Cette énergie pourrait achever la planète !
登录即可切换字幕语言、调整播放速度,并更改字幕大小和颜色。
Ce discours critique l'idée que le problème énergétique principal est le CO2, arguant que l'enjeu majeur est l'utilisation destructrice de l'énergie, et que même des sources "propres" comme la fusion nucléaire pourraient aggraver la dévastation si la finalité de nos actions ne change pas.
- 0:00 Soyons un tout petit peu honnête.
- 0:01 Vous n'avez déjà plus l'âge des bisounours.
- 0:03 Aujourd'hui, on utilise l'énergie pour tout raser.
- 0:08 Le plus grave aujourd'hui, ce n'est pas que cette énergie,
- 0:10 elle émet du CO2 et que ça réchauffe un peu la planète.
- 0:13 Ça, c'est une conséquence secondaire.
- 0:15 Le plus grave, c'est ce qu'on fait avec l'énergie.
- 0:18 Qu'est-ce qu'on fait avec l'énergie ?
- 0:19 On rase la forêt, on fait un parking de supermarché.
- 0:22 Et imaginez que maintenant, grâce aux gentils,
- 0:24 on va le faire avec de l'énergie propre.
- 0:26 Super. On aura un parking fait à l'énergie propre.
- 0:29 On aura quand même plus de forêt.
- 0:37 Tout détruire avec des machines propres
- 0:42 nous apporterait-il un quelconque bénéfice ?
- 0:45 J'ai été récemment conspué,
- 0:49 ce qui est plutôt bon signe,
- 0:50 les gens consensuels n'ont aucun intérêt,
- 0:53 parce que j'ai remis en cause le bienfait que serait
- 0:57 l'éventuelle fusion nucléaire.
- 1:00 Je vous explique ce dont il est question.
- 1:02 Vous savez qu'aujourd'hui, une grande partie de l'énergie
- 1:05 utilisée à l'échelle mondiale, c'est ce qui vient des fossiles,
- 1:08 donc du pétrole, du charbon, etc.
- 1:10 Ça émet beaucoup de gaz à effet de serre.
- 1:12 Ça réchauffe la planète. C'est mal.
- 1:14 On a dit que c'est mal, mais vous savez que le charbon
- 1:17 est la source d'énergie qu'on a le plus augmentée,
- 1:20 enfin, dont l'utilisation a le plus augmenté récemment.
- 1:23 On dit que c'est mal, mais en fait, on s'en sert de plus en plus.
- 1:26 Puis les gentils, ceux qui se croient gentils,
- 1:29 les ingénieurs, les physiciens, certains d'entre eux,
- 1:31 certaines d'entre elles,
- 1:32 essayent de développer une source d'énergie
- 1:34 qui serait presque propre et presque infinie.
- 1:37 Et cette source, c'est ce qu'on appelle la fusion nucléaire.
- 1:39 Ce n'est pas celle qui est utilisée aujourd'hui dans les centrales.
- 1:42 Dans les centrales, c'est la fission nucléaire.
- 1:43 On casse des gros noyaux.
- 1:45 La fusion, c'est qu'on prend essentiellement de l'hydrogène
- 1:48 et on fait de l'hélium, comme dans le soleil.
- 1:50 Alors la fusion, si ça marche, c'est vrai,
- 1:53 si ça marche, parce qu'on n'en est pas là,
- 1:55 mais si ça marche, c'est vrai que ça sera très peu polluant,
- 2:00 beaucoup moins, en tout cas, que ce qu'on a aujourd'hui.
- 2:02 Et c'est vrai que ça sera presque, avec des guillemets,
- 2:05 infini, parce que l'hydrogène, ça ne manque pas.
- 2:08 Donc on serait sauvés, non ?
- 2:09 Si les ingénieurs arrivaient à nous concocter ça,
- 2:11 qu'est-ce que ça serait bien ?
- 2:12 On aura une énergie presque infinie et presque propre.
- 2:16 A mon humble avis, ça serait pire que tout.
- 2:18 Mais je suis sincère, là,
- 2:19 ce n'est pas une posture d'intellectuel critique
- 2:22 qui est systématiquement négative ou que sais-je.
- 2:24 Moi, je ne suis pas du tout négatif.
- 2:26 Je suis enchanté par le monde, enchanté.
- 2:28 J'ai marché tout à l'heure, là,
- 2:30 j'ai trouvé que tout était beau, en fait.
- 2:32 Donc je ne suis pas du tout négatif, moi.
- 2:34 Je trouve qu'on habite une planète extraordinaire.
- 2:37 Mais soyons un tout petit peu honnêtes.
- 2:39 Vous n'avez déjà plus l'âge des bisounours.
- 2:42 Aujourd'hui, on utilise l'énergie pour tout raser.
- 2:46 Le plus grave aujourd'hui, ce n'est pas que cette énergie,
- 2:48 elle émet du CO2 et que ça réchauffe un peu la planète.
- 2:51 Ça, c'est une conséquence secondaire.
- 2:53 Le plus grave, c'est ce qu'on fait avec l'énergie.
- 2:56 Qu'est-ce qu'on fait avec l'énergie ?
- 2:57 On rase la forêt, on fait un parking de supermarché.
- 3:00 Et imaginez que maintenant, grâce aux gentils,
- 3:02 on va le faire avec de l'énergie propre.
- 3:04 Super. On aura un parking fait à l'énergie propre.
- 3:07 On n'aura quand même plus de forêt.
- 3:08 Mais imaginez qu'en plus,
- 3:10 elle se voit presque gratuite, cette énergie.
- 3:12 Ah, à ce moment-là, on ne va peut-être pas en faire qu'un seul.
- 3:14 On va peut-être en faire 10.
- 3:15 On n'aura peut-être plus de forêt du tout.
- 3:17 Mais évidemment que c'est ce qui va se passer.
- 3:19 Alors, bien sûr, une partie de l'énergie est utile.
- 3:21 On est content de se chauffer en hiver.
- 3:23 On est content de pouvoir manger.
- 3:24 On est content de pouvoir se loger pour la plupart d'entre nous.
- 3:27 Evidemment que personne ne veut revenir à l'âge des grottes
- 3:31 ou que sais-je, ou des cavernes, comme disent
- 3:34 ceux qui souhaitent caricaturer les écologistes.
- 3:36 Bien sûr que personne ne veut ça.
- 3:38 Et bien sûr qu'il y a des pays dans le monde
- 3:40 où il serait souhaitable que les populations
- 3:42 aient un peu plus d'énergie.
- 3:44 Mais je parle ici en France à des Français.
- 3:46 Enfin, en tout cas, des gens qui habitent en France.
- 3:49 Et il se trouve que pour nous, aujourd'hui, la question,
- 3:51 c'est qu'est-ce qu'on veut faire de l'énergie ?
- 3:53 Ce n'est pas disposer de plus d'énergie.
- 3:56 Si vous voulez, nous sommes en train, par exemple,
- 3:58 de totalement dévaster les fonds marins.
- 4:00 C'est encore pire qu'en surface, ce qui se passe dans les fonds marins,
- 4:03 parce qu'on ne le voit pas.
- 4:04 Donc, il se croit autorisé à tout faire
- 4:06 pour aller chercher les métaux rares
- 4:07 qui sont en particulier dans nos téléphones portables.
- 4:11 Quand on aura une énergie propre et infinie,
- 4:14 qu'est-ce que vous croyez ? On va s'arrêter d'un seul coup ?
- 4:16 Maintenant qu'on peut le faire et qu'on peut le faire gratuitement,
- 4:19 on ne le fait plus.
- 4:21 Non, mais soyons un peu sérieux.
- 4:23 Soyons un peu sérieux.
- 4:25 La question à poser aujourd'hui,
- 4:26 ce n'est pas de trouver une énergie propre,
- 4:28 c'est de savoir ce qu'on veut faire avec l'énergie.
- 4:31 Si l'énergie est utilisée pour sauver les gens qui meurent de faim,
- 4:34 parfait.
- 4:35 Parfait. Je pense que ça mérite le travail entrepris.
- 4:38 Mais ce n'est pas vrai.
- 4:40 Ce n'est simplement pas vrai pour ce qui se passe en ce moment.
- 4:45 Je vous donne encore un dernier exemple
- 4:47 pour vous montrer à quel point penser, c'est concret.
- 4:50 Les gens qui sont dans le monde économique
- 4:54 aiment bien essayer d'être verteux
- 4:56 et de repenser le fonctionnement de l'entreprise.
- 4:58 Mais c'est parfait, ça.
- 4:59 Essayer d'émettre un peu moins de CO2.
- 5:00 Alors, je ne sais pas, on va utiliser du plastique,
- 5:02 on va utiliser un truc recyclé.
- 5:04 Parfait, parfait, c'est très bien.
- 5:06 Mais la vraie question, ce n'est pas ça.
- 5:07 C'est à quoi sert l'entreprise ?
- 5:09 Qui se pose cette question ?
- 5:10 J'ai discuté récemment avec des chefs d'entreprise,
- 5:12 des gens très diplômés,
- 5:14 et ils ne s'étaient jamais posé la question.
- 5:16 Je dis, mais sérieusement, mec, t'es polytechnicien,
- 5:18 t'as bac plus 18, t'as 10 000 personnes sous tes ordres
- 5:20 et tu t'es jamais demandé à quoi ça sert, ce que tu fais ?
- 5:23 Ben non.
- 5:24 C'est pas parce qu'ils sont bêtes,
- 5:25 c'est parce que le système ne nous permet pas de poser la question.
- 5:28 C'est ça qui est intéressant.
- 5:30 C'est pas se demander comment émettre 5 % de CO2 en moins,
- 5:33 c'est de se demander, cette entreprise, en fait,
- 5:34 elle sert à quoi ?
- 5:36 Quelle est sa finalité ?
- 5:37 Si on n'interroge pas la finalité, c'est le fric, c'est le profit.
- 5:40 Si on ne pose pas la question,
- 5:42 c'est automatiquement ça, la finalité.
- 5:43 Mais on n'est pas obligé de le faire.
- 5:44 C'est rare, mais il y a des chefs d'entreprise qui ne le font pas,
- 5:47 qui se disent, par exemple,
- 5:48 moi, la finalité, c'est le bonheur des salariés.
- 5:51 Pas des clients, ça, c'est bidon, ça ne marche pas,
- 5:52 mais des salariés.
- 5:53 Chaque orientation stratégique que je prends,
- 5:56 c'est pour faire en sorte que les gens qui passent la porte
- 5:58 de mon entreprise, demain, soient plus heureux.
- 6:01 Et ce qui est dingue, c'est que ça paraît évident, en fait,
- 6:03 en se disant, ben oui, enfin, c'est pas déjà le cas ?
- 6:06 Eh ben non, c'est pas déjà le cas.
- 6:08 Et en fait, quand on le fait, ça change tout.
- 6:10 Et c'est là où vous voyez que penser,
- 6:12 c'est radical et révolutionnaire.
- 6:15 Bon, j'espère vous avoir convaincus.
- 6:18 Alors, vous voyez que ce qui est chouette pour vous,
- 6:21 là, les jeunes, c'est que vous êtes celles et ceux
- 6:22 qui n'ont pas le choix.
- 6:24 Parce que tout le monde a voulu changer le monde,
- 6:25 mais vous, vous ne pouvez pas faire l'économie
- 6:28 de cette révolution.
- 6:29 Sinon, ça va très mal se passer pour vous,
- 6:31 et pour pas que vos parents m'engueulent,
- 6:32 je ne vais pas rentrer dans le scénario catastrophe.
- 6:35 Donc, ça tombe plutôt bien, parce que finalement,
- 6:38 et c'est mon message,
- 6:39 et c'est là où, pour une fois, je suis optimiste,
- 6:42 ce qui était en train de rendre cette planète invivable
- 6:46 était aussi, finalement, ce qui nous rendait malheureux.
- 6:49 Voilà.
- 6:50 Et donc, je crois qu'on pourrait peut-être faire
- 6:53 d'une pierre deux coups,
- 6:54 c'est-à-dire s'autoriser l'inenvisager.
- 6:57 Non pas pour construire un monde de folie et de délire,
- 7:00 mais au contraire, pour revenir à l'évidence
- 7:04 que néanmoins, nous avions oublié.
- 7:08 Et si l'imagination vous manque et que vous vous dites,
- 7:10 ah bah oui, ok, il a raison.
- 7:13 Un tout autre monde, ça serait mieux, mais lequel ?
- 7:17 Après tout, que faire d'autre ?
- 7:18 Ce qu'on fait là, c'est ce qu'on sait faire,
- 7:20 c'est ce qui nous définit en tant qu'humains.
- 7:22 Ne dites pas ça.
- 7:24 C'est faux, ce n'est pas vrai, et c'est même un peu raciste.
- 7:27 Pourquoi ?
- 7:28 Parce que d'autres civilisations, beaucoup d'autres civilisations
- 7:32 ont habité cette planète sans partager notre folie
- 7:38 de prédation et presque de nécrophilie,
- 7:41 c'est-à-dire d'amour de la mort.
- 7:43 En fait, nous sommes quasiment les seuls à nous comporter comme ça.
- 7:47 Donc ne vous dites pas, le reste est impossible.
- 7:50 En fait, ce n'est pas vrai.
- 7:51 Lisez un peu de ce qu'on appelle l'ethnologie ou l'anthropologie
- 7:54 et vous verrez que l'essentiel des êtres humains
- 7:56 qui ont habité cette planète n'étaient pas comme nous
- 7:59 et ne partageaient pas notre rapport à l'environnement.
- 8:02 C'est une fable, c'est un mensonge de l'Occident contemporain
- 8:07 que de tenter de nous faire croire qu'aucun ailleurs n'est possible.
- 8:12 Et cette interrogation quant à la direction, à la finalité,
- 8:17 moi, je crois que ce n'est pas du tout un délire de rêveur.
- 8:20 Je crois que c'est en fait, au contraire, une question hyper rationnelle.
- 8:24 Vous savez peut-être que nous sommes les héritiers
- 8:27 de ce qu'on a appelé en Grèce ancienne le Logos.
- 8:30 Logos, c'est un mot qui veut dire plein de choses,
- 8:32 mais qui veut dire avant tout la raison.
- 8:34 Et c'est vrai que nous sommes les héritiers et héritières du Logos.
- 8:37 Mais je voudrais vous dire pour le meilleur et pour le pire.
- 8:40 Pour le meilleur, parce que c'est de là que viennent nos sciences,
- 8:42 par exemple.
- 8:43 Moi, j'aime les mathématiques, j'aime la physique, j'aime la biologie.
- 8:46 Et je vous incite à les aimer aussi.
- 8:48 Mais également pour le pire, parce qu'on a oublié que cette forme-là
- 8:53 de raison n'était pas la seule possible.
- 8:57 Et pourtant, d'autres civilisations, pensez à l'Égypte par exemple,
- 9:01 avaient précisément développé d'autres rapports au monde
- 9:03 qui étaient tout aussi intelligents et peut-être moins prédateurs.
- 9:33 Sous-titrage Société Radio-Canada
- 0:00 Let's be a little bit honest.
- 0:01 You're past the age of Care Bears.
- 0:03 Today, we use energy to raze everything.
- 0:08 The most serious thing today isn't that this energy,
- 0:10 it emits CO2 and warms the planet a bit.
- 0:13 That's a secondary consequence.
- 0:15 The most serious thing is what we do with energy.
- 0:18 What do we do with energy?
- 0:19 We clear-cut forests, we build supermarket parking lots.
- 0:22 And imagine that now, thanks to the good guys,
- 0:24 we're going to do it with clean energy.
- 0:26 Great. We'll have a parking lot built with clean energy.
- 0:29 We still won't have any forest left.
- 0:37 Would destroying everything with clean machines
- 0:42 bring us any benefit?
- 0:45 I was recently booed,
- 0:49 which is a pretty good sign,
- 0:50 people who seek consensus are of no interest,
- 0:53 because I questioned the supposed benefit of
- 0:57 potential nuclear fusion.
- 1:00 Let me explain what I'm talking about.
- 1:02 You know that today, a large part of the energy
- 1:05 used globally comes from fossil fuels,
- 1:08 so oil, coal, etc.
- 1:10 That emits a lot of greenhouse gases.
- 1:12 It warms the planet. It's bad.
- 1:14 We said it's bad, but you know that coal
- 1:17 is the energy source whose use has increased the most,
- 1:20 or rather, whose use has increased the most recently.
- 1:23 We say it's bad, but in fact, we're using it more and more.
- 1:26 Then the good guys, those who think they're good guys,
- 1:29 the engineers, the physicists, some of them,
- 1:31 are trying to develop an energy source
- 1:32 that would be almost clean and almost infinite.
- 1:34 And this source is what we call nuclear fusion.
- 1:37 It's not the one used today in power plants.
- 1:39 In power plants, it's nuclear fission.
- 1:42 We break apart large nuclei.
- 1:43 Fusion is essentially taking hydrogen
- 1:45 and making helium, like in the sun.
- 1:48 So fusion, if it works, it's true,
- 1:50 if it works, because we're not there yet,
- 1:53 but if it works, it's true that it will be very low-polluting,
- 1:55 much less, at least, than what we have today.
- 2:00 And it's true that it will be almost, with quotation marks,
- 2:02 infinite, because hydrogen is abundant.
- 2:05 So we'd be saved, right?
- 2:08 If engineers managed to concoct that for us,
- 2:09 how great would that be?
- 2:11 We'll have almost infinite and almost clean energy.
- 2:12 In my humble opinion, it would be worse than anything.
- 2:16 But I'm sincere, here,
- 2:18 it's not a critical intellectual's stance
- 2:19 that is systematically negative or whatever.
- 2:22 I'm not negative at all.
- 2:24 I'm enchanted by the world, enchanted.
- 2:26 I walked earlier, just now,
- 2:28 I found everything beautiful, actually.
- 2:30 So I'm not negative at all.
- 2:32 I'm not negative at all.
- 2:34 I think we live on an extraordinary planet.
- 2:37 But let's be a little bit honest.
- 2:39 You're past the age of believing in fairy tales.
- 2:42 Today, we use energy to raze everything.
- 2:46 The most serious issue today isn't that this energy,
- 2:48 emits CO2 and warms the planet a bit.
- 2:51 That's a secondary consequence.
- 2:53 The most serious issue is what we do with energy.
- 2:56 What do we do with energy?
- 2:57 We clear-cut forests, we build supermarket parking lots.
- 3:00 And imagine that now, thanks to the good guys,
- 3:02 we're going to do it with clean energy.
- 3:04 Great. We'll have a parking lot made with clean energy.
- 3:07 But we still won't have any forest left.
- 3:08 But imagine that, in addition,
- 3:10 this energy becomes almost free.
- 3:12 Ah, at that point, we might not just make one.
- 3:14 We might make 10.
- 3:15 We might not have any forest left at all.
- 3:17 But of course, that's what's going to happen.
- 3:19 So, of course, some energy is useful.
- 3:21 We're happy to be warm in winter.
- 3:23 We're happy to be able to eat.
- 3:24 We're happy to be able to have housing, for most of us.
- 3:27 Obviously, no one wants to go back to the Stone Age
- 3:31 or whatever, or caves, as those who wish
- 3:34 to caricature environmentalists say.
- 3:36 Of course, no one wants that.
- 3:38 And of course, there are countries in the world
- 3:40 where it would be desirable for populations
- 3:42 to have a bit more energy.
- 3:44 But I'm speaking here in France to French people.
- 3:46 Or, at least, to people who live in France.
- 3:49 And it turns out that for us, today, the question is,
- 3:51 what do we want to do with energy?
- 3:53 It's not about having more energy.
- 3:56 If you will, we are, for example,
- 3:58 totally devastating the seabed.
- 4:00 What's happening on the seabed is even worse than on the surface,
- 4:03 because we don't see it.
- 4:04 So, people feel authorized to do anything
- 4:06 to go and extract rare metals
- 4:07 which are particularly found in our mobile phones.
- 4:11 When we have clean and infinite energy,
- 4:14 what do you think? Are we suddenly going to stop?
- 4:16 Now that we can do it, and we can do it for free,
- 4:19 we'll stop doing it?
- 4:21 No, let's be serious for a moment.
- 4:23 Let's be serious for a moment.
- 4:25 The question to ask today,
- 4:26 isn't to find clean energy,
- 4:28 it's to know what we want to do with energy.
- 4:31 If energy is used to save people who are dying of hunger,
- 4:34 perfect.
- 4:35 Perfect. I think that justifies the work undertaken.
- 4:38 But that's not true.
- 4:40 It's simply not true for what's happening right now.
- 4:45 I'll give you one last example
- 4:47 to show you how concrete thinking can be.
- 4:50 People in the economic world
- 4:54 like to try to be virtuous
- 4:56 and rethink how the company operates.
- 4:58 But that's perfect.
- 4:59 Trying to emit a little less CO2.
- 5:00 So, I don't know, we'll use plastic,
- 5:02 we'll use something recycled.
- 5:04 Perfect, perfect, that's great.
- 5:06 But the real question isn't that.
- 5:07 It's what is the purpose of the company?
- 5:09 Who asks themselves this question?
- 5:10 I recently spoke with business leaders,
- 5:12 highly educated people,
- 5:14 and they had never asked themselves that question.
- 5:16 I said, seriously, man, you're a graduate of Polytechnique,
- 5:18 you have a very advanced degree, you have 10,000 people under your command
- 5:20 and you've never asked yourself what the point of what you do is?
- 5:23 Well, no.
- 5:24 It's not because they're stupid,
- 5:25 it's because the system doesn't allow us to ask the question.
- 5:28 That's what's interesting.
- 5:30 It's not about asking how to emit 5% less CO2,
- 5:33 it's about asking, this company, in fact,
- 5:34 what is its purpose?
- 5:36 What is its ultimate goal?
- 5:37 If we don't question the ultimate goal, it's money, it's profit.
- 5:40 If we don't ask the question,
- 5:42 that's automatically the ultimate goal.
- 5:43 But we don't have to do that.
- 5:44 It's rare, but there are business leaders who don't do that,
- 5:47 who say to themselves, for example,
- 5:48 for me, the ultimate goal is the happiness of the employees.
- 5:51 Not the customers, that's bogus, it doesn't work,
- 5:52 but the employees.
- 5:53 Every strategic direction I take,
- 5:56 is to ensure that the people who walk through the door
- 5:58 of my company, tomorrow, are happier.
- 6:01 And what's crazy is that it seems obvious, in fact,
- 6:03 by thinking, well yes, isn't that already the case?
- 6:06 Well no, it's not already the case.
- 6:08 And in fact, when you do it, it changes everything.
- 6:10 And that's where you see that thinking,
- 6:12 is radical and revolutionary.
- 6:15 Well, I hope I've convinced you.
- 6:18 So, you see what's great for you,
- 6:21 you young people, is that you are the ones
- 6:22 who have no choice.
- 6:24 Because everyone wanted to change the world,
- 6:25 but you, you cannot avoid
- 6:28 this revolution.
- 6:29 Otherwise, things will go very badly for you,
- 6:31 and so your parents don't yell at me,
- 6:32 I won't go into the doomsday scenario.
- 6:35 So, that works out quite well, because ultimately,
- 6:38 and this is my message,
- 6:39 and this is where, for once, I'm optimistic,
- 6:42 what was making this planet unlivable
- 6:46 was also, ultimately, what was making us unhappy.
- 6:49 There you go.
- 6:50 And so, I think we could perhaps kill
- 6:53 two birds with one stone,
- 6:54 that is, to allow ourselves to consider the inconceivable.
- 6:57 Not to build a world of madness and delusion,
- 7:00 but on the contrary, to return to the obvious truth
- 7:04 that we had, nevertheless, forgotten.
- 7:08 And if your imagination fails you and you say to yourselves,
- 7:10 oh, well, yes, okay, he's right.
- 7:13 A completely different world would be better, but which one?
- 7:17 After all, what else can we do?
- 7:18 What we're doing now is what we know how to do,
- 7:20 it's what defines us as humans.
- 7:22 Don't say that.
- 7:24 It's false, it's not true, and it's even a bit racist.
- 7:27 Why?
- 7:28 Because other civilizations, many other civilizations
- 7:32 have inhabited this planet without sharing our madness
- 7:38 of predation and almost necrophilia,
- 7:41 that is, a love of death.
- 7:43 In fact, we are almost the only ones who behave this way.
- 7:47 So don't tell yourselves that the rest is impossible.
- 7:50 In fact, it's not true.
- 7:51 Read a bit about what we call ethnology or anthropology
- 7:54 and you will see that most human beings
- 7:56 who have inhabited this planet were not like us
- 7:59 and did not share our relationship with the environment.
- 8:02 It's a fable, it's a lie of contemporary Western society
- 8:07 to try to make us believe that no other way is possible.
- 8:12 And this questioning about direction, about purpose,
- 8:17 I believe it's not at all a dreamer's delusion.
- 8:20 I believe it is, in fact, on the contrary, a highly rational question.
- 8:24 You may know that we are the heirs
- 8:27 of what was called Logos in ancient Greece.
- 8:30 Logos is a word that means many things,
- 8:32 but above all, it means reason.
- 8:34 And it's true that we are the heirs of Logos.
- 8:37 But I want to tell you, for better or for worse.
- 8:40 For the better, because that's where our sciences come from,
- 8:42 for example.
- 8:43 I love mathematics, I love physics, I love biology.
- 8:46 And I encourage you to love them too.
- 8:48 But also for the worse, because we've forgotten that this form
- 8:53 of reason was not the only one possible.
- 8:57 And yet, other civilizations, think of Egypt for example,
- 9:01 had precisely developed other relationships with the world
- 9:03 that were just as intelligent and perhaps less predatory.
- 9:33 Subtitling by Société Radio-Canada
- 0:00 少しだけ正直になりましょう。
- 0:01 もうおとぎ話を信じるような歳ではないでしょう。
- 0:03 今日、私たちはあらゆるものを破壊するためにエネルギーを使っています。
- 0:08 今日最も深刻なのは、このエネルギーが
- 0:10 CO2を排出し、地球を少し温暖化させることではありません。
- 0:13 それは二次的な結果です。
- 0:15 最も深刻なのは、私たちがエネルギーで何をするかです。
- 0:18 私たちはエネルギーで何をしているのでしょうか?
- 0:19 森を伐採し、スーパーマーケットの駐車場を作っています。
- 0:22 そして、今、善良な人々のおかげで、
- 0:24 それをクリーンエネルギーで行うとしましょう。
- 0:26 素晴らしい。クリーンエネルギーで作られた駐車場ができるでしょう。
- 0:29 それでも森はなくなります。
- 0:37 クリーンな機械ですべてを破壊することが
- 0:42 私たちに何らかの利益をもたらすでしょうか?
- 0:45 私は最近、非難されましたが、
- 0:49 それはむしろ良い兆候です。
- 0:50 合意を求める人々には何の面白みもありません。
- 0:53 なぜなら、私がその恩恵に疑問を呈したからです。
- 0:57 起こりうる核融合の。
- 1:00 何が問題なのか説明しましょう。
- 1:02 ご存じの通り、今日、世界のエネルギーの大部分は
- 1:05 化石燃料、つまり
- 1:08 石油、石炭などから来ています。
- 1:10 それは多くの温室効果ガスを排出します。
- 1:12 地球を温暖化させます。それは悪いことです。
- 1:14 それは悪いことだと言われていますが、ご存じの通り、石炭は
- 1:17 最も増加したエネルギー源であり、
- 1:20 つまり、その使用が最近最も増加しました。
- 1:23 悪いことだと言われていますが、実際にはますます使われています。
- 1:26 そして、善良な人々、自分たちが善良だと思っているエンジニアや物理学者の中には、
- 1:29 ほぼクリーンでほぼ無限のエネルギー源を開発しようとしている人たちがいます。
- 1:37 そして、この源こそが核融合と呼ばれるものです。
- 1:39 これは今日、発電所で使われているものではありません。
- 1:42 発電所では、核分裂が使われています。
- 1:43 大きな原子核を分裂させるのです。
- 1:45 核融合とは、基本的に水素を取り、
- 1:48 太陽のようにヘリウムを作るのです。
- 1:50 さて、核融合ですが、もしそれがうまくいけば、確かに、
- 1:53 まだそこまで達していませんが、
- 1:55 もしうまくいけば、確かに汚染は非常に少ないでしょう。
- 2:00 少なくとも、今日のものよりははるかに少ないでしょう。
- 2:02 そして、それは「ほぼ」無限であることも確かです。
- 2:05 無限です。なぜなら水素は不足しないからです。
- 2:08 だから、私たちは救われる、そうでしょう?
- 2:09 もしエンジニアたちがそれを実現できたら、
- 2:11 どれほど素晴らしいことでしょう?
- 2:12 ほぼ無限でほぼクリーンなエネルギーが得られるでしょう。
- 2:16 私のささやかな意見では、それは最悪の事態になるでしょう。
- 2:18 しかし、私は真剣です。
- 2:19 これは批判的な知識人の姿勢ではありません。
- 2:22 常に否定的であるとか、そういうものではありません。
- 2:24 私は全く否定的ではありません。
- 2:26 私は世界に魅了されています、本当に魅了されています。
- 2:28 さっき歩いていましたが、
- 2:30 実際、すべてが美しいと感じました。
- 2:32 だから、私は全く否定的ではありません。
- 2:34 私たちは素晴らしい惑星に住んでいると思います。
- 2:37 しかし、少し正直になりましょう。
- 2:39 あなた方はもう、おとぎ話の時代ではありません。
- 2:42 今日、私たちはエネルギーを使って全てを破壊しています。
- 2:46 今日、最も深刻なのは、このエネルギーが
- 2:48 CO2を排出し、地球を少し温暖化させることではありません。
- 2:51 それは二次的な結果です。
- 2:53 最も深刻なのは、私たちがエネルギーで何をするかです。
- 2:56 私たちはエネルギーで何をしているのでしょうか?
- 2:57 森を伐採し、スーパーマーケットの駐車場を作っています。
- 3:00 そして、今、親切な人々のおかげで、
- 3:02 クリーンエネルギーでそれを行うと想像してみてください。
- 3:04 素晴らしい。クリーンエネルギーで作られた駐車場ができるでしょう。
- 3:07 それでも森はなくなります。
- 3:08 しかし、さらに想像してみてください。
- 3:10 このエネルギーがほとんど無料になったと。
- 3:12 ああ、その時、私たちは一つだけでは済まないかもしれません。
- 3:14 10個作るかもしれません。
- 3:15 私たちは森を全く持たなくなるかもしれません。
- 3:17 しかし、それが起こることは明らかです。
- 3:19 もちろん、エネルギーの一部は有用です。
- 3:21 冬に暖を取れるのは嬉しいことです。
- 3:23 食事ができるのは嬉しいことです。
- 3:24 私たちのほとんどが住む場所を持てるのは嬉しいことです。
- 3:27 もちろん、誰も洞窟時代に戻りたいとは思いませんし、
- 3:31 あるいは、環境保護主義者を風刺したい人々が言うような、
- 3:34 洞穴時代に戻りたいとも思いません。
- 3:36 もちろん、誰もそんなことは望んでいません。
- 3:38 そしてもちろん、世界には
- 3:40 人々がもう少しエネルギーを
- 3:42 持てるようになることが望ましい国々があります。
- 3:44 しかし、私はここでフランスでフランス人に話しています。
- 3:46 とにかく、フランスに住む人々にです。
- 3:49 そして、私たちにとって今日の問題は、
- 3:51 エネルギーで何をしたいのか、ということです。
- 3:53 より多くのエネルギーを持つことではありません。
- 3:56 例えば、私たちは今、
- 3:58 海底を完全に破壊しています。
- 4:00 海底で起こっていることは、表面よりもさらにひどいです。
- 4:03 なぜなら、私たちには見えないからです。
- 4:04 だから、人々はあらゆることをしても許されると思っています。
- 4:06 レアメタルを探しに行くために。
- 4:07 特に私たちの携帯電話に入っているものです。
- 4:11 クリーンで無限のエネルギーを手に入れたら、
- 4:14 どうなると思いますか?突然止まるでしょうか?
- 4:16 今、それができて、しかも無料でできるのに、
- 4:19 もうしない、なんてことはありません。
- 4:21 いや、少し真剣になりましょう。
- 4:23 少し真剣になりましょう。
- 4:25 今日問うべき問題は、
- 4:26 クリーンエネルギーを見つけることではなく、
- 4:28 エネルギーで何をしたいのかを知ることです。
- 4:31 もしエネルギーが飢えで死ぬ人々を救うために使われるなら、
- 4:34 完璧です。
- 4:35 完璧です。それは努力する価値があると思います。
- 4:38 しかし、それは真実ではありません。
- 4:40 今起こっていることに関しては、それは単に真実ではありません。
- 4:45 もう一つ最後の例を挙げましょう。
- 4:47 考えることがいかに具体的であるかを示すために。
- 4:50 経済界の人々は
- 4:54 倫理的であろうと努めるのが好きだ
- 4:56 そして会社の運営方法を再考する
- 4:58 でも、それは完璧だ
- 4:59 CO2排出量を少し減らそうとする
- 5:00 だから、分からないけど、プラスチックを使うとか
- 5:02 リサイクル品を使うとか
- 5:04 完璧だ、完璧だ、とても良い
- 5:06 しかし、本当の問題はそこではない
- 5:07 会社は何のためにあるのか?
- 5:09 誰がこの問いを立てるのか?
- 5:10 最近、経営者たちと話したのだが
- 5:12 非常に高学歴の人たちだ
- 5:14 彼らは一度もその問いを立てたことがなかった
- 5:16 私は言った、『おい、真面目な話、君はエコール・ポリテクニーク出身で
- 5:18 博士号を持っていて、1万人もの部下がいるのに
- 5:20 自分がやっていることが何のためにあるのか、一度も考えたことがないのか?』と
- 5:23 いや、ない
- 5:24 彼らが愚かだからではない
- 5:25 システムがその問いを立てることを許さないからだ
- 5:28 それが興味深い点だ
- 5:30 CO2排出量を5%減らす方法を考えることではない
- 5:33 この会社は、一体
- 5:34 何のためにあるのか、と問うことだ
- 5:36 その目的は何なのか?
- 5:37 目的を問わなければ、それは金、利益だ
- 5:40 その問いを立てなければ
- 5:42 自動的にそれが目的となる
- 5:43 しかし、そうする必要はない
- 5:44 稀だが、そうしない経営者もいる
- 5:47 例えば、こう考える人たちだ
- 5:48 私の目的は、従業員の幸福だ
- 5:51 顧客のためではない、それは偽物でうまくいかない
- 5:52 従業員のためだ
- 5:53 私が取るすべての戦略的方針は
- 5:56 私の会社の門をくぐる人々が
- 5:58 明日、より幸せになるようにするためだ
- 6:01 そして驚くべきことに、それは当然のことのように思える
- 6:03 『ええ、でも、もうそうなっているんじゃないの?』と
- 6:06 いや、まだそうなっていない
- 6:08 そして実際、それを実行すると、すべてが変わる
- 6:10 そして、ここで皆さんは、考えることが
- 6:12 根本的で革命的であると分かるだろう
- 6:15 さて、皆さんに納得していただけたことを願う
- 6:18 だから、君たち若者にとって素晴らしいのは
- 6:21 君たちが
- 6:22 選択の余地がないということだ
- 6:24 なぜなら、誰もが世界を変えたいと思ってきたが
- 6:25 君たちは、この革命を
- 6:28 避けて通ることはできないからだ
- 6:29 さもなければ、君たちにとって非常に悪いことになるだろう
- 6:31 そして、君たちの両親に怒られないように
- 6:32 破滅的なシナリオには触れないでおこう
- 6:35 だから、それはむしろ良いことだ。なぜなら結局のところ
- 6:38 そしてこれが私のメッセージだが
- 6:39 そしてここで、一度だけ私は楽観的になるのだが
- 6:42 この地球を住みにくくしていたものは
- 6:46 結局のところ、私たちを不幸にしていたものでもあったのだ
- 6:49 以上だ
- 6:50 だから、私たちはもしかしたら
- 6:53 一石二鳥を狙えるのではないかと思う
- 6:54 つまり、想像できないことを許すことです。
- 6:57 狂気と妄想の世界を築くためではなく、
- 7:00 むしろ、明白な事実に戻るために、
- 7:04 それにもかかわらず、私たちが忘れていた事実です。
- 7:08 もし想像力が足りず、こう思うなら、
- 7:10 ああ、なるほど、彼の言う通りだ。
- 7:13 全く別の世界の方が良いだろうが、どんな世界だ?
- 7:17 結局のところ、他に何ができるというのか?
- 7:18 私たちが今していることは、私たちができることであり、
- 7:20 それが人間としての私たちを定義している。
- 7:22 そんなことを言ってはいけません。
- 7:24 それは間違いです、真実ではありませんし、少し人種差別的ですらあります。
- 7:27 なぜか?
- 7:28 なぜなら、他の文明、多くの他の文明が
- 7:32 私たちの狂気を共有することなく、この惑星に住んでいました。
- 7:38 捕食と、ほとんど死体愛のような狂気を。
- 7:41 つまり、死への愛です。
- 7:43 実際、私たちはほとんど唯一、このように振る舞う存在です。
- 7:47 だから、「他は不可能だ」などと思ってはいけません。
- 7:50 実際、それは真実ではありません。
- 7:51 民族学や人類学と呼ばれるものを少し読んでみてください。
- 7:54 そうすれば、この惑星に住んでいた人間の大半が
- 7:56 私たちとは異なり、
- 7:59 環境に対する私たちの関係性を共有していなかったことがわかるでしょう。
- 8:02 それは現代西洋の作り話であり、嘘です。
- 8:07 他の場所は不可能だと私たちに信じ込ませようとするのは。
- 8:12 そして、方向性、目的についてのこの問いは、
- 8:17 私が思うに、決して夢想家の妄想ではありません。
- 8:20 むしろ、非常に合理的な問いだと私は思います。
- 8:24 ご存知かもしれませんが、私たちは
- 8:27 古代ギリシャでロゴスと呼ばれたものの継承者です。
- 8:30 ロゴスは多くの意味を持つ言葉ですが、
- 8:32 何よりも「理性」を意味します。
- 8:34 そして、私たちはロゴスの継承者であることは事実です。
- 8:37 しかし、良い面でも悪い面でも、と申し上げたい。
- 8:40 良い面では、例えば私たちの科学はそこから来ています。
- 8:43 私は数学が好きです、物理学が好きです、生物学が好きです。
- 8:46 そして、皆さんもそれらを好きになるようお勧めします。
- 8:48 しかし、悪い面でもあります。なぜなら、私たちはこの形の
- 8:53 理性が唯一のものではないことを忘れてしまったからです。
- 8:57 しかし、他の文明、例えばエジプトを考えてみてください。
- 9:01 彼らはまさに、世界との別の関係性を発展させていました。
- 9:03 それは私たちと同じくらい知的で、おそらく捕食的ではなかったでしょう。
- 9:33 字幕:カナダ放送協会
- 0:00 조금만 솔직해집시다.
- 0:01 더 이상 순진한 어린애가 아닙니다.
- 0:03 오늘날 우리는 모든 것을 허물기 위해 에너지를 사용합니다.
- 0:08 오늘날 가장 심각한 것은 이 에너지가
- 0:10 이산화탄소를 배출하고 지구가 조금 따뜻해진다는 것이 아닙니다.
- 0:13 그것은 부차적인 결과입니다.
- 0:15 가장 심각한 것은 우리가 에너지로 무엇을 하느냐입니다.
- 0:18 우리는 에너지로 무엇을 할까요?
- 0:19 우리는 숲을 밀어버리고, 슈퍼마켓 주차장을 만듭니다.
- 0:22 그리고 이제, 착한 사람들 덕분에,
- 0:24 우리는 그것을 깨끗한 에너지로 할 것입니다.
- 0:26 훌륭합니다. 우리는 깨끗한 에너지로 만든 주차장을 갖게 될 것입니다.
- 0:29 그래도 숲은 더 이상 없을 것입니다.
- 0:37 깨끗한 기계로 모든 것을 파괴하는 것이
- 0:42 우리에게 어떤 이득을 가져다줄까요?
- 0:45 저는 최근에 비난을 받았습니다.
- 0:49 그것은 오히려 좋은 신호입니다.
- 0:50 합의만 하는 사람들은 아무런 흥미가 없기 때문입니다.
- 0:53 제가 잠재적인 핵융합의
- 0:57 이점을 의심했기 때문입니다.
- 1:00 무엇에 대한 이야기인지 설명해 드리겠습니다.
- 1:02 아시다시피 오늘날 전 세계적으로 사용되는
- 1:05 에너지의 대부분은 화석 연료에서 나옵니다.
- 1:08 즉, 석유, 석탄 등입니다.
- 1:10 그것은 많은 온실가스를 배출합니다.
- 1:12 지구를 따뜻하게 합니다. 나쁩니다.
- 1:14 우리는 그것이 나쁘다고 말했지만, 아시다시피 석탄은
- 1:17 가장 많이 증가한 에너지원입니다.
- 1:20 아니, 최근에 사용량이 가장 많이 증가한 에너지원입니다.
- 1:23 나쁘다고 말하지만, 사실 우리는 점점 더 많이 사용하고 있습니다.
- 1:26 그리고 착한 사람들, 스스로 착하다고 생각하는 사람들,
- 1:29 엔지니어들, 물리학자들, 그들 중 일부는
- 1:32 거의 깨끗하고 거의 무한할
- 1:34 에너지원을 개발하려고 노력합니다.
- 1:37 그리고 이 에너지원이 바로 핵융합이라고 불리는 것입니다.
- 1:39 이것은 오늘날 발전소에서 사용되는 것이 아닙니다.
- 1:42 발전소에서는 핵분열입니다.
- 1:43 우리는 큰 핵을 쪼갭니다.
- 1:45 핵융합은 기본적으로 수소를 취해서
- 1:48 태양처럼 헬륨을 만드는 것입니다.
- 1:50 자, 핵융합이 성공한다면, 사실입니다.
- 1:53 성공한다면 말이죠. 아직 그 단계는 아니지만요.
- 1:55 하지만 성공한다면, 오염이 거의 없을 것입니다.
- 2:00 적어도 오늘날 우리가 가진 것보다 훨씬 적을 것입니다.
- 2:02 그리고 그것은 거의, 따옴표를 붙여서 말하자면,
- 2:05 무한할 것입니다. 왜냐하면 수소는 부족하지 않으니까요.
- 2:08 그럼 우리는 구원받는 걸까요, 그렇죠?
- 2:09 만약 엔지니어들이 그것을 만들어낼 수 있다면,
- 2:11 얼마나 좋을까요?
- 2:12 우리는 거의 무한하고 거의 깨끗한 에너지를 갖게 될 것입니다.
- 2:16 제 보잘것없는 의견으로는, 그것은 모든 것보다 더 나쁠 것입니다.
- 2:18 하지만 저는 진심입니다.
- 2:19 이것은 체계적으로 부정적이거나 그런 것이 아닌
- 2:22 비판적인 지식인의 태도가 아닙니다.
- 2:24 저는 전혀 부정적이지 않습니다.
- 2:26 저는 세상에 매료되어 있습니다, 매료되어 있습니다.
- 2:28 아까 걸었는데,
- 2:30 사실 모든 것이 아름답다고 생각했습니다.
- 2:32 그러니 저는 전혀 부정적이지 않습니다.
- 2:34 우리는 정말 특별한 행성에 살고 있다고 생각합니다.
- 2:37 하지만 솔직해져 봅시다.
- 2:39 여러분은 더 이상 순진한 어린아이가 아닙니다.
- 2:42 오늘날 우리는 모든 것을 파괴하기 위해 에너지를 사용합니다.
- 2:46 오늘날 가장 심각한 것은 이 에너지가
- 2:48 이산화탄소를 배출하고 지구가 조금 따뜻해진다는 것이 아닙니다.
- 2:51 그것은 부차적인 결과입니다.
- 2:53 가장 심각한 것은 우리가 에너지로 무엇을 하느냐입니다.
- 2:56 우리는 에너지로 무엇을 합니까?
- 2:57 우리는 숲을 밀어버리고, 슈퍼마켓 주차장을 만듭니다.
- 3:00 그리고 이제, 착한 사람들 덕분에
- 3:02 우리는 그것을 깨끗한 에너지로 할 것이라고 상상해 보세요.
- 3:04 좋습니다. 우리는 깨끗한 에너지로 만든 주차장을 갖게 될 것입니다.
- 3:07 그래도 숲은 더 이상 없을 것입니다.
- 3:08 하지만 게다가,
- 3:10 이 에너지가 거의 공짜라고 상상해 보세요.
- 3:12 아, 그 순간에는 하나만 만들지는 않을 것입니다.
- 3:14 어쩌면 10개를 만들 수도 있습니다.
- 3:15 우리는 어쩌면 숲을 전혀 갖지 못할 수도 있습니다.
- 3:17 하지만 분명히 그렇게 될 것입니다.
- 3:19 물론 에너지의 일부는 유용합니다.
- 3:21 우리는 겨울에 난방을 할 수 있어서 기쁩니다.
- 3:23 우리는 먹을 수 있어서 기쁩니다.
- 3:24 우리 대부분은 거주할 수 있어서 기쁩니다.
- 3:27 물론 아무도 동굴 시대로 돌아가고 싶어 하지 않습니다.
- 3:31 아니면 생태학자들을 비꼬는 사람들이 말하는 것처럼 동굴 시대로 돌아가고 싶어 하지 않습니다.
- 3:36 물론 아무도 그런 것을 원하지 않습니다.
- 3:38 그리고 물론 세상에는
- 3:40 사람들이
- 3:42 에너지를 조금 더 가졌으면 하는 나라들이 있습니다.
- 3:44 하지만 저는 여기서 프랑스에 있는 프랑스인들에게 말하고 있습니다.
- 3:46 아니, 적어도 프랑스에 사는 사람들에게요.
- 3:49 그리고 오늘날 우리에게 문제는
- 3:51 우리가 에너지로 무엇을 하고 싶은가 하는 것입니다.
- 3:53 더 많은 에너지를 갖는 것이 아닙니다.
- 3:56 원하신다면, 예를 들어 우리는 지금
- 3:58 해저를 완전히 황폐화시키고 있습니다.
- 4:00 해저에서 일어나는 일은 지상보다 훨씬 더 나쁩니다.
- 4:03 왜냐하면 우리는 그것을 볼 수 없기 때문입니다.
- 4:04 그래서 사람들은 모든 것을 할 권리가 있다고 생각합니다.
- 4:06 희귀 금속을 찾기 위해
- 4:07 특히 우리 휴대폰에 있는 희귀 금속을요.
- 4:11 우리가 깨끗하고 무한한 에너지를 갖게 되면,
- 4:14 무엇을 믿으십니까? 갑자기 멈출 것이라고요?
- 4:16 이제 우리가 그것을 할 수 있고 무료로 할 수 있는데,
- 4:19 더 이상 하지 않을 것이라고요.
- 4:21 아니요, 좀 진지해집시다.
- 4:23 좀 진지해집시다.
- 4:25 오늘날 던져야 할 질문은
- 4:26 깨끗한 에너지를 찾는 것이 아니라,
- 4:28 에너지로 무엇을 하고 싶은지 아는 것입니다.
- 4:31 만약 에너지가 굶어 죽어가는 사람들을 구하는 데 사용된다면,
- 4:34 완벽합니다.
- 4:35 완벽합니다. 저는 그것이 우리가 착수한 노력의 가치가 있다고 생각합니다.
- 4:38 하지만 그것은 사실이 아닙니다.
- 4:40 지금 일어나고 있는 일에 대해서는 전혀 사실이 아닙니다.
- 4:45 생각하는 것이 얼마나 구체적인지 보여드리기 위해 마지막 예를 하나 더 들겠습니다.
- 4:50 경제계에 있는 사람들은
- 4:54 선량해지려고 노력하는 것을 좋아합니다
- 4:56 그리고 기업의 운영 방식을 재고하는 것을 좋아합니다.
- 4:58 하지만 그건 완벽해요.
- 4:59 이산화탄소 배출량을 조금 줄이려고 노력하는 거죠.
- 5:00 음, 모르겠어요. 플라스틱을 사용하거나,
- 5:02 재활용품을 사용하겠죠.
- 5:04 완벽해요, 완벽해, 아주 좋아요.
- 5:06 하지만 진짜 질문은 그게 아니에요.
- 5:07 기업은 무엇을 위해 존재하나요?
- 5:09 누가 이 질문을 던지나요?
- 5:10 최근에 기업 대표들과 이야기를 나눴는데,
- 5:12 아주 학력이 높은 사람들이었죠.
- 5:14 그들은 이 질문을 한 번도 해본 적이 없었어요.
- 5:16 제가 말했죠. '진심으로, 당신은 공과대학 출신이고,
- 5:18 아주 높은 학력을 가지고 있고, 만 명의 직원을 거느리고 있는데'
- 5:20 당신이 하는 일이 무엇을 위한 것인지 한 번도 궁금해한 적이 없다고요?'
- 5:23 네, 없어요.
- 5:24 그들이 멍청해서가 아니라,
- 5:25 시스템이 우리에게 그 질문을 던지는 것을 허용하지 않기 때문이에요.
- 5:28 그것이 흥미로운 점입니다.
- 5:30 이산화탄소 배출량을 5% 줄이는 방법을 묻는 것이 아니라,
- 5:33 이 기업이 사실상
- 5:34 무엇을 위한 것인지 묻는 것입니다.
- 5:36 그 목적은 무엇인가요?
- 5:37 목적을 묻지 않으면, 그것은 돈, 즉 이윤이 됩니다.
- 5:40 질문을 던지지 않으면,
- 5:42 자동적으로 그것이 목적이 됩니다.
- 5:43 하지만 그렇게 할 필요는 없어요.
- 5:44 드물지만, 그렇게 하지 않는 기업 대표들도 있어요.
- 5:47 예를 들어, 그들은 이렇게 말하죠.
- 5:48 '나의 목적은 직원들의 행복이다.'
- 5:51 고객이 아니에요. 그건 가짜고, 통하지 않아요.
- 5:52 직원들의 행복이죠.
- 5:53 제가 내리는 모든 전략적 결정은,
- 5:56 우리 회사 문을 들어서는 사람들이
- 5:58 내일 더 행복해지도록 하기 위함입니다.
- 6:01 그리고 놀라운 점은, 사실 이것이 너무나 당연해 보인다는 거예요.
- 6:03 그러니까, '음, 이미 그렇지 않나요?'라고 생각하면서요.
- 6:06 아니요, 아직 그렇지 않아요.
- 6:08 그리고 사실, 그렇게 하면 모든 것이 변합니다.
- 6:10 그리고 여기서 여러분은 생각하는 것이
- 6:12 급진적이고 혁명적이라는 것을 알 수 있습니다.
- 6:15 자, 여러분을 설득했기를 바랍니다.
- 6:18 자, 여러분에게 좋은 점은,
- 6:21 젊은이 여러분, 여러분은
- 6:22 선택의 여지가 없다는 것입니다.
- 6:24 모든 사람이 세상을 바꾸고 싶어 했지만,
- 6:25 여러분은 이 혁명을
- 6:28 피할 수 없습니다.
- 6:29 그렇지 않으면 여러분에게 아주 나쁜 일이 생길 것이고,
- 6:31 여러분의 부모님이 저를 꾸짖지 않도록,
- 6:32 저는 재앙적인 시나리오에 대해 이야기하지 않겠습니다.
- 6:35 그러니, 오히려 잘 된 일입니다. 왜냐하면 결국,
- 6:38 이것이 저의 메시지이고,
- 6:39 이 점에서 저는 처음으로 낙관적입니다.
- 6:42 이 행성을 살 수 없게 만들고 있던 것이
- 6:46 결국 우리를 불행하게 만들었던 것이기도 했기 때문입니다.
- 6:49 그렇습니다.
- 6:50 그래서 저는 우리가 아마도
- 6:53 일석이조를 할 수 있을 것이라고 생각합니다.
- 6:54 즉, 상상할 수 없는 것을 허용하는 것입니다.
- 6:57 광기와 망상의 세계를 건설하기 위함이 아니라,
- 7:00 오히려 명백한 사실로 돌아가기 위함입니다.
- 7:04 우리가 그럼에도 불구하고 잊고 있었던 사실 말입니다.
- 7:08 만약 상상력이 부족하여 스스로에게 말하기를,
- 7:10 아, 그래, 맞아, 그가 옳아.
- 7:13 완전히 다른 세상이 더 좋을 텐데, 어떤 세상이지?
- 7:17 결국, 달리 무엇을 할 수 있겠어?
- 7:18 우리가 지금 하는 일은 우리가 할 줄 아는 일이고,
- 7:20 인간으로서 우리를 정의하는 것이잖아.
- 7:22 그렇게 말하지 마세요.
- 7:24 그것은 거짓이고, 사실이 아니며, 심지어 약간 인종차별적입니다.
- 7:27 왜냐고요?
- 7:28 왜냐하면 다른 문명들, 아주 많은 다른 문명들이
- 7:32 우리의 광기를 공유하지 않고 이 행성에 살았기 때문입니다.
- 7:38 약탈과 거의 시체애에 가까운 광기 말입니다.
- 7:41 즉, 죽음에 대한 사랑입니다.
- 7:43 사실, 우리는 거의 유일하게 이렇게 행동하는 존재입니다.
- 7:47 그러니 스스로에게
- 7:50 사실이 아닙니다.
- 7:51 민족학이나 인류학이라고 불리는 것을 조금 읽어보세요.
- 7:54 그러면 이 행성에 살았던 대부분의 인류가
- 7:56 우리와 같지 않았고
- 7:59 환경에 대한 우리의 관계를 공유하지 않았다는 것을 알게 될 것입니다.
- 8:02 다른 어떤 것도 가능하지 않다고 우리를 믿게 하려는 것은
- 8:07 현대 서구의 우화이자 거짓말입니다.
- 8:12 그리고 방향과 목적에 대한 이러한 질문은,
- 8:17 저는 결코 몽상가의 망상이 아니라고 생각합니다.
- 8:20 오히려 매우 합리적인 질문이라고 생각합니다.
- 8:24 아마도 우리는 고대 그리스에서 로고스(Logos)라고 불렸던 것의
- 8:27 상속자라는 것을 알고 계실 겁니다.
- 8:30 로고스는 많은 것을 의미하는 단어이지만,
- 8:32 무엇보다도 이성을 의미합니다.
- 8:34 그리고 우리는 로고스의 상속자라는 것이 사실입니다.
- 8:37 하지만 저는 여러분에게 좋든 나쁘든 그렇다고 말씀드리고 싶습니다.
- 8:40 좋은 점은 우리의 과학이 거기서 비롯되었기 때문입니다.
- 8:42 예를 들어 말이죠.
- 8:43 저는 수학을 좋아하고, 물리학을 좋아하고, 생물학을 좋아합니다.
- 8:46 그리고 여러분도 그것들을 사랑하도록 권합니다.
- 8:48 하지만 나쁜 점도 있는데, 우리가 이러한 형태의
- 8:53 이성이 유일하게 가능한 것이 아니라는 것을 잊었기 때문입니다.
- 8:57 하지만 다른 문명들, 예를 들어 이집트를 생각해 보세요.
- 9:01 그들은 정확히 세상에 대한 다른 관계를 발전시켰습니다.
- 9:03 그것은 우리만큼이나 지적이었고 어쩌면 덜 약탈적이었습니다.
- 9:33 자막: 캐나다 방송 협회
- 0:00 Hãy thành thật một chút.
- 0:01 Các bạn không còn ở cái tuổi tin vào những điều cổ tích nữa.
- 0:03 Ngày nay, chúng ta dùng năng lượng để san bằng mọi thứ.
- 0:08 Điều nghiêm trọng nhất ngày nay không phải là năng lượng này,
- 0:10 nó thải ra CO2 và làm hành tinh nóng lên một chút.
- 0:13 Đó là một hệ quả thứ yếu.
- 0:15 Điều nghiêm trọng nhất là những gì chúng ta làm với năng lượng.
- 0:18 Chúng ta làm gì với năng lượng?
- 0:19 Chúng ta san bằng rừng, làm một bãi đậu xe siêu thị.
- 0:22 Và hãy tưởng tượng rằng bây giờ, nhờ những người tốt bụng,
- 0:24 chúng ta sẽ làm điều đó bằng năng lượng sạch.
- 0:26 Tuyệt vời. Chúng ta sẽ có một bãi đậu xe được làm bằng năng lượng sạch.
- 0:29 Chúng ta vẫn sẽ không còn rừng.
- 0:37 Phá hủy mọi thứ bằng máy móc sạch
- 0:42 liệu có mang lại cho chúng ta bất kỳ lợi ích nào không?
- 0:45 Gần đây tôi đã bị chỉ trích nặng nề,
- 0:49 đó là một dấu hiệu khá tốt,
- 0:50 những người chỉ biết đồng thuận thì chẳng có gì đáng nói,
- 0:53 bởi vì tôi đã đặt câu hỏi về lợi ích của
- 0:57 phản ứng tổng hợp hạt nhân tiềm năng.
- 1:00 Tôi sẽ giải thích vấn đề đang được nói đến.
- 1:02 Bạn biết rằng ngày nay, một phần lớn năng lượng
- 1:05 được sử dụng trên toàn cầu, đó là từ nhiên liệu hóa thạch,
- 1:08 tức là dầu mỏ, than đá, v.v.
- 1:10 Nó thải ra rất nhiều khí nhà kính.
- 1:12 Nó làm nóng hành tinh. Điều đó thật tệ.
- 1:14 Chúng ta nói rằng điều đó thật tệ, nhưng bạn biết rằng than đá
- 1:17 là nguồn năng lượng mà chúng ta đã tăng cường sử dụng nhiều nhất,
- 1:20 hay nói đúng hơn, việc sử dụng nó đã tăng lên nhiều nhất gần đây.
- 1:23 Chúng ta nói rằng điều đó thật tệ, nhưng thực tế, chúng ta lại sử dụng nó ngày càng nhiều.
- 1:26 Rồi những người tốt bụng, những người tự cho mình là tốt bụng,
- 1:29 các kỹ sư, các nhà vật lý, một số người trong số họ,
- 1:31 một số người trong số họ,
- 1:32 đang cố gắng phát triển một nguồn năng lượng
- 1:34 gần như sạch và gần như vô tận.
- 1:37 Và nguồn này, đó là cái mà chúng ta gọi là phản ứng tổng hợp hạt nhân.
- 1:39 Đó không phải là loại được sử dụng ngày nay trong các nhà máy điện.
- 1:42 Trong các nhà máy điện, đó là phản ứng phân hạch hạt nhân.
- 1:43 Chúng ta phá vỡ các hạt nhân lớn.
- 1:45 Phản ứng tổng hợp là chúng ta chủ yếu lấy hydro
- 1:48 và tạo ra heli, giống như trong mặt trời.
- 1:50 Vậy thì phản ứng tổng hợp, nếu nó hoạt động, đúng vậy,
- 1:53 nếu nó hoạt động, vì chúng ta chưa đạt đến mức đó,
- 1:55 nhưng nếu nó hoạt động, đúng là nó sẽ rất ít gây ô nhiễm,
- 2:00 ít hơn nhiều, ít nhất là so với những gì chúng ta có ngày nay.
- 2:02 Và đúng là nó sẽ gần như, trong ngoặc kép,
- 2:05 vô tận, vì hydro thì không thiếu.
- 2:08 Vậy là chúng ta sẽ được cứu, phải không?
- 2:09 Nếu các kỹ sư có thể tạo ra điều đó cho chúng ta,
- 2:11 thì điều đó sẽ tốt biết bao?
- 2:12 Chúng ta sẽ có một nguồn năng lượng gần như vô tận và gần như sạch.
- 2:16 Theo ý kiến khiêm tốn của tôi, điều đó sẽ tệ hơn tất cả.
- 2:18 Nhưng tôi thành thật đấy,
- 2:19 đây không phải là thái độ của một trí thức phê phán
- 2:22 luôn tiêu cực hay gì đó.
- 2:24 Tôi không hề tiêu cực chút nào.
- 2:26 Tôi bị mê hoặc bởi thế giới, mê hoặc.
- 2:28 Tôi đã đi bộ lúc nãy,
- 2:30 tôi thấy mọi thứ đều đẹp, thực sự.
- 2:32 Vì vậy, tôi không hề tiêu cực chút nào.
- 2:34 Tôi thấy chúng ta đang sống trên một hành tinh phi thường.
- 2:37 Nhưng hãy thành thật một chút.
- 2:39 Các bạn không còn ở cái tuổi ngây thơ nữa rồi.
- 2:42 Ngày nay, chúng ta sử dụng năng lượng để san phẳng mọi thứ.
- 2:46 Điều nghiêm trọng nhất ngày nay không phải là năng lượng này,
- 2:48 nó thải ra CO2 và làm hành tinh nóng lên một chút.
- 2:51 Đó là một hậu quả thứ yếu.
- 2:53 Điều nghiêm trọng nhất là những gì chúng ta làm với năng lượng.
- 2:56 Chúng ta làm gì với năng lượng?
- 2:57 Chúng ta san phẳng rừng, làm bãi đậu xe siêu thị.
- 3:00 Và hãy tưởng tượng rằng bây giờ, nhờ những người tốt bụng,
- 3:02 chúng ta sẽ làm điều đó bằng năng lượng sạch.
- 3:04 Tuyệt vời. Chúng ta sẽ có một bãi đậu xe được làm bằng năng lượng sạch.
- 3:07 Dù sao thì chúng ta cũng sẽ không còn rừng nữa.
- 3:08 Nhưng hãy tưởng tượng rằng hơn nữa,
- 3:10 năng lượng này gần như miễn phí.
- 3:12 À, lúc đó, có lẽ chúng ta sẽ không chỉ làm một cái.
- 3:14 Có lẽ chúng ta sẽ làm 10 cái.
- 3:15 Có lẽ chúng ta sẽ không còn rừng nào cả.
- 3:17 Nhưng rõ ràng đó là điều sẽ xảy ra.
- 3:19 Vậy thì, tất nhiên, một phần năng lượng là hữu ích.
- 3:21 Chúng ta vui vì được sưởi ấm vào mùa đông.
- 3:23 Chúng ta vui vì có thể ăn uống.
- 3:24 Chúng ta vui vì hầu hết chúng ta có thể có chỗ ở.
- 3:27 Rõ ràng là không ai muốn quay trở lại thời kỳ đồ đá
- 3:31 hay gì đó, hay hang động, như những người
- 3:34 muốn cường điệu hóa những người bảo vệ môi trường nói.
- 3:36 Tất nhiên là không ai muốn điều đó.
- 3:38 Và tất nhiên có những quốc gia trên thế giới
- 3:40 nơi mà người dân nên có
- 3:42 thêm một chút năng lượng.
- 3:44 Nhưng tôi đang nói ở đây tại Pháp với người Pháp.
- 3:46 Hay nói cách khác, những người sống ở Pháp.
- 3:49 Và đối với chúng ta, ngày nay, câu hỏi là,
- 3:51 chúng ta muốn làm gì với năng lượng?
- 3:53 Không phải là có thêm năng lượng.
- 3:56 Nếu bạn muốn, ví dụ, chúng ta đang
- 3:58 hoàn toàn tàn phá đáy biển.
- 4:00 Những gì xảy ra ở đáy biển còn tệ hơn trên bề mặt,
- 4:03 vì chúng ta không nhìn thấy nó.
- 4:04 Vì vậy, họ nghĩ mình được phép làm mọi thứ
- 4:06 để tìm kiếm các kim loại quý hiếm
- 4:07 đặc biệt có trong điện thoại di động của chúng ta.
- 4:11 Khi chúng ta có năng lượng sạch và vô hạn,
- 4:14 bạn nghĩ sao? Chúng ta sẽ dừng lại đột ngột ư?
- 4:16 Bây giờ chúng ta có thể làm điều đó và có thể làm miễn phí,
- 4:19 chúng ta không làm nữa ư.
- 4:21 Không, nhưng hãy nghiêm túc một chút.
- 4:23 Hãy nghiêm túc một chút.
- 4:25 Câu hỏi cần đặt ra ngày nay,
- 4:26 không phải là tìm kiếm năng lượng sạch,
- 4:28 mà là biết chúng ta muốn làm gì với năng lượng.
- 4:31 Nếu năng lượng được dùng để cứu những người chết đói,
- 4:34 hoàn hảo.
- 4:35 Hoàn hảo. Tôi nghĩ điều đó xứng đáng với công việc đã thực hiện.
- 4:38 Nhưng điều đó không đúng.
- 4:40 Điều đó đơn giản là không đúng với những gì đang xảy ra hiện tại.
- 4:45 Tôi sẽ cho bạn thêm một ví dụ cuối cùng
- 4:47 để cho bạn thấy tư duy cụ thể đến mức nào.
- 4:50 Những người trong thế giới kinh tế
- 4:54 thích cố gắng trở nên đạo đức
- 4:56 và suy nghĩ lại cách vận hành của doanh nghiệp.
- 4:58 Nhưng điều đó thật hoàn hảo.
- 4:59 Cố gắng thải ra ít CO2 hơn một chút.
- 5:00 Vậy thì, tôi không biết, chúng ta sẽ dùng nhựa,
- 5:02 chúng ta sẽ dùng một thứ tái chế.
- 5:04 Hoàn hảo, hoàn hảo, rất tốt.
- 5:06 Nhưng câu hỏi thực sự không phải là điều đó.
- 5:07 Doanh nghiệp dùng để làm gì?
- 5:09 Ai đặt ra câu hỏi này?
- 5:10 Gần đây tôi đã nói chuyện với các chủ doanh nghiệp,
- 5:12 những người có trình độ học vấn rất cao,
- 5:14 và họ chưa bao giờ tự hỏi câu hỏi đó.
- 5:16 Tôi nói, nhưng nghiêm túc mà nói, anh bạn, anh là kỹ sư bách khoa,
- 5:18 anh có bằng cấp cao, anh có 10.000 người dưới quyền
- 5:20 và anh chưa bao giờ tự hỏi việc anh làm để làm gì sao?
- 5:23 À không.
- 5:24 Không phải vì họ ngu ngốc,
- 5:25 mà là vì hệ thống không cho phép chúng ta đặt câu hỏi đó.
- 5:28 Đó mới là điều thú vị.
- 5:30 Không phải là tự hỏi làm thế nào để thải ra ít hơn 5% CO2,
- 5:33 mà là tự hỏi, thực ra, doanh nghiệp này,
- 5:34 nó dùng để làm gì?
- 5:36 Mục đích cuối cùng của nó là gì?
- 5:37 Nếu chúng ta không đặt câu hỏi về mục đích cuối cùng, thì đó là tiền, là lợi nhuận.
- 5:40 Nếu chúng ta không đặt câu hỏi,
- 5:42 thì đó tự động là mục đích cuối cùng.
- 5:43 Nhưng chúng ta không bắt buộc phải làm vậy.
- 5:44 Hiếm khi, nhưng có những chủ doanh nghiệp không làm vậy,
- 5:47 họ tự nhủ, ví dụ,
- 5:48 đối với tôi, mục đích cuối cùng là hạnh phúc của nhân viên.
- 5:51 Không phải của khách hàng, điều đó là giả dối, không hiệu quả,
- 5:52 mà là của nhân viên.
- 5:53 Mỗi định hướng chiến lược mà tôi đưa ra,
- 5:56 là để đảm bảo rằng những người bước qua cánh cửa
- 5:58 của doanh nghiệp tôi, ngày mai, sẽ hạnh phúc hơn.
- 6:01 Và điều điên rồ là, thực ra, điều đó có vẻ hiển nhiên,
- 6:03 khi tự nhủ, ừm, cuối cùng thì, điều đó chưa phải là vậy sao?
- 6:06 À không, điều đó chưa phải là vậy.
- 6:08 Và thực ra, khi chúng ta làm điều đó, mọi thứ thay đổi.
- 6:10 Và đó là nơi bạn thấy rằng việc suy nghĩ,
- 6:12 là triệt để và mang tính cách mạng.
- 6:15 Tốt, tôi hy vọng đã thuyết phục được các bạn.
- 6:18 Vậy thì, bạn thấy đấy, điều tuyệt vời cho các bạn,
- 6:21 những người trẻ, là các bạn là những người
- 6:22 không có lựa chọn nào khác.
- 6:24 Bởi vì mọi người đều muốn thay đổi thế giới,
- 6:25 nhưng các bạn, các bạn không thể bỏ qua
- 6:28 cuộc cách mạng này.
- 6:29 Nếu không, mọi chuyện sẽ rất tệ cho các bạn,
- 6:31 và để bố mẹ các bạn không mắng tôi,
- 6:32 tôi sẽ không đi sâu vào kịch bản thảm họa.
- 6:35 Vậy thì, điều đó khá tốt, bởi vì cuối cùng,
- 6:38 và đó là thông điệp của tôi,
- 6:39 và đó là nơi, lần này, tôi lạc quan,
- 6:42 điều đang khiến hành tinh này trở nên không thể sống được
- 6:46 cuối cùng cũng là điều khiến chúng ta bất hạnh.
- 6:49 Đó là vậy.
- 6:50 Và vì vậy, tôi nghĩ chúng ta có thể làm được
- 6:53 một công đôi việc,
- 6:54 tức là cho phép mình không thể hình dung ra.
- 6:57 Không phải để xây dựng một thế giới điên rồ và hoang tưởng,
- 7:00 mà ngược lại, để trở về với sự thật hiển nhiên
- 7:04 mà dù sao đi nữa, chúng ta đã quên.
- 7:08 Và nếu bạn thiếu trí tưởng tượng và bạn tự nhủ,
- 7:10 à vâng, được thôi, anh ấy nói đúng.
- 7:13 Một thế giới hoàn toàn khác sẽ tốt hơn, nhưng là thế giới nào?
- 7:17 Rốt cuộc, còn có thể làm gì khác?
- 7:18 Những gì chúng ta đang làm ở đây là những gì chúng ta biết làm,
- 7:20 đó là điều định nghĩa chúng ta là con người.
- 7:22 Đừng nói vậy.
- 7:24 Điều đó sai, không đúng, và thậm chí còn hơi phân biệt chủng tộc.
- 7:27 Tại sao?
- 7:28 Bởi vì các nền văn minh khác, rất nhiều nền văn minh khác
- 7:32 đã sinh sống trên hành tinh này mà không chia sẻ sự điên rồ của chúng ta
- 7:38 về sự săn mồi và gần như là ái tử thi,
- 7:41 tức là tình yêu cái chết.
- 7:43 Thực ra, chúng ta gần như là những người duy nhất hành xử như vậy.
- 7:47 Vì vậy đừng tự nhủ rằng, phần còn lại là không thể.
- 7:50 Thực ra, điều đó không đúng.
- 7:51 Hãy đọc một chút về cái mà chúng ta gọi là dân tộc học hoặc nhân chủng học
- 7:54 và bạn sẽ thấy rằng phần lớn loài người
- 7:56 đã sinh sống trên hành tinh này không giống chúng ta
- 7:59 và không chia sẻ cách chúng ta đối xử với môi trường.
- 8:02 Đó là một câu chuyện hoang đường, một lời nói dối của phương Tây đương đại
- 8:07 khi cố gắng khiến chúng ta tin rằng không có nơi nào khác là có thể.
- 8:12 Và câu hỏi này về phương hướng, về mục đích cuối cùng,
- 8:17 tôi tin rằng đó hoàn toàn không phải là sự mê sảng của một kẻ mơ mộng.
- 8:20 Tôi tin rằng thực ra, ngược lại, đó là một câu hỏi cực kỳ hợp lý.
- 8:24 Bạn có thể biết rằng chúng ta là những người thừa kế
- 8:27 của cái mà người Hy Lạp cổ đại gọi là Logos.
- 8:30 Logos là một từ có nhiều nghĩa,
- 8:32 nhưng trên hết nó có nghĩa là lý trí.
- 8:34 Và đúng là chúng ta là những người thừa kế của Logos.
- 8:37 Nhưng tôi muốn nói với bạn rằng điều đó vừa tốt vừa xấu.
- 8:40 Tốt ở chỗ, vì đó là nơi khoa học của chúng ta ra đời,
- 8:42 chẳng hạn.
- 8:43 Tôi yêu toán học, tôi yêu vật lý, tôi yêu sinh học.
- 8:46 Và tôi khuyến khích bạn cũng yêu thích chúng.
- 8:48 Nhưng cũng tệ ở chỗ, vì chúng ta đã quên rằng hình thức này
- 8:53 của lý trí không phải là duy nhất có thể.
- 8:57 Và tuy nhiên, các nền văn minh khác, chẳng hạn như Ai Cập,
- 9:01 đã phát triển những cách tiếp cận thế giới khác
- 9:03 mà cũng thông minh không kém và có lẽ ít mang tính săn mồi hơn.
- 9:33 Phụ đề bởi Société Radio-Canada
Dans cette intervention percutante, l'orateur remet en question la vision simpliste selon laquelle la crise environnementale se résume aux émissions de CO2 et au réchauffement climatique. Il affirme avec force que le véritable problème réside dans l'usage que nous faisons de l'énergie, souvent à des fins destructrices. Il utilise l'exemple frappant de la déforestation pour créer des parkings de supermarchés, soulignant que même si cette destruction était réalisée avec une énergie "propre", la perte de la forêt demeurerait. L'argument central est que l'accès à une énergie quasi-infinie et propre, comme la fusion nucléaire, pourrait paradoxalement accélérer la dévastation environnementale en levant les dernières contraintes perçues, menant à une exploitation encore plus effrénée des ressources, comme l'illustre l'exemple de la dévastation des fonds marins pour les métaux rares. L'orateur insiste sur la nécessité de s'interroger sur la "finalité" de nos actions et de nos entreprises. Il critique l'approche qui se contente de réduire marginalement les émissions de CO2 sans remettre en cause l'objectif ultime de l'activité économique, qui est trop souvent le profit. Il propose de repenser la finalité des entreprises, suggérant par exemple le bonheur des salariés comme objectif primordial. Le discours se veut un appel à la réflexion radicale et révolutionnaire, invitant les jeunes générations à envisager un "tout autre monde". Il déconstruit l'idée que notre mode de vie prédateur est inhérent à l'humanité, rappelant que de nombreuses autres civilisations ont existé sans partager notre "folie de prédation". Il conclut en soulignant que le "Logos" grec, source de notre raison scientifique, a aussi conduit à une relation destructrice avec le monde, et qu'il est temps d'explorer d'autres formes d'intelligence et de rapports à l'environnement, pour notre bien-être et celui de la planète.
字幕时间同步
字幕和音频不同步? 在这里微调时间:
负值 = 字幕提前,正值 = 延后。保存在本设备上,每个视频和片段各自独立。
举报错误
告诉我们哪里出错。我们会审核每一份举报。
0 条评论
抢沙发,发表第一条评论。