Planétarium - L'astronomie du XIXe siècle
登录即可切换字幕语言、调整播放速度,并更改字幕大小和颜色。
Ce podcast explore l'astronomie du XIXe siècle à travers Camille Flammarion, ses théories sur la vie extraterrestre, la popularisation de la science et l'impact de l'imagerie, comparant l'enthousiasme de l'époque au désenchantement scientifique actuel.
- 0:00 Camille Flammarion décrit à quoi doit ressembler la vie sur d'autres planètes.
- 0:05 En fait, c'est notre solitude qui est finalement assez exceptionnelle.
- 0:08 C'était une personnalité publique d'ampleur mondiale.
- 0:12 Au XIXe siècle, c'est la surface de la Lune telle qu'elle était représentée.
- 0:16 Est-ce que c'est réaliste ?
- 0:17 Il y a eu la découverte de la relativité générale
- 0:19 et de la mécanique quantique au début du XXe siècle.
- 0:21 On n'a rien qui a constitué une révolution de la même ampleur.
- 0:24 La science, en apportant des vérités, elle est assez sombre
- 0:27 ou en tout cas, elle est parfois un peu déprimante ou un peu rabat-joie.
- 0:29 Ce qui est désenchanté aujourd'hui, c'est notre rapport à l'avenir.
- 0:38 Elsa Courant, merci d'être avec nous.
- 0:40 Merci.
- 0:40 Est-ce qu'il y a de la vie cachée dans les canaux sur Mars ?
- 0:43 Si je vous fais une réponse à la Camille Flammarion,
- 0:46 je vous dis forcément, c'est obligatoire
- 0:48 et la science ne tardera pas à le découvrir.
- 0:52 Pour la science actuelle, je laisse Tristan répondre.
- 0:58 Il y a peu de chance qu'il y ait de la vie actuelle,
- 0:59 même de la vie passée, ce serait une belle chose.
- 1:02 Mais ça a été un mythe qui a perduré pendant très longtemps
- 1:06 et on pourra essayer d'expliquer pourquoi.
- 1:09 Eh oui, on l'a longtemps cru car peu d'époques dans l'histoire de l'humanité
- 1:12 ont cristallisé à ce point l'ambition scientifique des êtres humains.
- 1:16 Le XIXe siècle, c'est le siècle du chemin de fer,
- 1:19 c'est le siècle du télégraphe, de la lumière électrique et de l'astronomie.
- 1:23 On découvre des planètes lointaines, on découvre des comets, des astéroïdes.
- 1:27 Et l'étude du ciel devient extrêmement populaire auprès du grand public.
- 1:31 Bien avant Stephen Hawking, avant Einstein,
- 1:34 la superstar de l'astronomie à cette époque s'appelle Camille Flammarion.
- 1:38 Elle est aussi un adepte des sciences occultes
- 1:41 et c'est ce que vous racontez dans votre livre « Faire rêver le monde ».
- 1:44 Est-ce à courant ? Bienvenue dans le Planétarium.
- 1:46 Merci beaucoup.
- 1:47 Ce qui est fabuleux, c'est que c'est une époque
- 1:49 où de nombreux spécialistes de l'espace, dont Camille Flammarion,
- 1:53 sont persuadés qu'on va trouver de la vie partout dans les planètes du système solaire,
- 1:58 qu'il n'y a qu'à regarder un télescope pour en trouver, à commencer par Mars.
- 2:02 D'où vient cette idée ? D'où est-ce qu'elle a germé ?
- 2:05 Pour Camille Flammarion en particulier, cette idée d'une vie extraterrestre,
- 2:10 c'est une nécessité philosophique, c'est même une nécessité logique.
- 2:14 Pour lui, en contemplant l'immensité du cosmos, sa diversité,
- 2:18 c'est évident que s'il y a de la vie sur notre planète,
- 2:23 il y en a forcément sur d'autres planètes lointaines, etc.
- 2:26 C'est son combat, je dirais presque de chercheur en astronomie,
- 2:30 depuis la pluralité des mondes habités, où il cherche à comprendre
- 2:34 quelle pourrait être la vie sur d'autres planètes en fonction de leurs conditions d'habitabilité,
- 2:40 à quoi pourraient ressembler des végétaux, des êtres vivants sur toutes les planètes du système solaire,
- 2:47 jusqu'à cette affaire des canaux de Mars,
- 2:50 qui s'achève en 1920 avec les observations d'Antoniadi, dans les années 1920.
- 2:56 Je pense que ce qui compte vraiment pour lui, c'est l'idée de défendre une continuité du vivant,
- 3:03 de la plante jusqu'aux êtres humains.
- 3:06 Il le dit lui-même, on est encore un peu plante au printemps,
- 3:09 quand on se met au soleil et qu'on se sent revivre,
- 3:11 c'est justement parce qu'on est encore un peu affilié à la plante.
- 3:17 De l'être humain jusqu'à ces autres formes de surhumanité, en quelque sorte,
- 3:23 qu'il projette dans les vies extraterrestres.
- 3:25 Tristan Veil, vous êtes journaliste scientifique au Figaro.
- 3:29 Comment on a pu croire ainsi qu'il y avait de la vie comme ça aussi facile à portée de main ?
- 3:35 Il y a plusieurs raisons à ça.
- 3:36 Déjà, il y a des raisons même observationnelles.
- 3:38 On voit sur Mars des structures qui ont l'air régulières et qui ont été interprétées.
- 3:43 Parce que sur Terre, on se dit qu'est-ce qui fait des choses sur Terre ?
- 3:46 C'est des canaux.
- 3:47 Et donc, s'il y a des canaux, il y a des gens pour les creuser.
- 3:48 S'il y a des gens pour les creuser, il y a une intelligence.
- 3:50 On ne se demandait pas si c'était une vie microbienne ou une vie peut-être différente.
- 3:55 On se demandait plus à quoi ressemblaient les petits hommes verts.
- 3:58 Et vraiment, ça ne faisait aucun doute qu'il y a eu une infinité de mondes dans l'univers.
- 4:02 C'est Giordano Bruno déjà qui, au XVIe siècle, fait cette hypothèse,
- 4:07 c'est presque la post-révolution copernicienne,
- 4:09 c'est que finalement, derrière chaque étoile, il y a probablement des planètes.
- 4:12 Et donc, vu le nombre d'étoiles qu'il y a, il y a forcément des mondes infinis.
- 4:16 Et il a cette intuition très tôt.
- 4:18 Donc, on se dit que ça doit venir assez naturellement.
- 4:21 Et après, je pense qu'il y a le fait de regarder autour de nous, de demander à un enfant.
- 4:25 Mais pour un enfant, la vie, c'est tellement naturel,
- 4:28 qu'il y ait de l'herbe, qu'il y ait des arbres, qu'il y ait des animaux.
- 4:30 Et il ne se pose pas la question.
- 4:31 Donc, il voit la Lune dans le ciel.
- 4:34 Il se demande s'il y a des choses qui vivent sur la Lune.
- 4:36 C'est le raisonnement le plus naturel.
- 4:38 En fait, c'est notre solitude qui est finalement assez exceptionnelle.
- 4:42 Il a fallu pas mal de temps depuis les années 70
- 4:46 pour se convaincre qu'on était peut-être bien plus seul qu'on l'imaginait dans le système solaire.
- 4:50 L'histoire des canaux martiens, est-ce qu'on peut la raconter en détail ?
- 4:53 Cette histoire commence dans les années 1870
- 4:58 avec les observations d'un astronome italien qui s'appelle Schiaparelli
- 5:03 et qui va observer ce qu'il appelle des canali
- 5:09 qui, comme l'historienne Colette Lely l'a soulevé,
- 5:13 se traduit plutôt comme bras de mer.
- 5:17 Mais en fait, Flammarion interprète le mot canali comme le terme canot,
- 5:22 ce qui sous-entend, comme Tristan l'a dit, une forme d'activité humaine.
- 5:26 Et en fait, à cette période-là,
- 5:28 Camille Flammarion est déjà la personne très médiatique qu'on connaît,
- 5:32 et il y a un emballement autour de cette nouvelle possibilité ouverte
- 5:37 qu'on puisse observer une activité extraterrestre sur la planète Mars.
- 5:41 Et ensuite, il y a des relais qui se mettent en place.
- 5:45 Hervé Faye qui sollicite les institutions
- 5:49 pour qu'elles se positionnent, les institutions savantes officielles,
- 5:52 pour qu'elles se positionnent sur ce sujet.
- 5:54 De l'autre côté de l'Atlantique, aux Etats-Unis,
- 5:56 Percival Lowell, qui est un grand admirateur de Camille Flammarion,
- 5:59 construit un observatoire pour mieux observer ces fameux canots.
- 6:04 Et là, un des plus proches collaborateurs de Camille Flammarion,
- 6:08 qui était Antoni Addi, commence à prendre un petit peu ses distances,
- 6:11 puisqu'entre les études spirites de Camille Flammarion
- 6:15 et son obstination à croire en l'existence d'une vie extraterrestre,
- 6:21 il commence à percevoir qu'ils n'ont pas la même conception de la démarche scientifique.
- 6:25 Et il part à l'observatoire de Meudon, où il fait des observations
- 6:28 qui vont enterrer cette fameuse hypothèse des canots de Mars.
- 6:33 Parce qu'il faut le dire, le XIXe siècle, c'est aussi le siècle de l'image.
- 6:37 Alors ça, c'est vraiment l'idée que j'ai souhaité défendre dans ce livre.
- 6:42 C'est le siècle de l'apparition de la photographie, par Daguerre, du cinéma,
- 6:47 à la fin du siècle, mais quand même le XIXe siècle, par les Frères Lumière.
- 6:50 Est-ce que, selon vous, la diffusion de l'astronomie au grand public,
- 6:53 comme a pu le faire Camille Flammarion, qui avait été un des premiers à le faire,
- 6:56 est aussi liée à cette diffusion par l'image ?
- 6:59 Dans le livre de l'astronomie populaire, c'est un de ses premiers usages.
- 7:04 C'est d'appuyer le propos, mais aussi de faire entrer l'astronomie
- 7:08 dans l'univers familier des lecteurs.
- 7:09 Alors on voit une de ces illustrations ici.
- 7:12 Ça, c'est la surface de la Lune, telle qu'elle était représentée au XIXe siècle.
- 7:18 Triste en vrai, est-ce que c'est réaliste comme représentation ?
- 7:22 Pas totalement, mais ce n'est pas non plus complètement absurde.
- 7:24 C'est assez vide.
- 7:26 La Terre me paraît comme ça, je dirais un peu grosse dans le ciel,
- 7:30 mais elle semble un peu plus petite sur les vues qu'on a des missions Apollo.
- 7:34 La surface est quand même globalement plus plane, plus poussiéreuse.
- 7:38 Elle a moins cette apparence de rocher granitique.
- 7:42 Moi, ce qui me fascine dans ces images-là, c'est qu'encore aujourd'hui,
- 7:44 quand on parle d'exoplanète, par exemple, on n'a pas d'image d'exoplanète.
- 7:48 On a quelques photos de points lumineux.
- 7:51 On a cette même tradition d'essayer de les imager.
- 7:55 La NASA a des artistes qui sont spécialement employés à temps plein
- 8:00 pour faire ce type d'illustration, parce que c'est important.
- 8:04 C'est important pour faire rêver les gens.
- 8:05 C'est important pour les scientifiques eux-mêmes,
- 8:07 pour leur faire un appui à leurs réflexions.
- 8:10 Et c'est assez marrant parce que des fois,
- 8:11 quand on parle aux scientifiques, on leur pose des questions.
- 8:14 Moi, je leur demande souvent quelles sont les vraies couleurs de telle ou telle planète.
- 8:17 Ce n'est pas des questions évidentes et triviales
- 8:19 parce que la luminosité n'est pas du tout la même.
- 8:21 Les photos qu'on voit sont assez différentes.
- 8:24 Les photos qu'on a pu voir ont été retravaillées pour faire ressortir des choses.
- 8:29 Ça n'a pas beaucoup de sens de dire à quoi ressemblent vraiment les choses.
- 8:31 En fait, il y a quand même toujours un travail d'interprétation.
- 8:34 Et c'est vrai que c'est un des pionniers dans ce domaine-là et c'est fascinant.
- 8:38 Pour ma part, ce que je trouve formidable dans ce type d'image,
- 8:42 c'est qu'il faut bien percevoir le fait qu'on est au 19e siècle.
- 8:46 Et ce qu'on a là, en fait, c'est ce qu'on appelait une vue idéale,
- 8:49 c'est-à-dire une représentation d'un paysage inaccessible ou inobservable.
- 8:56 Et l'artiste, effectivement, s'imprègne de ce qu'il connaît
- 9:00 pour construire une image crédible d'une expérience qu'on ne peut pas vivre.
- 9:04 Alors voici une autre d'images.
- 9:07 Alors celle-ci, à mon avis, est beaucoup moins réaliste
- 9:11 puisque cette gravure-là représente Vénus.
- 9:15 Pour le coup, Tristan est d'accord que celle-ci, on est un peu plus loin de la réalité.
- 9:18 C'est très éloigné. Après, il faut dire que Vénus vous laisse
- 9:22 entièrement libre dans votre imagination
- 9:24 puisque c'est recouvert d'une couche de nuages tellement épaisse
- 9:26 qu'elle nous apparaît, nous, comme une espèce de boule blanchâtre.
- 9:29 Donc après...
- 9:31 Et qu'on n'a jamais vu la vraie surface.
- 9:32 Exactement, mais quelque part, il y a plus d'imagination là
- 9:34 parce qu'ils auraient pu faire un monde tout blanc, par exemple.
- 9:36 Mais non, ils avaient compris qu'il y avait une couche de nuages
- 9:38 et que sous cette couche de nuages, ils pouvaient se cacher des choses.
- 9:41 C'est ce qui est le cas.
- 9:42 Alors, elles ne ressemblent probablement pas à ça.
- 9:45 On est sur des mondes probablement assez différents.
- 9:47 Fait de roches, il n'y a pas de vie.
- 9:49 Mais bon, là, c'était vraiment...
- 9:52 Malheureusement, ils avaient très peu de données disponibles pour le faire.
- 9:55 Donc, je trouve déjà, s'imaginer qu'il y a quelque chose sous les couches de nuages,
- 9:58 en soi, déjà, c'est une performance.
- 9:59 Le détail qui est vraiment très intéressant sur cette image en particulier,
- 10:04 ce sont les cactus, en fait.
- 10:06 Dans un ouvrage antérieur, Flammarion avait fait représenter
- 10:10 des paysages du Nevada avec des Indiens
- 10:15 qui galopaient au milieu de champs de cactus.
- 10:17 Il disait, n'est-ce pas un paysage très extraordinaire et très étrange ?
- 10:21 Est-ce qu'on n'a pas l'impression d'être sur une autre planète
- 10:23 quand on est dans le Nevada ?
- 10:24 Et en fait, précisément, Moti, qui est l'illustrateur de cette image-ci,
- 10:29 s'est imprégné de cette remarque pour construire le paysage de Vénus
- 10:33 et donc, en fait, de façon totalement symétrique.
- 10:36 La Terre nous semble digne d'étonnement
- 10:39 et par comparaison, Vénus peut nous apparaître comme un paysage familier.
- 10:44 Je voulais vous montrer cette gravure.
- 10:46 Je ne sais pas si vous la voyez bien ici.
- 10:49 J'aimerais que vous nous expliquiez d'où vient cette gravure
- 10:53 parce qu'elle est particulièrement étonnante.
- 10:56 C'est le système, du coup, pas solaire.
- 10:59 L'équivalent du système solaire, sauf qu'à la place du Soleil,
- 11:01 au centre, Jupiter.
- 11:02 Système chauvien, donc.
- 11:04 Voilà.
- 11:05 D'où est-ce que ça sort, ça ?
- 11:07 Il me semble que c'est une illustration qui vient des terres du ciel.
- 11:12 Camille Flammarion décrit à quoi doit ressembler la vie sur d'autres planètes.
- 11:19 Il part des savoirs bien réels que la science pouvait lui donner
- 11:26 et il élabore des théories sur cette habitabilité.
- 11:31 Il se projette, il imagine, il renverse l'argument géocentrique
- 11:36 qu'il n'y aurait de l'habitabilité que sur Terre.
- 11:39 Il dit que si les habitants de Jupiter fonctionnent comme nous,
- 11:43 ils vont penser aussi qu'ils sont au centre du monde.
- 11:45 Forcément, les jupitériens se font la même remarque
- 11:48 et ont leur propre système jupitéro-centriste.
- 11:52 Tristan, on est d'accord qu'aujourd'hui,
- 11:54 quand on cherche de la vie sur d'autres planètes,
- 11:56 on ne s'attend pas du tout à chercher des organismes vivants aussi complexes.
- 12:00 Ce qui est à notre portée, on l'aurait probablement détecté
- 12:02 si ça avait été des formes de vie aussi complexes.
- 12:03 Ce qu'on cherche plutôt aujourd'hui,
- 12:04 c'est des signatures de vies bactériennes microscopiques.
- 12:07 C'est plus ça, on se dit que c'est peut-être possible à trouver.
- 12:13 Mais bon, la liste des candidats commence à se rétrécir,
- 12:16 donc on va chercher un peu plus loin, des choses un peu plus ésotériques.
- 12:19 On ne cherche pas des êtres évolués
- 12:22 et donc on va chercher pour l'instant sur les lunes,
- 12:24 l'une des planètes géantes dont on a parlé dans une autre émission.
- 12:27 C'est ça aujourd'hui, peut-être la cible principale
- 12:33 parce qu'il y a de l'eau liquide,
- 12:34 qu'il y a de l'eau en interaction avec des minéraux,
- 12:36 parce que les conditions sont favorables depuis longtemps, stables.
- 12:40 Donc on se dit, si la vie émerge naturellement,
- 12:43 ce qui est un grand si,
- 12:45 qui est peut-être même l'un des plus grands si de la science actuelle,
- 12:49 alors elle aurait eu le temps de se développer sur ces planètes.
- 12:53 La question est de savoir,
- 12:54 est-ce que la vie est quelque chose qui apparaît spontanément,
- 12:57 facilement et naturellement ?
- 12:58 Et ça, c'est une grande question.
- 13:01 Et alors, en voici une troisième,
- 13:03 avec une jungle encore plus luxuriante,
- 13:05 et de l'eau et des plantes partout.
- 13:07 Et ça, c'est une représentation de Mars.
- 13:10 Alors, on est d'accord quand on voit ces planètes-là,
- 13:12 on a aujourd'hui des robots sur Mars,
- 13:14 on sait que Mars ne ressemble pas du tout à ça.
- 13:17 Quelle était d'après vous l'ambition de Camille Flammarion ?
- 13:20 Ce n'était pas de représenter le réel finalement ?
- 13:23 Je pense que justement derrière ce choix,
- 13:25 peut-être qu'il y a le désir de défendre l'idée d'un cosmos habité
- 13:29 où la vie prolifère, où la vie existe.
- 13:32 Et ça, c'est une idée qu'il défend dès la pluralité des mondes en réalité.
- 13:35 J'adorerais que Mars ressemble à ça moi.
- 13:38 On ne se poserait pas la question de la terraformation ?
- 13:40 Ils sont magnifiques les paysages pris par Curiosité et Persévérance,
- 13:43 mais ils ont aussi un petit côté Tristoun quoi,
- 13:46 on ne va pas se mentir.
- 13:48 Mais alors précisément Tristoun, très bonne transition.
- 13:51 Votre titre est très clair « Faire rêver le monde ».
- 13:53 L'impression que j'ai eue en le lisant,
- 13:55 c'est qu'au 19e siècle, la perspective des savants,
- 13:57 l'ambition des savants,
- 13:58 c'était vraiment d'apporter du rêve,
- 14:00 et pas forcément de la réalité.
- 14:02 Alors qu'aujourd'hui, on a l'impression que la réalité
- 14:04 qui est apportée par certaines découvertes scientifiques en fait,
- 14:07 elle est assez sombre ou en tout cas elle est parfois un peu déprimante
- 14:10 ou un peu rabat-joie pour le moins.
- 14:12 Est-ce que vous diriez que la vision qu'on a de la science
- 14:15 ou le récit qu'on fait de la science,
- 14:17 il est comme ça beaucoup plus rabat-joie
- 14:19 et il fait moins rêver le monde ?
- 14:22 Ce qui est désenchanté aujourd'hui, c'est notre rapport à l'avenir.
- 14:25 Ça, très clairement.
- 14:27 C'est-à-dire qu'aujourd'hui, on sait que les progrès techniques
- 14:31 qui nous ont amenés à des découvertes extraordinaires
- 14:34 sont ceux-là même qui nous font vivre à contre-courant de cycles naturels,
- 14:38 qui sont ceux qui garantissent notre survivance en tant qu'espèce.
- 14:43 Il est évident que pour Camille Flammarion, la démarche est inverse.
- 14:46 C'est-à-dire que lui, il pense au contraire que le progrès technique
- 14:49 va nous permettre d'atteindre des rêves collectifs
- 14:51 qui sont le fil rouge de sa carrière.
- 14:53 La paix dans le monde, la santé, ne plus avoir peur de la mort, etc.
- 14:57 Donc, de ce point de vue, oui, il y a des enchantements.
- 15:00 Il y a peut-être des enchantements aussi du point de vue de la valeur
- 15:03 de certaines expériences astronomiques.
- 15:06 Je pense par exemple à l'exploration spatiale récréative
- 15:11 qui consiste à envoyer Katy Perry hors de l'atmosphère
- 15:14 pendant quelques minutes sous couvert d'ambitions féministes.
- 15:17 Bon, ça peut se discuter, vous voyez.
- 15:20 On est un peu loin des démarches qui avaient motivé toutes les missions Apollo
- 15:24 où l'objectif était de comprendre comment la croûte terrestre s'était formée.
- 15:29 Là, effectivement, du point de vue de la valeur de ces explorations spatiales,
- 15:32 il y a peut-être une perte de la magie en quelque sorte,
- 15:35 de suggestions du déplacement vers la Lune, etc.
- 15:38 Et il ne faut pas penser non plus que la science du 19e siècle
- 15:41 était 100% enchantée.
- 15:43 Au contraire même, il y a un discours du désenchantement scientifique.
- 15:46 Déjà à l'époque ?
- 15:47 Déjà à l'époque.
- 15:48 Et c'est d'ailleurs le point de départ d'une grosse réflexion
- 15:53 de la part de Camille Flammarion sur comment se positionner
- 15:57 face à ces savoirs cosmologiques qui le fascinaient
- 15:59 et qu'il ne pouvait que prendre comme vrai,
- 16:01 et son besoin de croire en fait,
- 16:04 alors que les savoirs scientifiques entraient sans cesse en contradiction
- 16:07 avec la religion catholique.
- 16:09 Et il a des échanges très douloureux en fait avec de grands vulgarisateurs
- 16:14 qui lui disaient, mon bon petit, séparez bien les deux choses
- 16:20 et puis voilà, ne cherchez pas à faire des ponts là où il n'y en a pas.
- 16:23 Mais ça ne le satisfaisait pas.
- 16:25 Et c'est pour ça qu'il a essayé de bâtir sa philosophie astronomique.
- 16:28 Donc lui, il a essayé en fait de restituer ce lien,
- 16:31 mais le désenchantement existe.
- 16:33 Tristan Wey, avant même ces considérations philosophiques et morales,
- 16:37 du point de vue de la science pure,
- 16:39 est-ce que vous auriez le sentiment qu'aujourd'hui,
- 16:41 la science, en apportant des vérités, est un peu rabat-joie ?
- 16:45 C'est-à-dire qu'à l'époque, c'était une évidence qu'on allait les trouver,
- 16:49 que c'était une question de temps, de technologie,
- 16:50 mais qu'on allait rencontrer plein d'extraterrestres.
- 16:52 On a reçu Jean-Philippe Puzan il y a un mois qui nous disait,
- 16:54 écoutez, même s'ils sont là, on ne les verra jamais.
- 16:57 Oui, c'est une...
- 16:58 C'est quand même pas tout à fait le même discours, ça fait moins rêver.
- 17:01 Un peu moins, je pense qu'il y a...
- 17:02 Ou non, je ne suis pas certain que la science soit totalement désenchantée.
- 17:06 Ce qui est certain, c'est qu'il y a peut-être eu la découverte de la relativité générale
- 17:10 et de la mécanique quantique au début du XXe siècle,
- 17:12 et on n'a rien qui a constitué une révolution de la même ampleur.
- 17:17 Pour les scientifiques ou les jeunes qui se lancent dans la science,
- 17:19 il peut y avoir l'impression de ressasser depuis très longtemps.
- 17:21 Alors, on avance dans plein de directions, on fait des petits progrès,
- 17:25 mais finalement, le LHC n'a pas apporté les réponses qu'on voulait.
- 17:28 Les télescopes permettent de mieux voir,
- 17:30 mais pas vraiment de révolutionner complètement notre vision du cosmos.
- 17:35 On est peut-être à la frontière d'une nouvelle époque
- 17:39 avec les télescopes qui travaillent sur l'énergie noire
- 17:42 et qui nous montrent que peut-être, finalement,
- 17:44 l'univers serait un peu plus compliqué que ce qu'on imagine
- 17:46 et peut-être que ce qu'il y a derrière, il y a quelque chose qui pourrait réenchanter.
- 17:50 Moi, j'avais l'impression, quand j'étais jeune, qu'il y avait un Big Bang,
- 17:53 l'univers grandissait, l'être humain évoluait, qu'on avait à peu près tout compris.
- 17:57 Et c'est vrai que derrière cette vision-là, il peut y avoir un peu de désenchantement.
- 18:00 Quand j'ai compris plus tard, vers 30 ans,
- 18:03 que j'ai repris l'histoire des sciences
- 18:05 et que j'ai compris toutes les étapes par lesquelles on était passé pour en arriver là,
- 18:09 ça m'a réenchanté les sciences.
- 18:11 Je me suis dit, mais c'est incroyable l'imagination qu'il faut.
- 18:14 En fait, quelle imagination il faut pour s'imaginer le Big Bang ?
- 18:16 Quelle imagination il faut pour s'imaginer qu'il y a un noyau au cœur de la Terre ?
- 18:21 Quelle imagination il faut pour s'imaginer d'autres mondes, des exoplanètes
- 18:24 dont on ne verra jamais rien, en fait ?
- 18:27 Et d'un coup, je me suis dit,
- 18:28 en fait, il y a toujours la place pour cette imagination, pour investir tous les trous.
- 18:33 Je pense qu'il y a un dialogue qui se fait avec les arts,
- 18:36 entre les sciences et les arts, notamment depuis au moins, depuis toujours.
- 18:40 Mais je trouve qu'aujourd'hui, c'est assez prégnant.
- 18:44 Les incourants, parlons de cette dimension spirituelle que vous avez évoquée.
- 18:48 Déjà, on regarde le ciel.
- 18:49 Ce n'est pas pareil que de regarder les fonds marins, par exemple, de ce point de vue-là.
- 18:52 Il y a une dimension spirituelle très forte chez Camille Flammarion.
- 18:55 Et vous l'avez dit, il y a une forme de concurrence avec la religion.
- 18:59 Vous décrivez la science est la vraie religion de l'avenir.
- 19:03 Vous avez quand même une ambition de détrôner...
- 19:06 De détrôner ou finalement d'en renforcer les principes au moyen de savoir qu'ils seraient indiscutables.
- 19:15 On critique souvent, on entend parfois des critiques sur la science,
- 19:19 notamment la science du spatial, dès qu'on s'intéresse aux origines de la vie, etc.
- 19:22 Et on l'accuse d'avoir créé un nouveau dogme, tout simplement.
- 19:25 Que la science soit...
- 19:26 Soit un dogme parmi d'autres.
- 19:28 Soit un dogme que les scientifiques prônent un autre dogme.
- 19:30 On peut le trouver chez certaines personnes,
- 19:36 chez certains éthéticiens qui vont être un peu absolutistes dans leur vision de la science
- 19:40 comme étant l'alpha et l'oméga de tout ce qu'on peut dire
- 19:43 et que tout ce qui sort du discours scientifique, finalement, est nul et non avenu.
- 19:47 Je pense qu'il y a une forme de...
- 19:49 C'est ma vision, j'ai l'impression qu'il y a une forme de posture derrière ça
- 19:53 et que finalement, en tant qu'être humain,
- 19:54 quel que soit le domaine dans lequel on travaille, on arrive toujours à des limites.
- 19:57 Que ce soit en mécanique quantique, que ce soit en astronomie,
- 19:59 que ce soit dans l'étude du corps humain, l'étude du cerveau.
- 20:02 Il y a toujours un moment où on touche un peu des limites quasiment ontologiques
- 20:05 et du coup, on se dit que finalement, ça ne répondra jamais
- 20:09 à toutes ces questions que vous avez évoquées et qu'on se pose.
- 20:11 La science n'arrivera pas à y répondre.
- 20:14 Peut-être que le XXème siècle a été l'occasion de se rendre compte de ça
- 20:16 et le XXIème aussi, que la science n'y arrivera pas.
- 20:18 Et du coup, c'est toujours le vieux Malraux.
- 20:22 Il faudra que le XXème siècle soit spirituel ou il ne sera pas.
- 20:25 On est un peu obligés de... Il y a un retour à la spiritualité
- 20:27 parce que finalement, il y a toujours des petits terra incognita comme ça
- 20:30 qui ne pourront pas être investis par la science, dans lesquels on n'aura pas de réponse.
- 20:33 Et donc, je ne pense pas que la science puisse être la solution à tout.
- 20:36 Mais je pense que pour plein de choses de la vie, ça peut être un aiguillon.
- 20:38 Il ne faut pas non plus dire que la science ne peut rien parce qu'elle ne peut pas tout.
- 20:41 On l'a vu par le Covid notamment.
- 20:43 Ça m'a beaucoup heurté que les gens disent
- 20:46 puisque vous ne pouvez pas répondre à cette question, vous pouvez répondre à rien.
- 20:49 Ce n'est pas non plus vrai.
- 20:50 C'est intéressant ce que vous dites parce qu'en fait,
- 20:53 vous êtes en train de parler de la science
- 20:55 qui est en réalité un concept
- 20:59 dont les contours sont négociés au XIXème siècle.
- 21:02 Et dans le cadre d'une vraie bataille épistémologique
- 21:06 à laquelle Camille Flammarion a en fait participé.
- 21:09 Autour du milieu du XIXème siècle,
- 21:12 prend son essor une philosophie qui est celle du positivisme
- 21:16 dessiné par Auguste Comte.
- 21:18 Et le positivisme considère qu'il y a quelque chose qui est scientifique,
- 21:23 qui est lié à l'expérience et l'observation.
- 21:27 Et il y a tout ce qui n'est pas scientifique
- 21:29 et qui est lié à ce qui n'est pas observable
- 21:31 et qui ne peut pas faire l'objet d'observation.
- 21:33 Et donc les deux grands perdants finalement de cette bipartition
- 21:37 qui a énormément de succès auprès des scientifiques,
- 21:40 ce sont les lettres bien sûr et la cosmologie.
- 21:45 Et c'est là qu'il y a rencontre entre Camille Flammarion
- 21:49 et des gens comme Victor Hugo par exemple.
- 21:51 En fait, il y a eu combat ici.
- 21:52 Et quand Camille Flammarion entre à l'Observatoire
- 21:55 comme élève astronome pour faire des calculs de position,
- 21:59 il se rend compte qu'il est le seul à se demander
- 22:01 si oui ou non il y a des extraterrestres dans l'univers.
- 22:03 Il est catastrophé.
- 22:04 Et il se dit mais ce n'est pas mon astronomie ça.
- 22:06 Et c'est pour ça qu'il va essayer de monter
- 22:08 sa propre institution astronomique
- 22:11 avec l'Observatoire de Juvisy qu'on va lui donner.
- 22:14 Il va y avoir effectivement concurrence
- 22:16 entre deux conceptions de la science.
- 22:18 Et Auguste Comte disait mais ça ne sert à rien
- 22:20 d'aller chercher des réponses qu'on ne pourra jamais obtenir.
- 22:26 Là où Camille Flammarion dit au contraire.
- 22:28 Mais si en fait.
- 22:30 C'est en repoussant toujours les limites
- 22:32 des connaissances en osant aller vers l'imaginaire
- 22:36 qu'on va pouvoir faire des découvertes remarquables.
- 22:38 Elisa Courant, est-ce que dans vos recherches
- 22:40 vous avez pu identifier d'où vient
- 22:43 ce manque de modestie
- 22:45 de Camille Flammarion, des scientifiques de l'époque
- 22:47 où on n'avait pas de limites.
- 22:49 On a presque parfois l'impression
- 22:51 de lire un gourou, un prophète.
- 22:53 C'est vrai qu'il ne mettait pas beaucoup de limites
- 22:57 à la fois au sujet qu'il prétendait traiter
- 23:00 et à la foi au sens presque religieux du terme
- 23:05 qu'il pouvait mettre dans le savoir scientifique
- 23:08 qu'il prétendait répandre
- 23:10 auprès de l'ensemble des populations.
- 23:13 Et d'ailleurs pour la petite histoire
- 23:15 à l'exposition universelle de 1900
- 23:18 il a été en charge du pavillon astronomique
- 23:22 et ce fameux pavillon contenait
- 23:24 entre autres attractions remarquables
- 23:27 un musée Camille Flammarion
- 23:29 de son vivant
- 23:31 pour rendre hommage à sa carrière exceptionnelle.
- 23:36 Mais c'était mérité.
- 23:38 C'était une personnalité publique
- 23:41 d'ampleur mondiale.
- 23:43 Un degré pour l'époque très peu égalé.
- 23:46 Tristan V, on va bientôt terminer cette émission.
- 23:49 Ça vous fait rêver ce genre d'histoire du XIXe siècle ?
- 23:52 Le siècle des expositions universelles,
- 23:54 la science de l'époque ?
- 23:56 J'adore.
- 23:57 Je me rappelle de passage
- 23:59 dans Mora Credi de Céline
- 24:02 dans lequel il parle
- 24:04 d'un scientifique
- 24:06 un pseudo-scientifique
- 24:08 qui fait des vols en ballon
- 24:10 et de faire pousser des légumes
- 24:12 en leur mettant des électrodes.
- 24:14 C'était une époque où on croyait
- 24:16 en la technologie,
- 24:18 en des choses un peu ésotériques
- 24:20 avec des raisonnements un peu biaisés
- 24:22 des raccourcis.
- 24:24 On s'en moque un peu aujourd'hui
- 24:26 mais chez les vrais précurseurs
- 24:28 il y a toujours cet effort d'imagination
- 24:30 qui précède la découverte,
- 24:32 le calcul, la vérification.
- 24:34 Pour être un grand scientifique
- 24:36 il faut beaucoup d'imagination.
- 24:38 C'est vrai qu'aujourd'hui
- 24:40 il y en a peut-être un peu moins
- 24:42 et encore on peut le trouver.
- 24:44 Il y a des gens qui prétendent
- 24:46 qu'on vit dans une simulation
- 24:48 numérique géante.
- 24:50 Il y a des gens qui croient
- 24:52 aux univers parallèles
- 24:54 alimentés par la mécanique quantique
- 24:56 par des théories thermodynamiques.
- 24:58 La science a nourri à ses débuts
- 25:00 une grande curiosité
- 25:02 mais je crois que c'est encore le cas
- 25:04 aujourd'hui.
- 25:06 Merci beaucoup Elsa Courant
- 25:08 d'avoir participé à cette émission.
- 25:10 Je vous rappelle la publication
- 25:12 et la sortie de votre livre
- 25:14 « Faire rêver le monde »,
- 25:16 c'est sans surprise chez Flammarie.
- 25:18 Merci beaucoup
- 25:20 Tristan Vey, journaliste scientifique
- 25:22 au Figaro
- 25:24 et à très vite pour un prochain numéro
- 25:26 de Planétarium.
- 0:00 Camille Flammarion describes what life on other planets must be like.
- 0:05 In fact, it's our solitude that is ultimately quite exceptional.
- 0:08 He was a public figure of global renown.
- 0:12 In the 19th century, this is how the surface of the Moon was depicted.
- 0:16 Is that realistic?
- 0:17 There was the discovery of general relativity
- 0:19 and quantum mechanics at the beginning of the 20th century.
- 0:21 We haven't had anything that constituted a revolution of the same magnitude.
- 0:24 Science, by bringing truths, is quite dark
- 0:27 or at least, it's sometimes a bit depressing or a bit of a killjoy.
- 0:29 What is disenchanted today is our relationship with the future.
- 0:38 Elsa Courant, thank you for being with us.
- 0:40 Thank you.
- 0:40 Is there hidden life in the canals on Mars?
- 0:43 If I give you a Camille Flammarion-style answer,
- 0:46 I'd tell you, of course, it's mandatory
- 0:48 and science will soon discover it.
- 0:52 For current science, I'll let Tristan answer.
- 0:58 There's little chance of current life,
- 0:59 even past life, that would be a great thing.
- 1:02 But it was a myth that persisted for a very long time
- 1:06 and we can try to explain why.
- 1:09 Indeed, we long believed it because few eras in human history
- 1:12 have so crystallized the scientific ambition of human beings.
- 1:16 The 19th century was the century of the railway,
- 1:19 it was the century of the telegraph, electric light, and astronomy.
- 1:23 Distant planets are discovered, comets, asteroids are discovered.
- 1:27 And the study of the sky became extremely popular with the general public.
- 1:31 Long before Stephen Hawking, before Einstein,
- 1:34 the superstar of astronomy at that time was named Camille Flammarion.
- 1:38 He was also a follower of occult sciences,
- 1:41 and that's what you describe in your book 'Faire rêver le monde'.
- 1:44 Elsa Courant? Welcome to the Planetarium.
- 1:46 Thank you very much.
- 1:47 What's amazing is that it was a time
- 1:49 when many space specialists, including Camille Flammarion,
- 1:53 were convinced that life would be found everywhere on the planets of the solar system,
- 1:58 that one only had to look through a telescope to find it, starting with Mars.
- 2:02 Where did this idea come from? How did it germinate?
- 2:05 For Camille Flammarion in particular, this idea of extraterrestrial life,
- 2:10 is a philosophical necessity, it's even a logical necessity.
- 2:14 For him, contemplating the immensity of the cosmos, its diversity,
- 2:18 it's obvious that if there's life on our planet,
- 2:23 there must be life on other distant planets, etc.
- 2:26 It's his struggle, I'd almost say, as an astronomy researcher,
- 2:30 since 'The Plurality of Inhabited Worlds', where he seeks to understand
- 2:34 what life on other planets might be like based on their habitability conditions,
- 2:40 what plants, what living beings might look like on all planets of the solar system,
- 2:47 up to this matter of the Martian canals,
- 2:50 which concluded in the 1920s with Antoniadi's observations.
- 2:56 I think what really matters to him is the idea of defending a continuity of life,
- 3:03 from plants to human beings.
- 3:06 He himself says, we are still a bit like plants in spring,
- 3:09 when we expose ourselves to the sun and feel alive again,
- 3:11 it's precisely because we are still somewhat affiliated with plants.
- 3:17 From human beings to these other forms of superhumanity, in a way,
- 3:23 that he projects into extraterrestrial lives.
- 3:25 Tristan Veil, you are a science journalist at Le Figaro.
- 3:29 How could we have believed so easily that life was so readily available?
- 3:35 There are several reasons for that.
- 3:36 First, there are even observational reasons.
- 3:38 We see structures on Mars that appear regular and have been interpreted.
- 3:43 Because on Earth, we ask ourselves, what creates things on Earth?
- 3:46 They are canals.
- 3:47 And so, if there are canals, there are people to dig them.
- 3:48 If there are people to dig them, there is intelligence.
- 3:50 We weren't asking if it was microbial life or perhaps a different kind of life.
- 3:55 We were more concerned with what little green men looked like.
- 3:58 And truly, there was no doubt that there was an infinity of worlds in the universe.
- 4:02 It was Giordano Bruno, already in the 16th century, who made this hypothesis,
- 4:07 it's almost the post-Copernican revolution,
- 4:09 which is that ultimately, behind every star, there are probably planets.
- 4:12 And so, given the number of stars, there must be infinite worlds.
- 4:16 And he had this intuition very early on.
- 4:18 So, we tell ourselves that it must come quite naturally.
- 4:21 And then, I think there's the act of looking around us, of asking a child.
- 4:25 But for a child, life is so natural,
- 4:28 that there's grass, that there are trees, that there are animals.
- 4:30 And they don't question it.
- 4:31 So, they see the Moon in the sky.
- 4:34 They wonder if there are things living on the Moon.
- 4:36 It's the most natural reasoning.
- 4:38 In fact, it's our solitude that is ultimately quite exceptional.
- 4:42 It took quite some time since the 70s
- 4:46 to convince ourselves that we might be much more alone than we imagined in the solar system.
- 4:50 Can we tell the story of the Martian canals in detail?
- 4:53 This story begins in the 1870s
- 4:58 with the observations of an Italian astronomer named Schiaparelli
- 5:03 who observed what he called <i>canali</i>
- 5:09 which, as historian Colette Lely pointed out,
- 5:13 is better translated as 'sea channels'.
- 5:17 But in fact, Flammarion interpreted the word <i>canali</i> as 'canals',
- 5:22 which implies, as Tristan said, a form of human activity.
- 5:26 And in fact, at that time,
- 5:28 Camille Flammarion was already the highly publicized figure we know,
- 5:32 and there was a frenzy around this newly opened possibility
- 5:37 that extraterrestrial activity could be observed on the planet Mars.
- 5:41 And then, relays were put in place.
- 5:45 Hervé Faye, who urged institutions
- 5:49 for them to take a stance, the official scientific institutions,
- 5:52 for them to take a stance on this subject.
- 5:54 Across the Atlantic, in the United States,
- 5:56 Percival Lowell, a great admirer of Camille Flammarion,
- 5:59 built an observatory to better observe these famous canals.
- 6:04 And then, one of Camille Flammarion's closest collaborators,
- 6:08 Antoni Addi, began to distance himself a little,
- 6:11 because between Camille Flammarion's spiritualist studies
- 6:15 and his obstinacy in believing in the existence of extraterrestrial life,
- 6:21 he began to realize that they did not share the same conception of the scientific approach.
- 6:25 And he went to the Meudon Observatory, where he made observations
- 6:28 that would put an end to this famous hypothesis of Martian canals.
- 6:33 Because it must be said, the 19th century was also the century of the image.
- 6:37 So that's really the idea I wanted to defend in this book.
- 6:42 It's the century of the appearance of photography, by Daguerre, and cinema,
- 6:47 at the end of the century, but still the 19th century, by the Lumière Brothers.
- 6:50 Do you think that the popularization of astronomy to the general public,
- 6:53 as Camille Flammarion did, being one of the first to do so,
- 6:56 is also linked to this dissemination through images?
- 6:59 In the book <i>Popular Astronomy</i>, it's one of its first uses.
- 7:04 It's to support the argument, but also to introduce astronomy
- 7:08 in the familiar universe of readers.
- 7:09 So we see one of these illustrations here.
- 7:12 This is the surface of the Moon, as it was depicted in the 19th century.
- 7:18 Honestly, is this a realistic representation?
- 7:22 Not entirely, but it's not completely absurd either.
- 7:24 It's quite empty.
- 7:26 The Earth appears like this to me, I'd say a bit large in the sky,
- 7:30 but it looks a bit smaller in the views we have from the Apollo missions.
- 7:34 The surface is still generally flatter, dustier.
- 7:38 It has less of that granitic rock appearance.
- 7:42 What fascinates me about these images is that even today,
- 7:44 when we talk about exoplanets, for example, we don't have images of exoplanets.
- 7:48 We have a few photos of bright dots.
- 7:51 We have this same tradition of trying to image them.
- 7:55 NASA has artists who are specifically employed full-time
- 8:00 to create this type of illustration, because it's important.
- 8:04 It's important to inspire people.
- 8:05 It's important for the scientists themselves,
- 8:07 to support their thinking.
- 8:10 And it's quite funny because sometimes,
- 8:11 when we talk to scientists, we ask them questions.
- 8:14 I often ask them what the true colors of this or that planet are.
- 8:17 These are not obvious or trivial questions
- 8:19 because the luminosity is not at all the same.
- 8:21 The photos we see are quite different.
- 8:24 The photos we've seen have been reprocessed to highlight certain features.
- 8:29 It doesn't make much sense to say what things truly look like.
- 8:31 In fact, there's always a work of interpretation involved.
- 8:34 And it's true that he's one of the pioneers in this field, and it's fascinating.
- 8:38 For my part, what I find remarkable about this type of image,
- 8:42 is that you have to understand that we are in the 19th century.
- 8:46 And what we have here, in fact, is what was called an ideal view,
- 8:49 that is, a representation of an inaccessible or unobservable landscape.
- 8:56 And the artist, indeed, draws on what he knows
- 9:00 to construct a credible image of an experience we cannot have.
- 9:04 So here's another image.
- 9:07 Now this one, in my opinion, is much less realistic
- 9:11 since this engraving depicts Venus.
- 9:15 In this case, Tristan agrees that this one is a bit further from reality.
- 9:18 It's very far off. Then again, Venus leaves you
- 9:22 entirely free in your imagination
- 9:24 since it's covered by such a thick layer of clouds
- 9:26 that it appears to us as a kind of whitish ball.
- 9:29 So after that...
- 9:31 And that we've never seen the true surface.
- 9:32 Exactly, but in a way, there's more imagination there
- 9:34 because they could have made a completely white world, for example.
- 9:36 But no, they understood that there was a layer of clouds
- 9:38 and that under this layer of clouds, things could be hidden.
- 9:41 Which is the case.
- 9:42 Well, they probably don't look like that.
- 9:45 We're talking about probably quite different worlds.
- 9:47 Made of rocks, there's no life.
- 9:49 But well, there, it was really...
- 9:52 Unfortunately, they had very little data available to do it.
- 9:55 So, I already find it a feat to imagine that there's something under the cloud layers,
- 9:58 in itself, that's already an achievement.
- 9:59 The detail that is truly very interesting in this particular image,
- 10:04 are the cacti, in fact.
- 10:06 In an earlier work, Flammarion had depicted
- 10:10 landscapes of Nevada with Native Americans
- 10:15 galloping through cactus fields.
- 10:17 He said, isn't it a very extraordinary and very strange landscape?
- 10:21 Don't you feel like you're on another planet
- 10:23 when you're in Nevada?
- 10:24 And in fact, precisely, Moti, who is the illustrator of this image,
- 10:29 drew inspiration from this remark to create the landscape of Venus
- 10:33 and thus, in a completely symmetrical way.
- 10:36 Earth seems astonishing to us
- 10:39 and by comparison, Venus can appear as a familiar landscape.
- 10:44 I wanted to show you this engraving.
- 10:46 I don't know if you can see it well here.
- 10:49 I'd like you to explain where this engraving comes from
- 10:53 because it's particularly astonishing.
- 10:56 So, it's the system, not solar.
- 10:59 The equivalent of the solar system, except that instead of the Sun,
- 11:01 at the center, Jupiter.
- 11:02 A Jovian system, then.
- 11:04 Exactly.
- 11:05 Where does this come from?
- 11:07 It seems to me that it's an illustration from <i>Les Terres du Ciel</i>.
- 11:12 Camille Flammarion describes what life on other planets must be like.
- 11:19 He starts from the very real knowledge that science could provide him
- 11:26 and he develops theories about this habitability.
- 11:31 He projects himself, he imagines, he overturns the geocentric argument
- 11:36 that habitability would only exist on Earth.
- 11:39 He says that if the inhabitants of Jupiter function like us,
- 11:43 they will also think they are at the center of the world.
- 11:45 Naturally, the Jovians make the same observation
- 11:48 and have their own Jupiter-centric system.
- 11:52 Tristan, we agree that today,
- 11:54 when we search for life on other planets,
- 11:56 we don't expect to find such complex living organisms.
- 12:00 What is within our reach, we would have probably detected it
- 12:02 if they had been such complex life forms.
- 12:03 What we're looking for today, rather,
- 12:04 are signatures of microscopic bacterial life.
- 12:07 That's more it, we think that might be possible to find.
- 12:13 But well, the list of candidates is starting to shrink,
- 12:16 so we're going to look a bit further, for slightly more esoteric things.
- 12:19 We're not looking for evolved beings
- 12:22 and so for now, we're looking on the moons,
- 12:24 one of the giant planets we discussed in another show.
- 12:27 That's perhaps the main target today
- 12:33 because there's liquid water,
- 12:34 that there's water interacting with minerals,
- 12:36 because the conditions have been favorable and stable for a long time.
- 12:40 So we tell ourselves, if life emerges naturally,
- 12:43 which is a big 'if',
- 12:45 which is perhaps even one of the biggest 'ifs' in current science,
- 12:49 then it would have had time to develop on these planets.
- 12:53 The question is,
- 12:54 is life something that appears spontaneously,
- 12:57 easily and naturally?
- 12:58 And that's a big question.
- 13:01 And here's a third one,
- 13:03 with an even more luxuriant jungle,
- 13:05 and water and plants everywhere.
- 13:07 And this is a representation of Mars.
- 13:10 So, we agree that when we see these planets,
- 13:12 today we have robots on Mars,
- 13:14 we know that Mars doesn't look like that at all.
- 13:17 What, in your opinion, was Camille Flammarion's ambition?
- 13:20 Wasn't it ultimately not about representing reality?
- 13:23 I think that precisely behind this choice,
- 13:25 perhaps there's a desire to defend the idea of an inhabited cosmos
- 13:29 where life proliferates, where life exists.
- 13:32 And that's an idea he defended from <i>The Plurality of Worlds</i>, in reality.
- 13:35 I'd love Mars to look like that.
- 13:38 We wouldn't be asking about terraforming, would we?
- 13:40 The landscapes captured by Curiosity and Perseverance are magnificent,
- 13:43 but they also have a bit of a gloomy side to them,
- 13:46 let's be honest.
- 13:48 But precisely 'gloomy', that's a very good transition.
- 13:51 Your title is very clear: 'Making the World Dream'.
- 13:53 The impression I got while reading it,
- 13:55 is that in the 19th century, the perspective of scientists,
- 13:57 the ambition of scientists,
- 13:58 was really to bring dreams,
- 14:00 and not necessarily reality.
- 14:02 Whereas today, we have the impression that the reality
- 14:04 brought by certain scientific discoveries, in fact,
- 14:07 is quite dark, or at least sometimes a bit depressing
- 14:10 or a bit of a killjoy, to say the least.
- 14:12 Would you say that our vision of science
- 14:15 or the narrative we create about science,
- 14:17 is much more of a killjoy like that
- 14:19 and makes the world dream less?
- 14:22 What is disenchanted today is our relationship with the future.
- 14:25 That, very clearly.
- 14:27 That is to say, today we know that technological advancements
- 14:31 which have led us to extraordinary discoveries
- 14:34 are the very ones that make us live against the current of natural cycles,
- 14:38 which are those that guarantee our survival as a species.
- 14:43 It's clear that for Camille Flammarion, the approach was the opposite.
- 14:46 That is, he, on the contrary, believed that technological progress
- 14:49 would allow us to achieve collective dreams
- 14:51 which are the common thread of his career.
- 14:53 World peace, health, no longer fearing death, etc.
- 14:57 So, from that point of view, yes, there are disenchantments.
- 15:00 There are perhaps also disenchantments from the point of view of the value
- 15:03 of certain astronomical experiences.
- 15:06 I'm thinking, for example, of recreational space exploration
- 15:11 which consists of sending Katy Perry out of the atmosphere
- 15:14 for a few minutes under the guise of feminist ambitions.
- 15:17 Well, that's debatable, you see.
- 15:20 We're a bit far from the approaches that motivated all the Apollo missions
- 15:24 where the objective was to understand how the Earth's crust was formed.
- 15:29 There, indeed, from the point of view of the value of these space explorations,
- 15:32 there's perhaps a loss of magic, in a way,
- 15:35 of the suggestions of traveling to the Moon, etc.
- 15:38 And we shouldn't think either that 19th-century science
- 15:41 was 100% enchanted.
- 15:43 On the contrary, there's even a discourse of scientific disenchantment.
- 15:46 Already back then?
- 15:47 Already back then.
- 15:48 And that's actually the starting point for a major reflection
- 15:53 by Camille Flammarion on how to position himself
- 15:57 in the face of these cosmological insights that fascinated him
- 15:59 and which he could only accept as true,
- 16:01 and his need to believe, in fact,
- 16:04 while scientific knowledge was constantly contradicting
- 16:07 Catholicism.
- 16:09 And he had very painful exchanges, in fact, with great popularizers
- 16:14 who told him, 'My dear fellow, keep the two things separate'
- 16:20 and don't try to build bridges where there aren't any.'
- 16:23 But that didn't satisfy him.
- 16:25 And that's why he tried to build his astronomical philosophy.
- 16:28 So he, in fact, tried to restore that link,
- 16:31 but disenchantment exists.
- 16:33 Tristan Wey, even before these philosophical and moral considerations,
- 16:37 from the perspective of pure science,
- 16:39 do you have the feeling that today,
- 16:41 science, by bringing truths, is a bit of a killjoy?
- 16:45 Meaning, at the time, it was obvious we would find them,
- 16:49 that it was a matter of time, of technology,
- 16:50 but that we would meet many extraterrestrials.
- 16:52 We hosted Jean-Philippe Puzan a month ago, who told us,
- 16:54 'Listen, even if they're there, we'll never see them.'
- 16:57 Yes, it's a...
- 16:58 It's not quite the same discourse, it's less inspiring.
- 17:01 A little less, I think there's...
- 17:02 Or no, I'm not sure that science is completely disenchanted.
- 17:06 What is certain is that there may have been the discovery of general relativity
- 17:10 and quantum mechanics at the beginning of the 20th century,
- 17:12 and we haven't had anything that constituted a revolution of the same magnitude.
- 17:17 For scientists or young people starting in science,
- 17:19 there can be the impression of rehashing things for a very long time.
- 17:21 So, we're advancing in many directions, making small progress,
- 17:25 but ultimately, the LHC didn't provide the answers we wanted.
- 17:28 Telescopes allow us to see better,
- 17:30 but not really to completely revolutionize our vision of the cosmos.
- 17:35 We might be on the cusp of a new era
- 17:39 with telescopes working on dark energy
- 17:42 and showing us that perhaps, ultimately,
- 17:44 the universe might be a bit more complicated than we imagine
- 17:46 and perhaps what lies beyond could re-enchant us.
- 17:50 When I was young, I had the impression that there was a Big Bang,
- 17:53 the universe was expanding, humans were evolving, and we pretty much understood everything.
- 17:57 And it's true that behind that vision, there can be a bit of disenchantment.
- 18:00 When I later understood, around 30,
- 18:03 when I revisited the history of science
- 18:05 and understood all the steps we had taken to get here,
- 18:09 it re-enchanted science for me.
- 18:11 I thought, 'It's incredible the imagination it takes.'
- 18:14 In fact, what imagination does it take to imagine the Big Bang?
- 18:16 What imagination does it take to imagine there's a core at the center of the Earth?
- 18:21 What imagination does it take to imagine other worlds, exoplanets
- 18:24 that we'll never actually see anything of?
- 18:27 And suddenly, I thought,
- 18:28 in fact, there's always room for this imagination, to fill all the gaps.
- 18:33 I think there's a dialogue happening with the arts,
- 18:36 between science and the arts, especially since, well, always.
- 18:40 But I find that today, it's quite prevalent.
- 18:44 The undercurrents, let's talk about this spiritual dimension you mentioned.
- 18:48 First, we look at the sky.
- 18:49 It's not the same as looking at the seabed, for example, from that perspective.
- 18:52 There's a very strong spiritual dimension in Camille Flammarion.
- 18:55 And as you said, there's a form of competition with religion.
- 18:59 You describe science as the true religion of the future.
- 19:03 You still have an ambition to dethrone...
- 19:06 To dethrone, or ultimately to reinforce its principles through knowledge that would be indisputable.
- 19:15 We often criticize, we sometimes hear criticism of science,
- 19:19 especially space science, as soon as we're interested in the origins of life, etc.
- 19:22 And it's accused of having simply created a new dogma.
- 19:25 That science is...
- 19:26 Is a dogma among others.
- 19:28 Or that scientists advocate for it as another dogma.
- 19:30 You can find it in some people,
- 19:36 among certain ethicists who will be a bit absolutist in their vision of science
- 19:40 as being the alpha and omega of everything we can say
- 19:43 and that everything that falls outside of scientific discourse is, ultimately, null and void.
- 19:47 I think there's a form of...
- 19:49 That's my view, I have the impression there's a kind of stance behind that
- 19:53 and that ultimately, as human beings,
- 19:54 no matter what field we work in, we always reach limits.
- 19:57 Whether in quantum mechanics, whether in astronomy,
- 19:59 whether in the study of the human body, the study of the brain.
- 20:02 There's always a moment when we touch upon almost ontological limits
- 20:05 and so, we tell ourselves that ultimately, it will never answer
- 20:09 all these questions you've raised and that we ask ourselves.
- 20:11 Science won't be able to answer them.
- 20:14 Perhaps the 20th century was an opportunity to realize this
- 20:16 and the 21st century too, that science won't succeed.
- 20:18 And so, it's always the old Malraux.
- 20:22 The 20th century will have to be spiritual or it will not be.
- 20:25 We're a bit forced to... There's a return to spirituality
- 20:27 because ultimately, there are always these little terra incognita
- 20:30 that science won't be able to explore, for which we won't have answers.
- 20:33 And so, I don't think science can be the solution to everything.
- 20:36 But I think for many things in life, it can be a driving force.
- 20:38 We also shouldn't say that science can do nothing because it can't do everything.
- 20:41 We saw that with Covid, in particular.
- 20:43 It bothered me a lot that people said
- 20:46 since you can't answer this question, you can't answer anything.
- 20:49 That's not true either.
- 20:50 What you're saying is interesting because, in fact,
- 20:53 you're talking about science
- 20:55 which is actually a concept
- 20:59 whose boundaries were negotiated in the 19th century.
- 21:02 And within the framework of a real epistemological battle
- 21:06 in which Camille Flammarion actually participated.
- 21:09 Around the mid-19th century,
- 21:12 a philosophy known as positivism gained momentum
- 21:16 outlined by Auguste Comte.
- 21:18 And positivism considers that there is something that is scientific,
- 21:23 which is linked to experience and observation.
- 21:27 And there is everything that is not scientific
- 21:29 and which is linked to what is not observable
- 21:31 and cannot be observed.
- 21:33 And so the two big losers, ultimately, of this bipartition
- 21:37 which was hugely successful among scientists,
- 21:40 are literature, of course, and cosmology.
- 21:45 And that's where Camille Flammarion met
- 21:49 people like Victor Hugo, for example.
- 21:51 In fact, there was a struggle here.
- 21:52 And when Camille Flammarion entered the Observatory
- 21:55 as a student astronomer to perform position calculations,
- 21:59 he realized he was the only one wondering
- 22:01 whether or not there are extraterrestrials in the universe.
- 22:03 He is devastated.
- 22:04 And he tells himself, "This isn't my astronomy."
- 22:06 And that's why he's going to try to set up
- 22:08 his own astronomical institution
- 22:11 with the Juvisy Observatory that will be given to him.
- 22:14 There will indeed be competition
- 22:16 between two conceptions of science.
- 22:18 And Auguste Comte said it's useless
- 22:20 to seek answers that we can never obtain.
- 22:26 Whereas Camille Flammarion says the opposite.
- 22:28 But yes, actually.
- 22:30 It's by constantly pushing the boundaries
- 22:32 of knowledge, by daring to venture into the imaginary,
- 22:36 that we will be able to make remarkable discoveries.
- 22:38 Elisa Courant, in your research,
- 22:40 have you been able to identify where this
- 22:43 lack of modesty comes from
- 22:45 in Camille Flammarion, and the scientists of that era,
- 22:47 where there were no limits?
- 22:49 Sometimes we almost get the impression
- 22:51 of reading a guru, a prophet.
- 22:53 It's true that he didn't set many limits
- 22:57 both to the subjects he claimed to address
- 23:00 and to the faith, in an almost religious sense,
- 23:05 he could place in the scientific knowledge
- 23:08 he claimed to disseminate
- 23:10 among all populations.
- 23:13 And incidentally, for a bit of history,
- 23:15 at the 1900 Universal Exhibition,
- 23:18 he was in charge of the astronomical pavilion,
- 23:22 and this famous pavilion contained,
- 23:24 among other remarkable attractions,
- 23:27 a Camille Flammarion museum
- 23:29 during his lifetime,
- 23:31 to pay tribute to his exceptional career.
- 23:36 But it was deserved.
- 23:38 He was a public figure
- 23:41 of global renown.
- 23:43 A level rarely equaled for that era.
- 23:46 Tristan V, we're about to end this show.
- 23:49 Do these kinds of 19th-century stories make you dream?
- 23:52 The century of universal exhibitions,
- 23:54 the science of that era?
- 23:56 I love it.
- 23:57 I remember a passage
- 23:59 in Céline's <i>Mort à crédit</i>
- 24:02 in which he talks
- 24:04 about a scientist,
- 24:06 a pseudo-scientist,
- 24:08 who takes balloon flights
- 24:10 and makes vegetables grow
- 24:12 by attaching electrodes to them.
- 24:14 It was an era where people believed
- 24:16 in technology,
- 24:18 in somewhat esoteric things,
- 24:20 with slightly biased reasoning
- 24:22 and shortcuts.
- 24:24 We mock it a bit today,
- 24:26 but among true precursors,
- 24:28 there's always that imaginative effort.
- 24:30 which precedes discovery,
- 24:32 calculation, verification.
- 24:34 To be a great scientist,
- 24:36 you need a lot of imagination.
- 24:38 It's true that today,
- 24:40 there might be a bit less of it,
- 24:42 but you can still find it.
- 24:44 There are people who claim
- 24:46 that we live in a
- 24:48 giant digital simulation.
- 24:50 There are people who believe
- 24:52 in parallel universes,
- 24:54 powered by quantum mechanics,
- 24:56 by thermodynamic theories.
- 24:58 Science, in its early days,
- 25:00 fostered great curiosity,
- 25:02 but I believe that's still the case
- 25:04 today.
- 25:06 Thank you very much, Elsa Courant,
- 25:08 for participating in this show.
- 25:10 I'd like to remind you about the publication
- 25:12 and release of your book,
- 25:14 <i>Faire rêver le monde</i>,
- 25:16 which is, unsurprisingly, from Flammarion.
- 25:18 Thank you very much,
- 25:20 Tristan Vey, science journalist
- 25:22 at Le Figaro,
- 25:24 and see you soon for the next episode
- 25:26 of Planétarium.
- 0:00 カミーユ・フラマリオンは、他の惑星の生命がどのようなものかを描写しています。
- 0:05 実のところ、私たちの孤独こそが、最終的にはかなり例外的です。
- 0:08 彼は世界的な著名人でした。
- 0:12 19世紀には、このように月の表面が描かれていました。
- 0:16 それは現実的ですか?
- 0:17 一般相対性理論が発見され
- 0:19 20世紀初頭には量子力学も発見されました。
- 0:21 それと同じ規模の革命をもたらすものは何もありませんでした。
- 0:24 科学は真実をもたらすことで、かなり暗い側面があります。
- 0:27 あるいは、少なくとも時には少し憂鬱になったり、興ざめさせたりします。
- 0:29 今日、幻滅しているのは、未来に対する私たちの関係です。
- 0:38 エルザ・クーランさん、本日はありがとうございます。
- 0:40 ありがとうございます。
- 0:40 火星の運河には隠された生命が存在するのでしょうか?
- 0:43 もし私がカミーユ・フラマリオン流の答えをするなら、
- 0:46 私は当然、それは必然だと言います。
- 0:48 そして科学はすぐにそれを発見するでしょう。
- 0:52 現在の科学については、トリスタンに答えてもらいましょう。
- 0:58 現在の生命が存在する可能性は低いです。
- 0:59 過去の生命でさえ、素晴らしいことです。
- 1:02 しかし、それは非常に長い間続いた神話でした。
- 1:06 そして、その理由を説明できるでしょう。
- 1:09 ええ、私たちは長い間そう信じていました。なぜなら、人類の歴史の中で、これほどまでに
- 1:12 人間の科学的野心を結晶化させた時代はほとんどなかったからです。
- 1:16 19世紀は鉄道の世紀であり、
- 1:19 電信、電灯、そして天文学の世紀でした。
- 1:23 遠い惑星、彗星、小惑星が発見されました。
- 1:27 そして、空の研究は一般大衆の間で非常に人気を博しました。
- 1:31 スティーブン・ホーキングやアインシュタインよりもずっと前に、
- 1:34 当時の天文学のスーパースターはカミーユ・フラマリオンという人物でした。
- 1:38 彼女はオカルト科学の信奉者でもあります。
- 1:41 そして、それはあなたの著書『世界を夢見させる』で語られていることです。
- 1:44 クーランさんですか?プラネタリウムへようこそ。
- 1:46 どうもありがとうございます。
- 1:47 素晴らしいのは、この時代が
- 1:49 カミーユ・フラマリオンを含む多くの宇宙専門家が、
- 1:53 太陽系の惑星の至る所で生命が見つかると確信していたことです。
- 1:58 火星を始めとして、望遠鏡を覗けば見つかるだろうと。
- 2:02 この考えはどこから来たのでしょうか?どこで芽生えたのでしょうか?
- 2:05 特にカミーユ・フラマリオンにとって、地球外生命というこの考えは、
- 2:10 哲学的な必然性であり、論理的な必然性でさえありました。
- 2:14 彼にとって、宇宙の広大さ、その多様性を熟考すると、
- 2:18 私たちの惑星に生命が存在するなら、
- 2:23 他の遠い惑星にも必ず存在するというのは明白です。
- 2:26 それは彼の、天文学者としての闘い、と言ってもいいでしょう。
- 2:30 『居住世界の複数性』以来、彼は理解しようと努めてきました。
- 2:34 他の惑星の居住条件に応じて、そこにどのような生命が存在しうるのか、
- 2:40 太陽系のすべての惑星で、植物や生物がどのような姿をしているのか。
- 2:47 火星の運河の件に至るまでです。
- 2:50 これは1920年代、アントニアディの観測によって終結しました。
- 2:56 彼にとって本当に重要だったのは、生命の連続性を擁護するという考えだと思います。
- 3:03 植物から人間まで。
- 3:06 彼自身が言うように、私たちは春にはまだ少し植物のようです。
- 3:09 日光を浴びて生き返るような気分になる時、
- 3:11 それはまさに、私たちがまだ少し植物とつながっているからです。
- 3:17 人間から、ある種の超人類の他の形態まで、
- 3:23 彼が地球外生命に投影していたものです。
- 3:25 トリスタン・ヴェイユさん、あなたはフィガロ紙の科学ジャーナリストです。
- 3:29 なぜ、これほど簡単に生命が手の届くところにあると信じることができたのでしょうか?
- 3:35 それにはいくつかの理由があります。
- 3:36 そもそも、観測的な理由もあります。
- 3:38 火星には規則的に見える構造物があり、それが解釈されてきました。
- 3:43 なぜなら、地球上では、「地球上で何かを作るものは何だろう?」と考えるからです。
- 3:46 それは運河です。
- 3:47 ですから、運河があるなら、それを掘る人々がいるはずです。
- 3:48 それを掘る人々がいるなら、そこには知性があるはずです。
- 3:50 それが微生物の生命なのか、あるいは異なる生命なのか、といったことは問いませんでした。
- 3:55 私たちは、むしろリトルグリーンメンがどんな姿をしているのかを考えていました。
- 3:58 そして、宇宙には無限の数の世界が存在することに、本当に何の疑いもありませんでした。
- 4:02 16世紀にこの仮説を立てたのは、すでにジョルダーノ・ブルーノでした。
- 4:07 それはコペルニクス革命後の時代と言えるでしょう。
- 4:09 つまり、結局のところ、それぞれの星の背後には惑星が存在する可能性が高いということです。
- 4:12 ですから、星の数を考えると、無限の世界があるのは必然です。
- 4:16 そして、彼はこの直感を非常に早くから持っていました。
- 4:18 ですから、それはごく自然に起こることだと考えられます。
- 4:21 そして、周りを見回したり、子供に尋ねたりするという事実があると思います。
- 4:25 しかし、子供にとって生命はあまりにも自然なものです。
- 4:28 草があり、木があり、動物がいること。
- 4:30 そして、彼は疑問を抱きません。
- 4:31 ですから、彼は空に月を見ます。
- 4:34 彼は月に何か生き物がいるのかと考えます。
- 4:36 それが最も自然な推論です。
- 4:38 実は、私たちの孤独こそが、最終的にはかなり異例なことなのです。
- 4:42 70年代以降、かなりの時間がかかりました。
- 4:46 太陽系において、私たちが想像していたよりもはるかに孤独であるかもしれないと確信するまでに。
- 4:50 火星の運河の物語を詳しく話していただけますか?
- 4:53 この物語は1870年代に始まります。
- 4:58 スキアパレッリというイタリアの天文学者の観測によって。
- 5:03 彼は「カナリ」と呼ぶものを観測します。
- 5:09 歴史家のコレット・レリーが指摘したように、
- 5:13 それはむしろ「海峡」と訳されます。
- 5:17 しかし実際には、フラマリオンは「カナリ」という言葉を「カノット(運河)」と解釈しました。
- 5:22 これは、トリスタンが言ったように、ある種の人間活動を暗示しています。
- 5:26 そして実際、その当時、
- 5:28 カミーユ・フラマリオンはすでに、私たちが知る非常にメディアに登場する人物でした。
- 5:32 そして、この新たな可能性、つまり
- 5:37 火星で地球外生命体の活動を観測できるかもしれないという可能性を巡って、熱狂が起こりました。
- 5:41 そして、その後、中継役が配置されます。
- 5:45 エルヴェ・フェイは機関に働きかけます。
- 5:49 公式の学術機関がこの問題について見解を示すように。
- 5:52 この問題について見解を示すように。
- 5:54 大西洋の向こう側、アメリカでは、
- 5:56 カミーユ・フラマリオンの大ファンであるパーシヴァル・ローウェルが、
- 5:59 その有名な運河をよりよく観測するために天文台を建設しました。
- 6:04 そして、カミーユ・フラマリオンの最も親しい協力者の一人であった
- 6:08 アントニ・アディは、少し距離を置き始めます。
- 6:11 なぜなら、カミーユ・フラマリオンの心霊研究と
- 6:15 地球外生命体の存在を信じる彼の頑固さの間で、
- 6:21 彼は、彼らが科学的アプローチについて同じ考えを持っていないことに気づき始めたからです。
- 6:25 そして彼はムードン天文台に行き、そこで観測を行い、
- 6:28 火星の運河という有名な仮説を葬り去ることになります。
- 6:33 なぜなら、19世紀はイメージの世紀でもあったからです。
- 6:37 さて、これは私がこの本で擁護したかった考えです。
- 6:42 それは、ダゲールによる写真の発明、そして映画の発明の世紀です。
- 6:47 世紀末ですが、それでも19世紀はリュミエール兄弟によるものです。
- 6:50 あなたの意見では、カミーユ・フラマリオンが最初に行ったように、天文学を一般大衆に広めることは、
- 6:53 カミーユ・フラマリオンが最初に行ったように、天文学を一般大衆に広めることは、
- 6:56 そのイメージによる普及とも関連しているのでしょうか?
- 6:59 『大衆天文学』という本では、それが最初の用途の一つです。
- 7:04 それは主張を裏付けるだけでなく、天文学を導入することでもあります。
- 7:08 読者にとって馴染み深い世界に。
- 7:09 では、そのイラストの一つをここで見てみましょう。
- 7:12 これは19世紀に描かれた月の表面です。
- 7:18 実際は寂しいですが、これは現実的な描写でしょうか?
- 7:22 完全ではありませんが、全く不合理というわけでもありません。
- 7:24 かなり空虚です。
- 7:26 地球は、空に少し大きく見えるように私には思えますが、
- 7:30 アポロ計画の映像ではもう少し小さく見えます。
- 7:34 表面は全体的にもっと平坦で、より埃っぽいですね。
- 7:38 花崗岩のような岩の見た目ではありません。
- 7:42 私がこれらの画像で魅了されるのは、今日でも、
- 7:44 例えば系外惑星について話すとき、系外惑星の画像がないことです。
- 7:48 光の点の写真がいくつかあるだけです。
- 7:51 私たちはそれらを画像化しようとする同じ伝統を持っています。
- 7:55 NASAには、この種のイラストを作成するために特別にフルタイムで雇用されているアーティストがいます。
- 8:00 なぜなら、それは重要なことだからです。
- 8:04 人々に夢を見させるために重要です。
- 8:05 科学者自身にとっても重要であり、
- 8:07 彼らの考察を助けるためです。
- 8:10 そして、時々面白いのは、
- 8:11 科学者と話すとき、質問をします。
- 8:14 私はよく、ある惑星の本当の色は何ですかと尋ねます。
- 8:17 それは明白で些細な質問ではありません。
- 8:19 なぜなら、明るさが全く異なるからです。
- 8:21 私たちが見る写真はかなり異なります。
- 8:24 私たちが見た写真は、何かを際立たせるために加工されています。
- 8:29 物事が本当にどのように見えるかを言うことは、あまり意味がありません。
- 8:31 実際、常に解釈の作業があります。
- 8:34 そして、彼はこの分野のパイオニアの一人であり、それは魅力的です。
- 8:38 私にとって、この種の画像で素晴らしいと思うのは、
- 8:42 私たちが19世紀にいるという事実をよく理解する必要があるということです。
- 8:46 そして、ここにあるのは、実際には「理想的な眺め」と呼ばれていたもので、
- 8:49 つまり、アクセスできない、または観測できない風景の描写です。
- 8:56 そして、アーティストは、実際に自分が知っているものを取り入れ、
- 9:00 経験できないことの信頼できるイメージを構築します。
- 9:04 では、別の画像です。
- 9:07 さて、これは私の意見では、はるかに現実的ではありません。
- 9:11 なぜなら、この版画は金星を表しているからです。
- 9:15 今回は、トリスタンもこれが現実から少し離れていることに同意しています。
- 9:18 非常にかけ離れています。それに、金星はあなたの想像力を完全に自由にさせてくれます。
- 9:24 なぜなら、非常に厚い雲の層に覆われているため、
- 9:26 私たちには白い球体のように見えるからです。
- 9:29 ですから、その後は...
- 9:31 そして、本当の表面を見たことがないからです。
- 9:32 その通りです。しかし、ある意味では、そこにはより多くの想像力があります。
- 9:34 例えば、彼らは真っ白な世界を描くこともできたでしょうから。
- 9:36 しかし、そうではなく、彼らは雲の層があることを理解していました。
- 9:38 そして、その雲の層の下には何かが隠されている可能性があると。
- 9:41 それが事実です。
- 9:42 さて、それらは恐らくこれとは似ていません。
- 9:45 私たちは恐らくかなり異なる世界にいます。
- 9:47 岩でできていて、生命はありません。
- 9:49 しかし、まあ、これは本当に...
- 9:52 残念ながら、彼らにはそれを行うための利用可能なデータがほとんどありませんでした。
- 9:55 ですから、すでに雲の層の下に何かがあることを想像すること自体が、
- 9:58 それ自体で、すでに偉業だと思います。
- 9:59 特にこの画像で本当に興味深い細部は、
- 10:04 実はサボテンです。
- 10:06 以前の著作で、フラマリオンは描かせました。
- 10:10 ネバダの風景とインディアンが
- 10:15 サボテン畑の中を駆け巡っていました。
- 10:17 彼は言いました。「これは非常に並外れていて、とても奇妙な風景ではないか?」
- 10:21 「ネバダにいると、まるで別の惑星にいるような気分にならないか?」と。
- 10:23 ネバダにいると?
- 10:24 そして実際、この絵のイラストレーターであるモティは、
- 10:29 この発言に触発されて金星の風景を構築しました。
- 10:33 つまり、完全に左右対称にです。
- 10:36 地球は私たちにとって驚くべきものに見えますが、
- 10:39 比較すると、金星は私たちにとって見慣れた風景のように見えるかもしれません。
- 10:44 この版画をお見せしたかったのです。
- 10:46 ここでよく見えているか分かりませんが。
- 10:49 この版画がどこから来たのか説明していただきたいのですが、
- 10:53 というのも、これは特に驚くべきものだからです。
- 10:56 これは、つまり、太陽系ではありません。
- 10:59 太陽系の同等物ですが、太陽の代わりに、
- 11:01 中心には木星があります。
- 11:02 つまり、木星中心主義のシステムですね。
- 11:04 その通りです。
- 11:05 これはどこから来たのですか?
- 11:07 「天空の土地」から来たイラストだと思います。
- 11:12 カミーユ・フラマリオンは、他の惑星での生命がどのようなものかを描写しています。
- 11:19 彼は科学が彼に与えることのできる非常に現実的な知識から出発し、
- 11:26 この居住可能性についての理論を構築します。
- 11:31 彼は自分を投影し、想像し、地球にしか居住可能性がないという地球中心説の議論を覆します。
- 11:36 地球にしか居住可能性がないという地球中心説の議論を覆します。
- 11:39 彼は、もし木星の住民が私たちと同じように機能するなら、
- 11:43 彼らも自分たちが世界の中心にいると考えるだろうと言います。
- 11:45 当然、木星人も同じことを考え、
- 11:48 独自の木星中心主義システムを持っているのです。
- 11:52 トリスタン、今日では、
- 11:54 他の惑星で生命を探すとき、
- 11:56 これほど複雑な生命体を探すことは全く期待していませんよね。
- 12:00 私たちの手の届く範囲にあるものであれば、おそらく検出できているでしょう。
- 12:02 もしそれがこれほど複雑な生命体であったなら。
- 12:03 今日私たちが探しているのは、むしろ
- 12:04 微生物のバクテリア生命の痕跡です。
- 12:07 それこそが、見つけられる可能性があると私たちが考えているものです。
- 12:13 しかし、候補のリストは縮小し始めています。
- 12:16 だから、もう少し遠く、もう少し秘教的なものを探すことになります。
- 12:19 私たちは進化した生命体を探しているわけではありません。
- 12:22 だから今のところ、衛星を探します。
- 12:24 以前の番組で話した巨大惑星の衛星です。
- 12:27 それが今日、おそらく主要なターゲットです。
- 12:33 なぜなら、そこには液体の水があり、
- 12:34 鉱物と相互作用する水があり、
- 12:36 条件が長い間、安定して好ましいからです。
- 12:40 だから私たちは考えます。もし生命が自然に発生するなら、
- 12:43 それは大きな「もしも」ですが、
- 12:45 おそらく現在の科学における最大の「もしも」の一つですが、
- 12:49 そうであれば、これらの惑星で生命が発展する時間はあったでしょう。
- 12:53 問題は、
- 12:54 生命は自発的に、
- 12:57 容易に、そして自然に現れるものなのか、ということです。
- 12:58 そして、それは大きな疑問です。
- 13:01 そして、これが3つ目です。
- 13:03 さらに豊かなジャングルがあり、
- 13:05 水と植物が至る所にあります。
- 13:07 そして、これは火星の描写です。
- 13:10 さて、これらの惑星を見ると、私たちは同意しますよね。
- 13:12 今日、火星にはロボットがいますし、
- 13:14 火星がこれとは全く違う姿をしていることは分かっています。
- 13:17 カミーユ・フラマリオンの野望は何だったと思いますか?
- 13:20 結局のところ、現実を表現することではなかったのでしょうか?
- 13:23 私は、まさにこの選択の裏には、
- 13:25 おそらく、居住可能な宇宙という考えを擁護したいという願望があるのでしょう。
- 13:29 そこでは生命が繁栄し、生命が存在するのです。
- 13:32 そして、これは彼が『世界の複数性』の時代から実際に擁護してきた考えです。
- 13:35 私としては、火星がこんな風だったらいいのにと思います。
- 13:38 テラフォーミングの問題は考えなくて済むのではないでしょうか?
- 13:40 キュリオシティとパーセベランスが撮影した風景は素晴らしいですが、
- 13:43 少し悲しい感じもしますよね。
- 13:46 嘘はつきません。
- 13:48 しかし、まさに「悲しい」という言葉、素晴らしい移行ですね。
- 13:51 あなたのタイトル「世界に夢を見させる」は非常に明確です。
- 13:53 それを読んで私が受けた印象は、
- 13:55 19世紀の学者たちの視点、
- 13:57 学者たちの野望は、
- 13:58 本当に夢をもたらすことであり、
- 14:00 必ずしも現実ではなかったということです。
- 14:02 それに対して今日では、現実が
- 14:04 実際、いくつかの科学的発見によってもたらされる現実は、
- 14:07 かなり暗いか、少なくとも時には少し憂鬱で、
- 14:10 あるいは少なくとも少し興ざめなものだと感じます。
- 14:12 科学に対する私たちの見方、
- 14:15 あるいは科学について語る物語は、
- 14:17 そのようにずっと興ざめなもので、
- 14:19 世界に夢を見させなくなっていると言えるでしょうか?
- 14:22 今日、幻滅しているのは、未来に対する私たちの関係です。
- 14:25 それは非常に明確です。
- 14:27 つまり今日、私たちは、技術の進歩が
- 14:31 私たちを驚くべき発見へと導いた一方で、
- 14:34 それ自体が、私たちが自然のサイクルに逆らって生きる原因となっており、
- 14:38 それらのサイクルこそが、種としての私たちの生存を保証しているのです。
- 14:43 カミーユ・フラマリオンにとって、そのアプローチは逆であったことは明らかです。
- 14:46 つまり彼は、技術の進歩こそが
- 14:49 私たちに集団的な夢を達成させると考えていました。
- 14:51 それが彼のキャリアの主軸でした。
- 14:53 世界平和、健康、死への恐怖の克服などです。
- 14:57 ですから、この点から見ると、はい、幻滅があります。
- 15:00 また、価値という点でも幻滅があるかもしれません。
- 15:03 いくつかの天文学的経験の。
- 15:06 例えば、レクリエーション的な宇宙探査を考えます。
- 15:11 それは、ケイティ・ペリーを大気圏外に送り出すというもので、
- 15:14 フェミニストの野望を隠れ蓑にして数分間行われます。
- 15:17 まあ、それは議論の余地がありますよね。
- 15:20 アポロ計画のすべてのミッションを動機づけたアプローチとは少し異なります。
- 15:24 その目的は、地球の地殻がどのように形成されたかを理解することでした。
- 15:29 確かに、これらの宇宙探査の価値という点では、
- 15:32 ある種の魔法の喪失、
- 15:35 月への移動などの示唆の喪失があるかもしれません。
- 15:38 そして、19世紀の科学が
- 15:41 100%魅力的だったと考えるべきではありません。
- 15:43 むしろ、科学的幻滅の言説さえありました。
- 15:46 その当時からですか?
- 15:47 その当時からですよ。
- 15:48 そしてそれは、カミーユ・フラマリオンが
- 15:53 彼を魅了し、
- 15:57 真実として受け入れるしかなかった宇宙論的知識に
- 15:59 どう向き合うかという、大きな考察の出発点でもありました。
- 16:01 そして、信じることへの彼の欲求は、
- 16:04 科学的知識が絶えず矛盾していた一方で、
- 16:07 カトリック教と。
- 16:09 そして彼は、偉大な普及者たちと非常に苦痛なやり取りをしていました。
- 16:14 彼らは彼に言いました、「坊や、この二つのことをしっかり分けなさい」と。
- 16:20 「そして、ないところに橋を架けようとしないでください」と。
- 16:23 しかし、彼はそれに満足しませんでした。
- 16:25 だからこそ、彼は自身の天文学的哲学を構築しようとしたのです。
- 16:28 つまり、彼はこのつながりを回復させようとしたのですが、
- 16:31 しかし、幻滅は存在します。
- 16:33 トリスタン・ウェイさん、これらの哲学的・道徳的考察以前に、
- 16:37 純粋科学の観点から見て、
- 16:39 今日、あなたは、
- 16:41 科学が真実をもたらすことで、少し興ざめだと感じますか?
- 16:45 つまり、当時はそれらが見つかるのは当然だと考えられていました。
- 16:49 時間と技術の問題であり、
- 16:50 多くの地球外生命体に出会うだろうと。
- 16:52 1ヶ月前にジャン=フィリップ・プザン氏をお招きしましたが、彼はこう言っていました。
- 16:54 「聞いてください、たとえ彼らがそこにいても、私たちは決して彼らを見ることはないでしょう」と。
- 16:57 ええ、それは…
- 16:58 それはやはり全く同じ話ではありませんね、夢が薄れます。
- 17:01 少しは薄れますね、私は…
- 17:02 いや、科学が完全に幻滅しているとは断言できません。
- 17:06 確かなのは、おそらく一般相対性理論の発見と
- 17:10 20世紀初頭の量子力学の発見があったことです。
- 17:12 そして、それと同じ規模の革命を構成するものは何もありませんでした。
- 17:17 科学者や科学の世界に足を踏み入れる若者にとって、
- 17:19 非常に長い間、同じことを繰り返しているという印象があるかもしれません。
- 17:21 もちろん、多くの方向に進み、小さな進歩を遂げていますが、
- 17:25 結局のところ、LHCは私たちが望んでいた答えをもたらしませんでした。
- 17:28 望遠鏡はよりよく見ることを可能にしますが、
- 17:30 宇宙に対する私たちの見方を完全に革命するわけではありません。
- 17:35 私たちは新しい時代の境目にいるのかもしれません。
- 17:39 暗黒エネルギーを研究する望遠鏡によって、
- 17:42 そして、最終的には、
- 17:44 宇宙は私たちが想像するよりも少し複雑であるかもしれないことを示しています。
- 17:46 そして、その背後には、再び魅了する何かがあるかもしれません。
- 17:50 私が若かった頃は、ビッグバンがあって、
- 17:53 宇宙は成長し、人類は進化し、私たちはほとんどすべてを理解していると思っていました。
- 17:57 そして、確かにその見方の裏には、少しの幻滅があるかもしれません。
- 18:00 後に、30歳頃になって、
- 18:03 科学史を学び直し、
- 18:05 私たちがここまで来るまでに経てきたすべての段階を理解したとき、
- 18:09 科学に再び魅了されました。
- 18:11 私は思いました、「なんて想像力が必要なんだろう」と。
- 18:14 実際、ビッグバンを想像するにはどれほどの想像力が必要なのでしょう?
- 18:16 地球の中心に核があることを想像するにはどれほどの想像力が必要なのでしょう?
- 18:21 他の世界、系外惑星を想像するにはどれほどの想像力が必要なのでしょう?
- 18:24 実際には何も見ることができないのに?
- 18:27 そして突然、私は思いました。
- 18:28 実際、この想像力には常に場所があり、すべての隙間を埋めることができると。
- 18:33 芸術との対話があると思います。
- 18:36 科学と芸術の間で、特に少なくとも、常にそうでした。
- 18:40 しかし、今日ではそれがかなり顕著だと感じます。
- 18:44 インクーランさん、あなたが言及されたその精神的な側面について話しましょう。
- 18:48 まず、私たちは空を見上げます。
- 18:49 例えば、海底を見るのとは、その点では同じではありません。
- 18:52 カミーユ・フラマリオンには非常に強い精神的な側面があります。
- 18:55 そして、あなたが言ったように、宗教とのある種の競争があります。
- 18:59 あなたは「科学こそが未来の真の宗教である」と述べています。
- 19:03 やはり、王座を奪うという野心があるのですね...
- 19:06 王座を奪うのか、それとも最終的には、議論の余地のない知識によってその原則を強化するのか。
- 19:15 科学に対しては、しばしば批判が聞かれます。
- 19:19 特に宇宙科学は、生命の起源などに興味を持つとすぐに批判されます。
- 19:22 そして、単に新しいドグマを作り出したと非難されるのです。
- 19:25 科学が...
- 19:26 他のドグマの一つであると。
- 19:28 科学者たちが別のドグマを唱えるドグマであると。
- 19:30 それは一部の人々に見られます。
- 19:36 科学に対する見方がやや絶対主義的な一部の倫理学者たちに。
- 19:40 科学が語りうるすべてのアルファでありオメガであるかのように。
- 19:43 そして、科学的言説から外れるものは、結局のところ無効であると。
- 19:47 ある種の...があると思います。
- 19:49 これは私の見解ですが、その背後にはある種の姿勢があるように感じます。
- 19:53 そして結局のところ、人間として、
- 19:54 どのような分野で働いていても、常に限界に突き当たります。
- 19:57 量子力学であれ、天文学であれ、
- 19:59 人体研究であれ、脳研究であれ。
- 20:02 常に、ほとんど存在論的な限界に触れる瞬間があります。
- 20:05 その結果、結局のところ、それは決して答えられないだろうと私たちは考えます。
- 20:09 あなたが提起し、私たちが抱いているすべての質問に。
- 20:11 科学はそれに答えることはできないでしょう。
- 20:14 おそらく20世紀は、このことに気づく機会でした。
- 20:16 そして21世紀もまた、科学ではできないと。
- 20:18 そして、それは常に古いマルローの言葉です。
- 20:22 「20世紀は精神的でなければならない、さもなくば存在しないだろう。」
- 20:25 私たちは少し...精神性への回帰があります。
- 20:27 なぜなら、結局のところ、常にそのような小さな未知の領域があるからです。
- 20:30 それらは科学によって探求されることはなく、私たちは答えを得られないでしょう。
- 20:33 ですから、科学がすべての解決策になるとは思いません。
- 20:36 しかし、人生の多くのことにおいて、それは刺激となり得るとは思います。
- 20:38 科学がすべてを解決できないからといって、何もできないと言うべきではありません。
- 20:41 特にCovidによってそれを見ました。
- 20:43 人々が言うのを聞いて、私は非常に心を痛めました。
- 20:46 「この質問に答えられないなら、何も答えられないだろう」と。
- 20:49 それもまた真実ではありません。
- 20:50 あなたがおっしゃることは興味深いです。なぜなら、実際には、
- 20:53 あなたは科学について話しているのですが、
- 20:55 それは実際には19世紀にその輪郭が交渉された概念であり、
- 20:59 実際には19世紀にその輪郭が交渉された概念です。
- 21:02 そして、真の認識論的戦いの中で、
- 21:06 カミーユ・フラマリオンも実際に参加していました。
- 21:09 19世紀半ば頃、
- 21:12 実証主義という哲学が台頭しました。
- 21:16 オーギュスト・コントによって描かれたものです。
- 21:18 そして実証主義は、科学的なもの、
- 21:23 つまり経験と観察に関連するものがあると考えます。
- 21:27 そして、科学的ではないもの、
- 21:29 つまり観察できないもの、
- 21:31 そして観察の対象となり得ないものがあると考えます。
- 21:33 そして、この二分法によって最終的に大きな敗者となったのは、
- 21:37 科学者たちの間で非常に成功したこの二分法によって、
- 21:40 もちろん文学と宇宙論です。
- 21:45 そして、そこでカミーユ・フラマリオンと
- 21:49 例えばヴィクトル・ユーゴーのような人々との出会いがありました。
- 21:51 実際、ここでは戦いがありました。
- 21:52 そして、カミーユ・フラマリオンが天文台に入り、
- 21:55 位置計算を行う学生天文学者として、
- 21:59 彼は宇宙に地球外生命体がいるかどうかを自問する唯一の人物であることに気づきます。
- 22:01 宇宙に地球外生命体がいるかどうかを自問する唯一の人物であることに気づきます。
- 22:03 彼は打ちのめされています。
- 22:04 そして彼は「これは私の天文学ではない」と自問します。
- 22:06 だから彼は設立しようとします
- 22:08 彼自身の天文学機関を
- 22:11 彼に与えられるジュヴィジー天文台と共に。
- 22:14 実際、競争が起こるでしょう
- 22:16 科学の二つの概念の間で。
- 22:18 そしてオーギュスト・コントは言いました、「決して得られない答えを探しても無駄だ」と。
- 22:20 決して得られない答えを探しても無駄だ。
- 22:26 それに対し、カミーユ・フラマリオンは逆のことを言います。
- 22:28 「いや、実際は違う」と。
- 22:30 常に限界を押し広げ、
- 22:32 知識の限界を押し広げ、想像力へと大胆に進むことで、
- 22:36 素晴らしい発見ができるのです。
- 22:38 エリザ・クーランさん、あなたの研究で
- 22:40 何が原因か特定できましたか?
- 22:43 この謙虚さの欠如は
- 22:45 カミーユ・フラマリオンや当時の科学者たちの、
- 22:47 限界がなかった時代に。
- 22:49 時にはまるで
- 22:51 グルや預言者の書を読んでいるかのようです。
- 22:53 確かに彼は多くの制限を設けませんでした
- 22:57 彼が扱おうとした主題に対しても、
- 23:00 そして、ほとんど宗教的な意味での信仰に対しても、
- 23:05 彼が広めようとした科学的知識に
- 23:08 彼が広めようとした科学的知識に
- 23:10 全ての住民に対して。
- 23:13 ちなみに余談ですが、
- 23:15 1900年のパリ万国博覧会で
- 23:18 彼は天文学パビリオンを担当し、
- 23:22 その有名なパビリオンには
- 23:24 他の素晴らしいアトラクションの中でも特に
- 23:27 カミーユ・フラマリオン博物館がありました。
- 23:29 彼が生きている間に
- 23:31 彼の並外れたキャリアに敬意を表するために。
- 23:36 しかし、それは当然の評価でした。
- 23:38 彼は公人であり、
- 23:41 世界的な規模でした。
- 23:43 当時としてはほとんど類を見ないほどの。
- 23:46 トリスタン・Vさん、そろそろこの番組も終わりに近づいています。
- 23:49 19世紀のこのような話は、あなたを夢中にさせますか?
- 23:52 万国博覧会の世紀、
- 23:54 当時の科学は?
- 23:56 大好きです。
- 23:57 私はセリーヌの『モラ・クレディ』の一節を思い出します。
- 23:59 セリーヌの『モラ・クレディ』の一節を思い出します。
- 24:02 その中で彼は語っています
- 24:04 ある科学者について
- 24:06 疑似科学者について
- 24:08 気球で飛行し、
- 24:10 野菜を育てることについて
- 24:12 電極を付けて。
- 24:14 それは人々が信じていた時代でした
- 24:16 テクノロジーを、
- 24:18 少しばかり秘教的なものを、
- 24:20 少し偏った推論や
- 24:22 安易な結論と共に。
- 24:24 今日では少し嘲笑されますが、
- 24:26 真の先駆者たちには
- 24:28 常にこの想像力の努力があります。
- 24:30 発見に先行する、
- 24:32 計算、検証。
- 24:34 偉大な科学者になるには
- 24:36 多くの想像力が必要です。
- 24:38 確かに今日では
- 24:40 それが少し少ないかもしれませんが
- 24:42 それでも見つけることはできます。
- 24:44 私たちが
- 24:46 巨大なデジタルシミュレーションの中に生きていると
- 24:48 主張する人々もいます。
- 24:50 量子力学や
- 24:52 熱力学理論によって
- 24:54 支えられた並行宇宙を
- 24:56 信じる人々もいます。
- 24:58 科学はその初期に
- 25:00 大きな好奇心を育みましたが、
- 25:02 それは今日でも
- 25:04 同じだと思います。
- 25:06 エルザ・クーランさん、
- 25:08 この番組にご参加いただき本当にありがとうございました。
- 25:10 あなたの著書
- 25:12 「世界を夢見させる」が
- 25:14 フラマリ社から
- 25:16 刊行されたことを改めてお伝えします。
- 25:18 フィガロ紙の
- 25:20 科学ジャーナリスト、
- 25:22 トリスタン・ヴェイさん、本当にありがとうございました。
- 25:24 次回のプラネタリウムで
- 25:26 またお会いしましょう。
- 0:00 카미유 플라마리옹은 다른 행성에서의 생명체가 어떠해야 하는지 묘사합니다.
- 0:05 사실, 우리의 고독은 결국 꽤 예외적인 것입니다.
- 0:08 그는 세계적인 규모의 공인이었습니다.
- 0:12 19세기에는 달의 표면이 이렇게 묘사되었습니다.
- 0:16 이것이 현실적인가요?
- 0:17 일반 상대성 이론의 발견이 있었고
- 0:19 20세기 초에는 양자 역학의 발견이 있었습니다.
- 0:21 우리는 그와 같은 규모의 혁명을 이룬 것을 가지고 있지 않습니다.
- 0:24 과학은 진실을 가져다주면서 꽤 어둡거나
- 0:27 적어도 때로는 다소 우울하거나 맥 빠지게 합니다.
- 0:29 오늘날 환멸을 느끼는 것은 미래에 대한 우리의 관계입니다.
- 0:38 엘사 쿠랑 씨, 함께 해주셔서 감사합니다.
- 0:40 감사합니다.
- 0:40 화성의 운하에 숨겨진 생명체가 있을까요?
- 0:43 만약 제가 카미유 플라마리옹식으로 답변한다면,
- 0:46 저는 당연히, 그것은 필수적이라고 말할 것입니다.
- 0:48 그리고 과학은 곧 그것을 발견할 것입니다.
- 0:52 현재 과학에 대해서는 트리스탄에게 답변을 맡기겠습니다.
- 0:58 현재 생명체가 있을 가능성은 거의 없으며,
- 0:59 심지어 과거의 생명체라도 있다면 좋은 일일 것입니다.
- 1:02 하지만 그것은 오랫동안 지속된 신화였고,
- 1:06 우리는 그 이유를 설명하려고 노력할 수 있을 것입니다.
- 1:09 네, 우리는 오랫동안 그렇게 믿었습니다. 인류 역사상 거의 없었던 시대였기 때문입니다.
- 1:12 인간의 과학적 야망이 이 정도로 결정화된 시대는 거의 없었습니다.
- 1:16 19세기는 철도의 세기였고,
- 1:19 전신, 전등, 그리고 천문학의 세기였습니다.
- 1:23 우리는 먼 행성들을 발견하고, 혜성들과 소행성들을 발견합니다.
- 1:27 그리고 하늘 연구는 대중에게 엄청나게 인기를 얻게 됩니다.
- 1:31 스티븐 호킹 이전, 아인슈타인 이전에도,
- 1:34 그 시대 천문학의 슈퍼스타는 카미유 플라마리옹이었습니다.
- 1:38 그녀는 또한 오컬트 과학의 신봉자이며
- 1:41 그것이 바로 당신의 책 «세상을 꿈꾸게 하다»에서 이야기하는 내용입니다.
- 1:44 쿠랑 씨, 플라네타륨에 오신 것을 환영합니다.
- 1:46 정말 감사합니다.
- 1:47 놀라운 점은 그 시대가
- 1:49 카미유 플라마리옹을 포함한 많은 우주 전문가들이
- 1:53 태양계 행성 어디에서나 생명체를 발견할 것이라고 확신했던 시대라는 것입니다.
- 1:58 화성부터 시작해서 망원경만 보면 생명체를 찾을 수 있다고 말이죠.
- 2:02 이 아이디어는 어디에서 왔습니까? 어디에서 싹트기 시작했나요?
- 2:05 특히 카미유 플라마리옹에게 외계 생명체에 대한 이 아이디어는
- 2:10 철학적 필연성이자 심지어 논리적 필연성이었습니다.
- 2:14 그에게는 우주의 광대함과 다양성을 숙고할 때,
- 2:18 우리 행성에 생명체가 있다면,
- 2:23 다른 먼 행성들에도 당연히 생명체가 있다는 것이 명백했습니다.
- 2:26 그것은 그의 투쟁, 거의 천문학 연구자로서의 투쟁이라고 할 수 있습니다.
- 2:30 «거주 가능한 세계의 다양성» 이후로, 그는 이해하려고 노력했습니다.
- 2:34 다른 행성들의 거주 가능 조건에 따라 그곳의 생명체가 어떠할지,
- 2:40 태양계의 모든 행성에서 식물과 생명체가 어떻게 생겼을지 말이죠.
- 2:47 화성의 운하 문제에 이르기까지,
- 2:50 1920년대 안토니아디의 관측으로 1920년에 끝났습니다.
- 2:56 제 생각에 그에게 정말 중요한 것은 생명체의 연속성을 옹호하는 생각이었습니다.
- 3:03 식물에서 인간에 이르기까지 말이죠.
- 3:06 그 자신도 말하길, 우리는 봄에 아직 약간 식물과 같다고 합니다.
- 3:09 햇볕을 쬐고 다시 살아나는 것을 느낄 때 말이죠.
- 3:11 그것은 우리가 아직 식물과 어느 정도 연관되어 있기 때문입니다.
- 3:17 인간에서부터 일종의 초인적인 다른 형태의 존재에 이르기까지,
- 3:23 그가 외계 생명체에 투영하는 것입니다.
- 3:25 트리스탄 베일 씨, 당신은 르 피가로의 과학 기자입니다.
- 3:29 어떻게 그렇게 쉽게 생명체가 손에 닿을 거리에 있다고 믿을 수 있었을까요?
- 3:35 여기에는 몇 가지 이유가 있습니다.
- 3:36 이미 관측적인 이유도 있습니다.
- 3:38 화성에서 규칙적으로 보이는 구조물들이 발견되었고, 이는 해석되었습니다.
- 3:43 왜냐하면 지구에서는 '지구에서 이런 것들을 만드는 건 뭐지?'라고 생각하니까요.
- 3:46 그것은 운하입니다.
- 3:47 그래서 운하가 있다면, 그것을 파는 사람들이 있을 것입니다.
- 3:48 그것을 파는 사람들이 있다면, 지능이 있는 것입니다.
- 3:50 우리는 그것이 미생물 생명체인지 아니면 어쩌면 다른 생명체인지 묻지 않았습니다.
- 3:55 우리는 초록색 작은 외계인이 어떻게 생겼는지에 더 관심을 가졌습니다.
- 3:58 그리고 정말로, 우주에 무한한 세계가 존재한다는 것은 의심의 여지가 없었습니다.
- 4:02 16세기에 이미 조르다노 브루노가 이런 가설을 세웠습니다.
- 4:07 이는 거의 코페르니쿠스 혁명 이후의 일입니다.
- 4:09 결국, 모든 별 뒤에는 행성들이 있을 것이라는 가설입니다.
- 4:12 따라서 별의 수를 고려할 때, 무한한 세계가 존재할 수밖에 없습니다.
- 4:16 그리고 그는 아주 일찍 이런 직관을 가졌습니다.
- 4:18 그래서 우리는 그것이 꽤 자연스럽게 다가올 것이라고 생각합니다.
- 4:21 그리고 다음으로, 우리 주변을 둘러보고 아이에게 물어보는 것이라고 생각합니다.
- 4:25 하지만 아이에게 생명은 너무나 자연스러운 것입니다.
- 4:28 풀이 있고, 나무가 있고, 동물이 있는 것이요.
- 4:30 그리고 그는 질문을 던지지 않습니다.
- 4:31 그래서 그는 하늘의 달을 봅니다.
- 4:34 그는 달에 살아있는 것이 있는지 궁금해합니다.
- 4:36 그것이 가장 자연스러운 추론입니다.
- 4:38 사실, 우리의 고독이 결국 꽤 예외적인 것입니다.
- 4:42 70년대 이후로 꽤 오랜 시간이 걸렸습니다.
- 4:46 우리가 태양계에서 상상했던 것보다 훨씬 더 외로울 수도 있다는 것을 확신하기까지요.
- 4:50 화성 운하의 역사를 자세히 이야기해 주실 수 있나요?
- 4:53 이 이야기는 1870년대에 시작됩니다.
- 4:58 스키아파렐리(Schiaparelli)라는 이탈리아 천문학자의 관측과 함께요.
- 5:03 그는 자신이 '카날리(canali)'라고 부르는 것을 관측했습니다.
- 5:09 역사가 콜레트 렐리(Colette Lely)가 지적했듯이,
- 5:13 이는 '해협'으로 번역하는 것이 더 적절합니다.
- 5:17 하지만 사실 플라마리옹(Flammarion)은 '카날리'라는 단어를 '운하'라는 용어로 해석했습니다.
- 5:22 이는 트리스탄이 말했듯이, 일종의 인간 활동을 암시합니다.
- 5:26 그리고 사실, 그 시기에,
- 5:28 카미유 플라마리옹(Camille Flammarion)은 이미 우리가 아는 매우 유명한 인물이었습니다.
- 5:32 그리고 화성에서 외계 활동을 관측할 수 있다는 새로운 가능성에 대한 열광이 있었습니다.
- 5:41 그리고 이어서, 여러 연결 고리가 형성됩니다.
- 5:45 에르베 페이(Hervé Faye)는 기관들에게 요청합니다.
- 5:49 공식 학술 기관들이 이 문제에 대해 입장을 표명하도록요.
- 5:54 대서양 건너편, 미국에서는,
- 5:56 카미유 플라마리옹의 열렬한 팬인 퍼시벌 로웰(Percival Lowell)이,
- 5:59 이 유명한 운하들을 더 잘 관측하기 위해 천문대를 건설합니다.
- 6:04 그리고 그때, 카미유 플라마리옹의 가장 가까운 협력자 중 한 명인,
- 6:08 앙토니 아디(Antoni Addi)가 조금씩 거리를 두기 시작합니다.
- 6:11 카미유 플라마리옹의 영혼 연구와
- 6:15 외계 생명체의 존재를 믿는 그의 고집 사이에서,
- 6:21 그는 그들이 과학적 접근 방식에 대한 같은 개념을 가지고 있지 않다는 것을 깨닫기 시작합니다.
- 6:25 그리고 그는 뫼동 천문대로 가서 관측을 합니다.
- 6:28 그 관측은 화성 운하에 대한 그 유명한 가설을 묻어버리게 됩니다.
- 6:33 왜냐하면 19세기는 또한 이미지의 세기였기 때문입니다.
- 6:37 이것이 바로 제가 이 책에서 옹호하고 싶었던 생각입니다.
- 6:42 다게르(Daguerre)에 의한 사진의 등장, 그리고 영화의 세기입니다.
- 6:47 세기 말이지만, 어쨌든 뤼미에르 형제에 의한 19세기입니다.
- 6:50 당신 생각에, 카미유 플라마리옹이 처음으로 대중에게 천문학을 보급했던 것처럼,
- 6:56 이러한 이미지에 의한 보급과도 관련이 있나요?
- 6:59 대중 천문학 서적에서, 이것은 초기 용도 중 하나입니다.
- 7:04 주장을 뒷받침하고, 또한 천문학을 소개하는 것입니다.
- 7:08 독자들에게 익숙한 우주에서.
- 7:09 여기 그 삽화 중 하나가 있습니다.
- 7:12 이것은 19세기에 묘사된 달의 표면입니다.
- 7:18 실제로 슬프네요. 이런 묘사가 현실적일까요?
- 7:22 완전히 그렇지는 않지만, 완전히 터무니없는 것도 아닙니다.
- 7:24 꽤 텅 비어 있습니다.
- 7:26 지구는 제게 하늘에서 좀 크게 보입니다.
- 7:30 하지만 아폴로 임무에서 본 모습보다는 약간 작아 보입니다.
- 7:34 표면은 전반적으로 더 평평하고 더 먼지가 많습니다.
- 7:38 화강암 바위 같은 모습은 덜합니다.
- 7:42 제가 이 이미지들에서 매료되는 점은 오늘날에도,
- 7:44 예를 들어 외계 행성에 대해 이야기할 때, 우리는 외계 행성의 이미지를 가지고 있지 않다는 것입니다.
- 7:48 우리는 몇 장의 빛나는 점 사진을 가지고 있습니다.
- 7:51 우리는 그것들을 이미지화하려는 같은 전통을 가지고 있습니다.
- 7:55 NASA에는 특별히 전임으로 고용된 예술가들이 있습니다.
- 8:00 이런 종류의 삽화를 만들기 위해서요. 왜냐하면 그것이 중요하기 때문입니다.
- 8:04 사람들에게 꿈을 심어주는 데 중요합니다.
- 8:05 과학자들 자신에게도 중요합니다.
- 8:07 그들의 사고를 뒷받침하기 위해서요.
- 8:10 그리고 때로는 꽤 재미있습니다.
- 8:11 과학자들과 이야기할 때, 우리는 그들에게 질문을 합니다.
- 8:14 저는 그들에게 종종 특정 행성의 실제 색깔이 무엇인지 묻습니다.
- 8:17 그것은 명백하고 사소한 질문이 아닙니다.
- 8:19 왜냐하면 밝기가 전혀 같지 않기 때문입니다.
- 8:21 우리가 보는 사진들은 꽤 다릅니다.
- 8:24 우리가 보았던 사진들은 특정 부분을 강조하기 위해 보정되었습니다.
- 8:29 사물이 실제로 어떻게 생겼는지 말하는 것은 큰 의미가 없습니다.
- 8:31 사실, 항상 해석의 작업이 있습니다.
- 8:34 그리고 그가 이 분야의 선구자 중 한 명이라는 것은 사실이며, 그것은 매혹적입니다.
- 8:38 제 생각에 이런 종류의 이미지에서 대단하다고 생각하는 것은,
- 8:42 우리가 19세기에 있다는 사실을 잘 인지해야 한다는 것입니다.
- 8:46 그리고 우리가 여기 가지고 있는 것은 사실 '이상적인 풍경'이라고 불렸던 것입니다.
- 8:49 즉, 접근할 수 없거나 관찰할 수 없는 풍경을 묘사한 것이죠.
- 8:56 그리고 예술가는 실제로 자신이 아는 것을 흡수하여
- 9:00 우리가 경험할 수 없는 것에 대한 그럴듯한 이미지를 만듭니다.
- 9:04 자, 여기 또 다른 이미지가 있습니다.
- 9:07 제 생각에 이것은 훨씬 덜 현실적입니다.
- 9:11 왜냐하면 이 판화는 금성을 묘사하고 있기 때문입니다.
- 9:15 이번에는 트리스탄도 이것이 현실과 좀 더 거리가 멀다는 데 동의합니다.
- 9:18 매우 동떨어져 있습니다. 게다가 금성은 여러분의 상상력을
- 9:22 완전히 자유롭게 펼치게 합니다.
- 9:24 왜냐하면 금성은 너무 두꺼운 구름층으로 덮여 있어서
- 9:26 우리에게는 일종의 희끄무레한 공처럼 보이기 때문입니다.
- 9:29 그래서 그 다음에는...
- 9:31 그리고 우리는 실제 표면을 본 적이 없습니다.
- 9:32 맞아요. 하지만 어떤 면에서는 여기에 더 많은 상상력이 있습니다.
- 9:34 예를 들어, 그들은 온통 하얀 세상을 만들 수도 있었으니까요.
- 9:36 하지만 아니요, 그들은 구름층이 있다는 것을 이해했고
- 9:38 그 구름층 아래에 무언가가 숨겨져 있을 수 있다고 생각했습니다.
- 9:41 실제로 그렇습니다.
- 9:42 음, 아마 이런 모습은 아닐 겁니다.
- 9:45 우리는 아마도 꽤 다른 세상에 있을 겁니다.
- 9:47 바위로 이루어져 있고, 생명은 없습니다.
- 9:49 하지만, 음, 그건 정말...
- 9:52 불행히도, 그들은 그것을 만들 수 있는 자료가 거의 없었습니다.
- 9:55 그래서 저는 이미 구름층 아래에 무언가가 있다고 상상하는 것 자체가
- 9:58 이미 하나의 성과라고 생각합니다.
- 9:59 특히 이 이미지에서 정말 흥미로운 세부 사항은
- 10:04 사실 선인장입니다.
- 10:06 이전 저서에서 플라마리옹은 묘사하게 했습니다.
- 10:10 인디언들이 있는 네바다 풍경
- 10:15 선인장 밭 한가운데를 질주하는
- 10:17 그는 말했죠. "정말 특별하고 이상한 풍경 아닌가요?"
- 10:21 네바다에 있을 때 우리가 다른 행성에 있는 것 같은 느낌이 들지 않나요?
- 10:24 그리고 사실, 정확히 이 그림의 삽화가인 모티는
- 10:29 이 발언에 영감을 받아 금성의 풍경을 만들었습니다.
- 10:33 그래서 사실, 완전히 대칭적인 방식으로 말이죠.
- 10:36 지구는 우리에게 놀라움을 줄 만하고
- 10:39 비교하자면, 금성은 우리에게 익숙한 풍경으로 보일 수 있습니다.
- 10:44 이 판화를 보여드리고 싶었습니다.
- 10:46 여기서 잘 보이실지 모르겠네요.
- 10:49 이 판화가 어디서 왔는지 설명해주셨으면 합니다.
- 10:53 왜냐하면 이 판화는 특히 놀랍기 때문입니다.
- 10:56 이것은 태양계가 아닌, 그 시스템입니다.
- 10:59 태양계와 동등하지만, 태양 대신에
- 11:01 중심에 목성이 있습니다.
- 11:02 그러니까, 목성 중심 시스템이네요.
- 11:04 그렇죠.
- 11:05 이것은 어디서 나온 건가요?
- 11:07 하늘의 땅에서 온 삽화인 것 같습니다.
- 11:12 카미유 플라마리옹은 다른 행성에서의 삶이 어떠해야 하는지 묘사합니다.
- 11:19 그는 과학이 그에게 줄 수 있는 실제 지식에서 출발하여
- 11:26 이 거주 가능성에 대한 이론을 발전시킵니다.
- 11:31 그는 자신을 투영하고, 상상하며, 지구 중심적 주장을 뒤집습니다.
- 11:36 지구에만 거주 가능성이 있다는 주장을 말이죠.
- 11:39 그는 만약 목성의 주민들이 우리처럼 기능한다면,
- 11:43 그들도 자신들이 세상의 중심이라고 생각할 것이라고 말합니다.
- 11:45 당연히, 목성인들도 같은 생각을 하고
- 11:48 그들만의 목성 중심 시스템을 가지고 있습니다.
- 11:52 트리스탄, 오늘날 우리가 동의하는 것은
- 11:54 다른 행성에서 생명체를 찾을 때,
- 11:56 그렇게 복잡한 생명체를 찾을 것이라고는 전혀 기대하지 않는다는 것입니다.
- 12:00 우리가 탐지할 수 있는 것이었다면, 아마도 이미 발견했을 것입니다.
- 12:02 그것이 그렇게 복잡한 생명체 형태였다면 말이죠.
- 12:03 오늘날 우리가 주로 찾는 것은
- 12:04 미세한 박테리아 생명체의 흔적입니다.
- 12:07 그것이 더 가능성이 있다고 생각합니다.
- 12:13 하지만 후보 목록이 줄어들기 시작해서
- 12:16 우리는 좀 더 멀리, 좀 더 난해한 것들을 찾을 것입니다.
- 12:19 우리는 진화된 존재를 찾지 않습니다.
- 12:22 그래서 우리는 현재 위성들을 찾고 있습니다.
- 12:24 다른 방송에서 이야기했던 거대 행성 중 하나인 위성들을 말이죠.
- 12:27 오늘날 이것이 아마도 주요 목표일 것입니다.
- 12:33 액체 상태의 물이 있고,
- 12:34 광물과 상호작용하는 물이 있기 때문입니다.
- 12:36 오랫동안 안정적으로 유리한 조건이 유지되었기 때문입니다.
- 12:40 그래서 우리는 생각합니다. 만약 생명체가 자연적으로 발생한다면,
- 12:43 이는 큰 '만약'이지만,
- 12:45 어쩌면 현재 과학에서 가장 큰 '만약' 중 하나일 수도 있습니다.
- 12:49 그렇다면 그 행성들에서 발전할 시간이 있었을 것입니다.
- 12:53 문제는 생명체가 자발적으로, 쉽고 자연적으로 나타나는 것인가 하는 것입니다.
- 12:58 그리고 그것은 큰 질문입니다.
- 13:01 그리고 여기 세 번째가 있습니다.
- 13:03 훨씬 더 무성한 정글과 함께
- 13:05 사방에 물과 식물이 있습니다.
- 13:07 그리고 이것은 화성의 모습입니다.
- 13:10 자, 이 행성들을 볼 때 우리는 동의합니다.
- 13:12 오늘날 우리는 화성에 로봇을 가지고 있습니다,
- 13:14 화성이 전혀 그렇게 생기지 않았다는 것을 알고 있습니다.
- 13:17 카미유 플라마리옹의 야망은 무엇이었다고 생각하십니까?
- 13:20 결국 현실을 표현하려던 것이 아니었나요?
- 13:23 제 생각에 바로 이 선택 뒤에는,
- 13:25 생명체가 살고 있는 우주라는 생각을 옹호하려는 열망이 있을지도 모릅니다.
- 13:29 생명이 번성하고 생명이 존재하는 곳 말이죠.
- 13:32 그리고 이것은 그가 '세계의 다양성'에서부터 실제로 옹호했던 생각입니다.
- 13:35 저는 화성이 이렇게 생겼으면 좋겠어요.
- 13:38 테라포밍에 대한 질문은 하지 않을까요?
- 13:40 큐리오시티와 퍼서비어런스가 찍은 풍경은 아름답지만,
- 13:43 약간 슬픈 면도 있습니다.
- 13:46 솔직히 말해서요.
- 13:48 정확히 '슬픈'이라는 말, 아주 좋은 전환입니다.
- 13:51 당신의 제목은 '세상을 꿈꾸게 하다'로 아주 명확합니다.
- 13:53 그것을 읽으면서 제가 받은 인상은,
- 13:55 19세기에는 학자들의 관점,
- 13:57 학자들의 야망이,
- 13:58 정말로 꿈을 가져다주는 것이었고,
- 14:00 반드시 현실을 가져다주는 것은 아니었다는 것입니다.
- 14:02 반면에 오늘날에는 현실이
- 14:04 일부 과학적 발견을 통해 제시되는 현실이 사실은,
- 14:07 꽤 어둡거나 적어도 때로는 다소 우울하거나
- 14:10 적어도 약간 김빠지는 것 같다는 인상을 받습니다.
- 14:12 과학에 대한 우리의 시각이나
- 14:15 과학에 대한 우리의 이야기가
- 14:17 그렇게 훨씬 더 김빠지고
- 14:19 세상을 덜 꿈꾸게 한다고 말하시겠습니까?
- 14:22 오늘날 환상이 깨진 것은 미래에 대한 우리의 관계입니다.
- 14:25 그것은 아주 분명합니다.
- 14:27 즉, 오늘날 우리는 기술 발전이
- 14:31 우리에게 놀라운 발견을 가져다주었지만
- 14:34 바로 그 기술 발전이 우리가 자연의 순환에 역행하여 살게 만들고 있으며,
- 14:38 그 자연의 순환은 종으로서 우리의 생존을 보장하는 것입니다.
- 14:43 카미유 플라마리옹에게는 접근 방식이 정반대였음이 분명합니다.
- 14:46 즉, 그는 오히려 기술 발전이
- 14:49 우리에게 집단적인 꿈을 이루게 해줄 것이라고 생각했습니다.
- 14:51 그것이 그의 경력의 핵심입니다.
- 14:53 세계 평화, 건강, 죽음에 대한 두려움이 없어지는 것 등입니다.
- 14:57 따라서 이 관점에서 보면, 네, 환상이 있습니다.
- 15:00 어떤 가치 면에서도 환상이 있을 수 있습니다.
- 15:03 특정 천문학적 경험의 가치 면에서도요.
- 15:06 예를 들어, 여가 목적의 우주 탐사를 생각합니다.
- 15:11 케이티 페리를 대기권 밖으로 보내는 것인데,
- 15:14 페미니스트적 야망을 내세워 몇 분 동안 말이죠.
- 15:17 음, 논쟁의 여지가 있습니다, 아시다시피.
- 15:20 우리는 아폴로 임무 전체를 동기 부여했던 접근 방식과는 다소 거리가 있습니다.
- 15:24 그 임무의 목표는 지구 지각이 어떻게 형성되었는지 이해하는 것이었습니다.
- 15:29 이러한 우주 탐사의 가치 면에서 보면,
- 15:32 어떤 면에서는 마법의 상실이 있을 수 있습니다.
- 15:35 달로의 이동 등에 대한 암시의 상실 말이죠.
- 15:38 또한 19세기 과학이
- 15:41 100% 환상적이었다고 생각해서는 안 됩니다.
- 15:43 오히려 과학적 환멸에 대한 담론이 있었습니다.
- 15:46 그때도 이미요?
- 15:47 그때도 이미요.
- 15:48 그리고 그것은 카미유 플라마리옹이
- 15:53 자신을 어떻게 자리매김할지에 대한 큰 성찰의 출발점이었습니다.
- 15:57 그를 매료시켰던 우주론적 지식에 직면하여
- 15:59 그리고 그가 진실로 받아들일 수밖에 없었던 지식에 직면하여 말이죠.
- 16:01 그리고 사실 믿고 싶어 하는 그의 욕구,
- 16:04 과학적 지식이 끊임없이 모순되었을 때
- 16:07 가톨릭 종교와.
- 16:09 그리고 그는 사실 위대한 대중화자들과 매우 고통스러운 교류를 했습니다.
- 16:14 그들은 그에게
- 16:20 그리고 없는 곳에 다리를 놓으려 하지 마라.
- 16:23 하지만 그는 만족하지 못했습니다.
- 16:25 그래서 그는 자신의 천문학적 철학을 구축하려고 노력했습니다.
- 16:28 그래서 그는 사실 그 연결고리를 회복하려고 노력했지만,
- 16:31 환멸은 존재합니다.
- 16:33 트리스탄 웨이, 이러한 철학적, 도덕적 고려 사항 이전에,
- 16:37 순수 과학의 관점에서 볼 때,
- 16:39 오늘날 과학이 진실을 가져다줌으로써
- 16:41 약간 김빠지는 역할을 한다고 느끼십니까?
- 16:45 즉, 그 당시에는 우리가 그것들을 찾을 것이라는 것이 분명했습니다.
- 16:49 시간과 기술의 문제였고,
- 16:50 많은 외계인을 만날 것이라고 생각했습니다.
- 16:52 한 달 전 장-필립 푸잔 씨를 모셨는데, 그가 말하길,
- 16:54 들어보세요, 그들이 있더라도 우리는 결코 그들을 볼 수 없을 겁니다.
- 16:57 네, 그건...
- 16:58 그래도 완전히 같은 이야기는 아니죠, 덜 꿈같네요.
- 17:01 조금 덜하죠, 제 생각에는...
- 17:02 아니요, 저는 과학이 완전히 환멸에 빠졌다고 확신하지 않습니다.
- 17:06 확실한 것은 20세기 초에 일반 상대성 이론과
- 17:10 양자 역학의 발견이 있었을 것이라는 점입니다.
- 17:12 그리고 그와 같은 규모의 혁명을 이룬 것은 아무것도 없습니다.
- 17:17 과학자나 과학에 뛰어드는 젊은이들에게는
- 17:19 오랫동안 같은 것을 되풀이한다는 인상을 줄 수 있습니다.
- 17:21 우리는 여러 방향으로 나아가고, 작은 진전을 이루지만,
- 17:25 결국 LHC는 우리가 원했던 답을 주지 못했습니다.
- 17:28 망원경은 더 잘 볼 수 있게 해주지만,
- 17:30 우주에 대한 우리의 시각을 완전히 혁신하지는 못합니다.
- 17:35 우리는 아마도 새로운 시대의 경계에 있을 것입니다.
- 17:39 암흑 에너지를 연구하는 망원경들 덕분에
- 17:42 결국 우주가 우리가 상상하는 것보다
- 17:44 조금 더 복잡할 수 있다는 것을 보여줍니다.
- 17:46 그리고 어쩌면 그 뒤에 다시 매혹시킬 수 있는 무언가가 있을지도 모릅니다.
- 17:50 저는 어렸을 때 빅뱅이 있고,
- 17:53 우주가 팽창하고, 인류가 진화하며, 우리가 거의 모든 것을 이해했다고 생각했습니다.
- 17:57 그리고 이런 시각 뒤에는 약간의 환멸이 있을 수 있습니다.
- 18:00 나중에 30세쯤 되었을 때,
- 18:03 제가 과학사를 다시 공부하고
- 18:05 우리가 여기까지 오기 위해 거쳐온 모든 단계를 이해했을 때,
- 18:09 과학이 다시 매력적으로 느껴졌습니다.
- 18:11 저는 '정말 엄청난 상상력이 필요하구나'라고 생각했습니다.
- 18:14 사실, 빅뱅을 상상하려면 얼마나 많은 상상력이 필요할까요?
- 18:16 지구 중심에 핵이 있다고 상상하려면 얼마나 많은 상상력이 필요할까요?
- 18:21 다른 세계, 즉 우리가 결코 볼 수 없는 외계 행성을 상상하려면
- 18:24 얼마나 많은 상상력이 필요할까요?
- 18:27 그리고 갑자기 저는 생각했습니다.
- 18:28 사실, 이 상상력을 위한 공간은 항상 있고, 모든 빈틈을 채울 수 있습니다.
- 18:33 저는 예술과의 대화가 있다고 생각합니다.
- 18:36 과학과 예술 사이에서, 특히 적어도 항상 그래왔습니다.
- 18:40 하지만 오늘날에는 그것이 상당히 중요하다고 생각합니다.
- 18:44 인코랑 씨, 당신이 언급한 영적인 차원에 대해 이야기해 봅시다.
- 18:48 우선, 우리는 하늘을 봅니다.
- 18:49 예를 들어, 그런 관점에서 바다 밑바닥을 보는 것과는 다릅니다.
- 18:52 카미유 플라마리옹에게는 매우 강한 영적인 차원이 있습니다.
- 18:55 그리고 당신이 말했듯이, 종교와의 경쟁 형태가 있습니다.
- 18:59 당신은 과학이 미래의 진정한 종교라고 묘사합니다.
- 19:03 그래도 당신은 무언가를 대체하려는 야망이 있군요...
- 19:06 대체하려는 것인가요, 아니면 결국 논란의 여지가 없는 지식을 통해 그 원칙들을 강화하려는 것인가요?
- 19:15 우리는 종종 과학에 대한 비판을 듣습니다,
- 19:19 특히 우주 과학에 대해, 생명의 기원 등에 관심을 가질 때 말이죠.
- 19:22 그리고 사람들은 단순히 과학이 새로운 독단을 만들었다고 비난합니다.
- 19:25 과학이...
- 19:26 다른 독단들 중 하나이든.
- 19:28 과학자들이 또 다른 독단을 옹호하는 독단이든.
- 19:30 어떤 사람들에게서 그런 것을 찾을 수 있습니다,
- 19:36 과학에 대한 그들의 시각에서 다소 절대주의적인 일부 윤리학자들에게서 말이죠.
- 19:40 우리가 말할 수 있는 모든 것의 알파이자 오메가라고 여기는.
- 19:43 그리고 결국 과학적 담론에서 벗어나는 모든 것은 무효하다고 말이죠.
- 19:47 제 생각에는 일종의...
- 19:49 제 생각에는 그 뒤에 어떤 태도가 있는 것 같습니다.
- 19:53 그리고 결국 인간으로서,
- 19:54 우리가 어떤 분야에서 일하든, 항상 한계에 부딪힙니다.
- 19:57 양자 역학이든, 천문학이든,
- 19:59 인체 연구든, 뇌 연구든.
- 20:02 거의 존재론적인 한계에 부딪히는 순간이 항상 있습니다.
- 20:05 그래서 결국 그것이 결코 답을 주지 못할 것이라고 생각하게 됩니다.
- 20:09 당신이 언급했고 우리가 스스로에게 묻는 이 모든 질문들에 대해.
- 20:11 과학은 그것에 답할 수 없을 것입니다.
- 20:14 아마도 20세기는 이것을 깨닫는 계기가 되었을 것입니다.
- 20:16 그리고 21세기 또한, 과학은 답할 수 없다는 것을요.
- 20:18 그래서 결국, 그것은 늘 앙드레 말로의 오래된 말입니다.
- 20:22 20세기는 영적이어야 할 것이고, 그렇지 않으면 존재하지 않을 것이다.
- 20:25 우리는 약간 강요받는 듯합니다... 영성으로의 회귀가 있습니다.
- 20:27 왜냐하면 결국, 항상 그런 작은 미지의 영역들이 있기 때문입니다.
- 20:30 과학이 탐구할 수 없고, 우리가 답을 얻을 수 없는 영역들 말이죠.
- 20:33 그래서 저는 과학이 모든 것의 해결책이 될 수 있다고 생각하지 않습니다.
- 20:36 하지만 저는 삶의 많은 부분에서 과학이 자극제가 될 수 있다고 생각합니다.
- 20:38 과학이 모든 것을 할 수 없다고 해서 아무것도 할 수 없다고 말해서는 안 됩니다.
- 20:41 특히 코로나19 사태를 통해 우리는 그것을 보았습니다.
- 20:43 사람들이 이렇게 말하는 것에 저는 큰 상처를 받았습니다.
- 20:46 이 질문에 답할 수 없으니, 아무 질문에도 답할 수 없다고요.
- 20:49 그것 또한 사실이 아닙니다.
- 20:50 당신이 말씀하시는 것이 흥미롭습니다. 왜냐하면 사실,
- 20:53 당신은 과학에 대해 이야기하고 있기 때문입니다.
- 20:55 실제로는 개념인,
- 20:59 그 윤곽이 19세기에 논의된.
- 21:02 그리고 진정한 인식론적 전투의 틀 안에서,
- 21:06 카미유 플라마리옹이 실제로 참여했던.
- 21:09 19세기 중반 무렵,
- 21:12 실증주의라는 철학이 부상합니다.
- 21:16 오귀스트 콩트가 구상한.
- 21:18 그리고 실증주의는 과학적인 것이 있다고 봅니다.
- 21:23 경험과 관찰과 관련된.
- 21:27 그리고 과학적이지 않은 모든 것이 있습니다.
- 21:29 관찰할 수 없는 것과 관련되어 있고,
- 21:31 관찰의 대상이 될 수 없는 것 말이죠.
- 21:33 그래서 결국 이 이분법의 두 큰 패자는,
- 21:37 과학자들 사이에서 엄청난 성공을 거둔,
- 21:40 물론 문학과 우주론입니다.
- 21:45 그리고 바로 그곳에서 카미유 플라마리옹과
- 21:49 예를 들어 빅토르 위고 같은 사람들이 만납니다.
- 21:51 사실, 여기서 싸움이 있었습니다.
- 21:52 그리고 카미유 플라마리옹이 천문대에 들어갔을 때,
- 21:55 위치 계산을 하는 학생 천문학자로서,
- 21:59 그는 자신이 유일하게 의문을 품는 사람이라는 것을 깨닫습니다.
- 22:01 우주에 외계인이 있는지 없는지에 대해.
- 22:03 그는 망연자실했습니다.
- 22:04 그리고 그는 '이건 내가 아는 천문학이 아니야'라고 생각했습니다.
- 22:06 그래서 그는 설립하려고 노력할 것입니다
- 22:08 그만의 천문학 기관을
- 22:11 그에게 주어질 주비시 천문대와 함께요.
- 22:14 실제로 경쟁이 있을 것입니다
- 22:16 두 가지 과학 개념 사이에요.
- 22:18 그리고 오귀스트 콩트는 '아무 소용이 없다'고 말했습니다.
- 22:20 '결코 얻을 수 없는 답을 찾는 것은.'
- 22:26 반대로 카미유 플라마리옹은 말합니다.
- 22:28 '아니요, 사실은요.'
- 22:30 항상 한계를 뛰어넘고,
- 22:32 지식의 경계를 허물고 상상력으로 나아가야만
- 22:36 놀라운 발견을 할 수 있습니다.
- 22:38 엘리사 쿠랑 씨, 당신의 연구에서
- 22:40 어디에서 기인하는지 밝혀낼 수 있었습니까?
- 22:43 이러한 겸손함의 부족이
- 22:45 카미유 플라마리옹과 당시 과학자들의
- 22:47 한계가 없었던 시대에 말입니다.
- 22:49 우리는 때때로 거의 인상을 받습니다
- 22:51 구루나 예언자를 읽는 듯한.
- 22:53 그가 많은 한계를 두지 않았던 것은 사실입니다.
- 22:57 그가 다루려 했던 주제에 대해서도 그랬고,
- 23:00 그리고 거의 종교적인 의미의 믿음에 대해서도 그랬습니다.
- 23:05 그가 과학적 지식에 부여할 수 있었던
- 23:08 그가 퍼뜨리려 했던
- 23:10 모든 사람들에게 말입니다.
- 23:13 그리고 여담이지만,
- 23:15 1900년 파리 만국 박람회에서
- 23:18 그는 천문학 전시관을 담당했습니다.
- 23:22 그리고 그 유명한 전시관에는
- 23:24 다른 주목할 만한 볼거리들 중에서도
- 23:27 카미유 플라마리옹 박물관이 있었습니다.
- 23:29 그가 살아있을 때
- 23:31 그의 뛰어난 경력을 기리기 위해서였습니다.
- 23:36 하지만 그럴 만했습니다.
- 23:38 그는 공인이었습니다.
- 23:41 세계적인 규모의.
- 23:43 당시로서는 거의 비할 데 없는 수준이었습니다.
- 23:46 트리스탄 V 씨, 이제 곧 방송을 마치겠습니다.
- 23:49 19세기 이런 종류의 이야기가 당신을 꿈꾸게 합니까?
- 23:52 만국 박람회의 시대,
- 23:54 당시의 과학이요?
- 23:56 아주 좋아합니다.
- 23:57 저는 구절이 기억납니다.
- 23:59 셀린의 '모라 크레디'에 나오는
- 24:02 그가 이야기하는
- 24:04 한 과학자에 대해,
- 24:06 한 유사 과학자인데,
- 24:08 열기구 비행을 하고
- 24:10 채소를 재배하는
- 24:12 전극을 꽂아서요.
- 24:14 그 시대는 사람들이 믿었던 시대였습니다.
- 24:16 기술을,
- 24:18 약간 신비로운 것들을,
- 24:20 약간 편향된 추론과
- 24:22 지름길을요.
- 24:24 오늘날 우리는 그것을 약간 비웃지만,
- 24:26 진정한 선구자들에게는
- 24:28 항상 이러한 상상력의 노력이 있습니다.
- 24:30 발견에 앞서,
- 24:32 계산, 검증이 있습니다.
- 24:34 위대한 과학자가 되려면
- 24:36 많은 상상력이 필요합니다.
- 24:38 오늘날에는
- 24:40 조금 덜할 수도 있지만
- 24:42 여전히 찾을 수 있습니다.
- 24:44 어떤 사람들은 주장합니다.
- 24:46 우리가 시뮬레이션 속에서 살고 있다고
- 24:48 거대한 디지털 시뮬레이션 속에서요.
- 24:50 어떤 사람들은 믿습니다.
- 24:52 평행 우주를
- 24:54 양자 역학에 의해 구동되는
- 24:56 열역학 이론에 의해.
- 24:58 과학은 초기에
- 25:00 큰 호기심을 불러일으켰지만
- 25:02 하지만 저는 오늘날에도
- 25:04 여전히 그렇다고 생각합니다.
- 25:06 엘사 쿠랑 씨, 정말 감사합니다.
- 25:08 이 방송에 참여해 주셔서요.
- 25:10 다시 한번 말씀드립니다.
- 25:12 당신의 책 출간에 대해
- 25:14 «세상을 꿈꾸게 하다»,
- 25:16 플라마리 출판사에서 나왔습니다.
- 25:18 정말 감사합니다.
- 25:20 트리스탄 베이 씨, 과학 전문 기자
- 25:22 르 피가로의
- 25:24 다음 호에서 곧 다시 뵙겠습니다.
- 25:26 플라네타리움의.
- 0:00 Camille Flammarion mô tả sự sống trên các hành tinh khác sẽ trông như thế nào.
- 0:05 Thực ra, chính sự cô độc của chúng ta cuối cùng lại khá đặc biệt.
- 0:08 Ông ấy là một nhân vật của công chúng có tầm ảnh hưởng toàn cầu.
- 0:12 Vào thế kỷ 19, đây là bề mặt Mặt Trăng như nó đã được mô tả.
- 0:16 Điều đó có thực tế không?
- 0:17 Đã có sự khám phá ra thuyết tương đối rộng
- 0:19 và cơ học lượng tử vào đầu thế kỷ 20.
- 0:21 Chúng ta chưa có gì tạo nên một cuộc cách mạng có tầm vóc tương tự.
- 0:24 Khoa học, khi mang đến những sự thật, nó khá u ám
- 0:27 hoặc ít nhất, đôi khi nó hơi chán nản hoặc hơi làm mất hứng.
- 0:29 Điều khiến chúng ta mất đi sự say mê ngày nay là mối quan hệ của chúng ta với tương lai.
- 0:38 Elsa Courant, cảm ơn bạn đã đến với chúng tôi.
- 0:40 Cảm ơn.
- 0:40 Có sự sống ẩn giấu trong các kênh đào trên Sao Hỏa không?
- 0:43 Nếu tôi trả lời bạn theo kiểu Camille Flammarion,
- 0:46 tôi chắc chắn sẽ nói, điều đó là bắt buộc
- 0:48 và khoa học sẽ sớm khám phá ra điều đó.
- 0:52 Đối với khoa học hiện tại, tôi để Tristan trả lời.
- 0:58 Khả năng có sự sống hiện tại là rất thấp,
- 0:59 ngay cả sự sống trong quá khứ, đó cũng sẽ là một điều tuyệt vời.
- 1:02 Nhưng đó là một huyền thoại đã tồn tại rất lâu
- 1:06 và chúng ta có thể cố gắng giải thích tại sao.
- 1:09 Vâng, chúng ta đã tin điều đó trong một thời gian dài vì ít thời kỳ nào trong lịch sử nhân loại
- 1:12 lại kết tinh tham vọng khoa học của con người đến mức này.
- 1:16 Thế kỷ 19 là thế kỷ của đường sắt,
- 1:19 là thế kỷ của điện báo, ánh sáng điện và thiên văn học.
- 1:23 Chúng ta khám phá các hành tinh xa xôi, khám phá sao chổi, tiểu hành tinh.
- 1:27 Và việc nghiên cứu bầu trời trở nên cực kỳ phổ biến với công chúng.
- 1:31 Rất lâu trước Stephen Hawking, trước Einstein,
- 1:34 siêu sao thiên văn học thời đó tên là Camille Flammarion.
- 1:38 Ông ấy cũng là một người theo đuổi khoa học huyền bí
- 1:41 và đó là điều bạn kể trong cuốn sách « Faire rêver le monde » của mình.
- 1:44 Elsa Courant, chào mừng đến với Planétarium.
- 1:46 Cảm ơn rất nhiều.
- 1:47 Điều tuyệt vời là đây là một thời đại
- 1:49 mà nhiều chuyên gia không gian, bao gồm Camille Flammarion,
- 1:53 tin chắc rằng chúng ta sẽ tìm thấy sự sống ở khắp mọi nơi trên các hành tinh của hệ mặt trời,
- 1:58 chỉ cần nhìn qua kính thiên văn là sẽ tìm thấy, bắt đầu từ Sao Hỏa.
- 2:02 Ý tưởng này từ đâu mà ra? Nó đã nảy sinh từ đâu?
- 2:05 Đối với Camille Flammarion nói riêng, ý tưởng về sự sống ngoài Trái Đất này,
- 2:10 đó là một sự cần thiết triết học, thậm chí là một sự cần thiết logic.
- 2:14 Đối với ông, khi chiêm ngưỡng sự bao la của vũ trụ, sự đa dạng của nó,
- 2:18 rõ ràng là nếu có sự sống trên hành tinh của chúng ta,
- 2:23 thì chắc chắn cũng có sự sống trên các hành tinh xa xôi khác, v.v.
- 2:26 Đó là cuộc chiến của ông, tôi gần như muốn nói là của một nhà nghiên cứu thiên văn học,
- 2:30 từ sự đa dạng của các thế giới có sự sống, nơi ông tìm cách hiểu
- 2:34 sự sống trên các hành tinh khác có thể như thế nào tùy thuộc vào điều kiện sống của chúng,
- 2:40 thực vật, sinh vật trên tất cả các hành tinh của hệ mặt trời có thể trông như thế nào,
- 2:47 cho đến vụ các kênh đào trên Sao Hỏa,
- 2:50 kết thúc vào năm 1920 với các quan sát của Antoniadi, vào những năm 1920.
- 2:56 Tôi nghĩ điều thực sự quan trọng đối với ông là ý tưởng bảo vệ sự liên tục của sự sống,
- 3:03 từ thực vật cho đến con người.
- 3:06 Ông ấy tự nói, chúng ta vẫn còn một chút thực vật vào mùa xuân,
- 3:09 khi chúng ta ra nắng và cảm thấy sống lại,
- 3:11 chính là vì chúng ta vẫn còn một chút liên quan đến thực vật.
- 3:17 Từ con người cho đến những dạng siêu nhân loại khác, theo một cách nào đó,
- 3:23 mà ông ấy hình dung trong các sự sống ngoài hành tinh.
- 3:25 Tristan Veil, bạn là nhà báo khoa học tại Figaro.
- 3:29 Làm sao chúng ta có thể tin rằng có sự sống dễ dàng như vậy trong tầm tay?
- 3:35 Có một vài lý do cho điều đó.
- 3:36 Ngay từ đầu, đã có những lý do mang tính quan sát.
- 3:38 Chúng ta thấy trên Sao Hỏa những cấu trúc trông có vẻ đều đặn và đã được giải thích.
- 3:43 Bởi vì trên Trái Đất, chúng ta tự hỏi điều gì tạo ra những thứ trên Trái Đất?
- 3:46 Đó là những con kênh.
- 3:47 Và vì vậy, nếu có kênh đào, ắt hẳn có người đào chúng.
- 3:48 Nếu có người đào chúng, ắt hẳn có trí tuệ.
- 3:50 Chúng ta không tự hỏi liệu đó có phải là sự sống vi khuẩn hay một dạng sống khác.
- 3:55 Chúng ta quan tâm nhiều hơn đến việc những người ngoài hành tinh nhỏ bé trông như thế nào.
- 3:58 Và thực sự, không có gì phải nghi ngờ rằng có vô số thế giới trong vũ trụ.
- 4:02 Chính Giordano Bruno đã đưa ra giả thuyết này vào thế kỷ 16,
- 4:07 đó gần như là thời kỳ hậu cách mạng Copernicus,
- 4:09 rằng cuối cùng, đằng sau mỗi ngôi sao, có lẽ đều có các hành tinh.
- 4:12 Và vì vậy, với số lượng sao hiện có, chắc chắn có vô số thế giới.
- 4:16 Và ông ấy đã có trực giác này rất sớm.
- 4:18 Vì vậy, chúng ta nghĩ rằng điều đó phải đến khá tự nhiên.
- 4:21 Và sau đó, tôi nghĩ có việc nhìn xung quanh chúng ta, hỏi một đứa trẻ.
- 4:25 Nhưng đối với một đứa trẻ, sự sống thật tự nhiên,
- 4:28 có cỏ, có cây, có động vật.
- 4:30 Và nó không đặt câu hỏi.
- 4:31 Vì vậy, nó nhìn thấy Mặt Trăng trên bầu trời.
- 4:34 Nó tự hỏi liệu có thứ gì sống trên Mặt Trăng không.
- 4:36 Đó là lý luận tự nhiên nhất.
- 4:38 Thực ra, chính sự cô độc của chúng ta mới là điều khá đặc biệt.
- 4:42 Phải mất khá nhiều thời gian kể từ những năm 70
- 4:46 để tự thuyết phục rằng chúng ta có lẽ cô đơn hơn nhiều so với những gì chúng ta tưởng tượng trong hệ mặt trời.
- 4:50 Câu chuyện về các kênh đào trên Sao Hỏa, chúng ta có thể kể chi tiết không?
- 4:53 Câu chuyện này bắt đầu vào những năm 1870
- 4:58 với những quan sát của một nhà thiên văn học người Ý tên là Schiaparelli
- 5:03 và ông ấy đã quan sát cái mà ông ấy gọi là <i>canali</i>
- 5:09 mà, như nhà sử học Colette Lely đã chỉ ra,
- 5:13 thường được dịch là eo biển.
- 5:17 Nhưng thực ra, Flammarion đã giải thích từ <i>canali</i> là kênh đào,
- 5:22 điều này ngụ ý, như Tristan đã nói, một dạng hoạt động của con người.
- 5:26 Và thực ra, vào thời kỳ đó,
- 5:28 Camille Flammarion đã là một nhân vật rất nổi tiếng mà chúng ta biết,
- 5:32 và có một sự phấn khích lớn xung quanh khả năng mới được mở ra này
- 5:37 rằng chúng ta có thể quan sát hoạt động của người ngoài hành tinh trên hành tinh Sao Hỏa.
- 5:41 Và sau đó, có những sự kiện tiếp nối được thiết lập.
- 5:45 Hervé Faye đã kêu gọi các tổ chức
- 5:49 để họ đưa ra quan điểm, các tổ chức khoa học chính thức,
- 5:52 để họ đưa ra quan điểm về chủ đề này.
- 5:54 Ở phía bên kia Đại Tây Dương, tại Hoa Kỳ,
- 5:56 Percival Lowell, một người rất ngưỡng mộ Camille Flammarion,
- 5:59 đã xây dựng một đài quan sát để quan sát rõ hơn những kênh đào nổi tiếng đó.
- 6:04 Và lúc đó, một trong những cộng sự thân cận nhất của Camille Flammarion,
- 6:08 là Antoni Addi, bắt đầu giữ khoảng cách một chút,
- 6:11 bởi vì giữa các nghiên cứu về tâm linh của Camille Flammarion
- 6:15 và sự cố chấp của ông ấy trong việc tin vào sự tồn tại của sự sống ngoài Trái Đất,
- 6:21 ông ấy bắt đầu nhận ra rằng họ không có cùng quan niệm về phương pháp khoa học.
- 6:25 Và ông ấy đến đài quan sát Meudon, nơi ông ấy thực hiện các quan sát
- 6:28 mà sẽ chôn vùi giả thuyết nổi tiếng về các kênh đào trên Sao Hỏa.
- 6:33 Bởi vì phải nói rằng, thế kỷ 19 cũng là thế kỷ của hình ảnh.
- 6:37 Vậy thì, đó thực sự là ý tưởng mà tôi muốn bảo vệ trong cuốn sách này.
- 6:42 Đó là thế kỷ của sự xuất hiện nhiếp ảnh, bởi Daguerre, của điện ảnh,
- 6:47 vào cuối thế kỷ, nhưng dù sao cũng là thế kỷ 19, bởi Anh em nhà Lumière.
- 6:50 Theo bạn, liệu việc phổ biến thiên văn học đến công chúng,
- 6:53 như Camille Flammarion đã làm, người đã là một trong những người đầu tiên làm điều đó,
- 6:56 có liên quan đến việc phổ biến bằng hình ảnh này không?
- 6:59 Trong cuốn sách về thiên văn học phổ thông, đó là một trong những ứng dụng đầu tiên của nó.
- 7:04 Đó là để hỗ trợ lập luận, nhưng cũng để đưa thiên văn học
- 7:08 trong vũ trụ quen thuộc của độc giả.
- 7:09 Vậy thì chúng ta thấy một trong những hình minh họa này ở đây.
- 7:12 Đây là bề mặt của Mặt Trăng, như nó được miêu tả vào thế kỷ 19.
- 7:18 Thật đáng buồn, liệu đây có phải là một miêu tả thực tế không?
- 7:22 Không hoàn toàn, nhưng cũng không hoàn toàn vô lý.
- 7:24 Nó khá trống rỗng.
- 7:26 Trái Đất đối với tôi trông như thế này, tôi sẽ nói là hơi lớn trên bầu trời,
- 7:30 nhưng nó có vẻ nhỏ hơn một chút trong các hình ảnh chúng ta có từ các sứ mệnh Apollo.
- 7:34 Bề mặt nhìn chung vẫn phẳng hơn, nhiều bụi hơn.
- 7:38 Nó ít có vẻ ngoài của đá granit hơn.
- 7:42 Điều khiến tôi mê mẩn ở những hình ảnh này là ngay cả ngày nay,
- 7:44 khi chúng ta nói về các ngoại hành tinh, chẳng hạn, chúng ta không có hình ảnh nào về ngoại hành tinh.
- 7:48 Chúng ta có một vài bức ảnh về các điểm sáng.
- 7:51 Chúng ta có cùng truyền thống cố gắng hình dung chúng.
- 7:55 NASA có các nghệ sĩ được tuyển dụng đặc biệt toàn thời gian
- 8:00 để tạo ra loại hình minh họa này, bởi vì nó quan trọng.
- 8:04 Nó quan trọng để khơi gợi ước mơ cho mọi người.
- 8:05 Nó quan trọng đối với chính các nhà khoa học,
- 8:07 để hỗ trợ cho những suy nghĩ của họ.
- 8:10 Và điều này khá thú vị vì đôi khi,
- 8:11 khi chúng ta nói chuyện với các nhà khoa học, chúng ta đặt câu hỏi cho họ.
- 8:14 Tôi thường hỏi họ màu sắc thật của hành tinh này hay hành tinh kia là gì.
- 8:17 Đây không phải là những câu hỏi hiển nhiên và tầm thường
- 8:19 vì độ sáng hoàn toàn không giống nhau.
- 8:21 Những bức ảnh chúng ta thấy khá khác biệt.
- 8:24 Những bức ảnh chúng ta đã xem đã được chỉnh sửa để làm nổi bật một số điều.
- 8:29 Không có nhiều ý nghĩa khi nói mọi thứ thực sự trông như thế nào.
- 8:31 Thực ra, vẫn luôn có một công việc diễn giải.
- 8:34 Và đúng là ông ấy là một trong những người tiên phong trong lĩnh vực này và điều đó thật hấp dẫn.
- 8:38 Về phần tôi, điều tôi thấy tuyệt vời ở loại hình ảnh này,
- 8:42 là chúng ta phải nhận thức rõ rằng chúng ta đang ở thế kỷ 19.
- 8:46 Và những gì chúng ta có ở đây, thực ra, là cái mà chúng ta gọi là một cảnh quan lý tưởng,
- 8:49 nghĩa là một sự thể hiện của một phong cảnh không thể tiếp cận hoặc không thể quan sát.
- 8:56 Và người nghệ sĩ, thực sự, đã thấm nhuần những gì mình biết
- 9:00 để xây dựng một hình ảnh đáng tin cậy về một trải nghiệm mà chúng ta không thể sống.
- 9:04 Vậy thì đây là một hình ảnh khác.
- 9:07 Vậy thì cái này, theo tôi, ít thực tế hơn nhiều
- 9:11 vì bản khắc này đại diện cho Sao Kim.
- 9:15 Lần này, Tristan đồng ý rằng cái này, chúng ta hơi xa thực tế một chút.
- 9:18 Nó rất xa. Sau đó, phải nói rằng Sao Kim cho phép bạn
- 9:22 hoàn toàn tự do trong trí tưởng tượng của bạn
- 9:24 vì nó được bao phủ bởi một lớp mây dày đến mức
- 9:26 nó hiện ra với chúng ta như một loại quả cầu trắng nhạt.
- 9:29 Vậy thì sau đó...
- 9:31 Và chúng ta chưa bao giờ thấy bề mặt thật.
- 9:32 Chính xác, nhưng ở một khía cạnh nào đó, có nhiều trí tưởng tượng hơn ở đó
- 9:34 bởi vì họ có thể tạo ra một thế giới hoàn toàn trắng, chẳng hạn.
- 9:36 Nhưng không, họ đã hiểu rằng có một lớp mây
- 9:38 và dưới lớp mây đó, có thể ẩn chứa những điều.
- 9:41 Đó là trường hợp.
- 9:42 Vậy thì, chúng có lẽ không giống như vậy.
- 9:45 Chúng ta đang ở trên những thế giới có lẽ khá khác biệt.
- 9:47 Làm bằng đá, không có sự sống.
- 9:49 Nhưng mà, ở đây, nó thực sự là...
- 9:52 Thật không may, họ có rất ít dữ liệu để làm điều đó.
- 9:55 Vì vậy, tôi thấy rằng, việc tưởng tượng có thứ gì đó dưới các lớp mây,
- 9:58 bản thân nó, đã là một thành tựu.
- 9:59 Chi tiết thực sự rất thú vị trong bức ảnh này nói riêng,
- 10:04 chính là những cây xương rồng, thực ra.
- 10:06 Trong một tác phẩm trước đó, Flammarion đã cho miêu tả
- 10:10 những phong cảnh của Nevada với người da đỏ
- 10:15 đang phi nước đại giữa những cánh đồng xương rồng.
- 10:17 Ông ấy nói, đây chẳng phải là một phong cảnh rất phi thường và rất kỳ lạ sao?
- 10:21 Chúng ta có cảm giác như đang ở trên một hành tinh khác không
- 10:23 khi chúng ta ở Nevada?
- 10:24 Và thực ra, chính Moti, người minh họa cho bức ảnh này,
- 10:29 đã thấm nhuần nhận xét này để xây dựng phong cảnh của Sao Kim
- 10:33 và do đó, trên thực tế, hoàn toàn đối xứng.
- 10:36 Trái Đất đối với chúng ta dường như đáng kinh ngạc
- 10:39 và khi so sánh, Sao Kim có thể xuất hiện với chúng ta như một phong cảnh quen thuộc.
- 10:44 Tôi muốn cho quý vị xem bản khắc này.
- 10:46 Tôi không biết quý vị có nhìn rõ nó ở đây không.
- 10:49 Tôi muốn quý vị giải thích cho chúng tôi bản khắc này đến từ đâu
- 10:53 bởi vì nó đặc biệt đáng kinh ngạc.
- 10:56 Đây là hệ thống, do đó, không phải hệ mặt trời.
- 10:59 Tương đương với hệ mặt trời, ngoại trừ thay vì Mặt Trời,
- 11:01 ở trung tâm, là Sao Mộc.
- 11:02 Hệ thống lấy Sao Mộc làm trung tâm, vậy đó.
- 11:04 Đúng vậy.
- 11:05 Cái này từ đâu ra vậy?
- 11:07 Tôi nghĩ đây là một hình minh họa đến từ những vùng đất trên trời.
- 11:12 Camille Flammarion mô tả sự sống trên các hành tinh khác sẽ trông như thế nào.
- 11:19 Ông ấy bắt đầu từ những kiến thức thực tế mà khoa học có thể cung cấp cho ông
- 11:26 và ông ấy phát triển các lý thuyết về khả năng sinh sống này.
- 11:31 Ông ấy tự hình dung, ông ấy tưởng tượng, ông ấy bác bỏ lập luận địa tâm
- 11:36 rằng chỉ có sự sống trên Trái Đất.
- 11:39 Ông ấy nói rằng nếu cư dân của Sao Mộc hoạt động như chúng ta,
- 11:43 họ cũng sẽ nghĩ rằng họ là trung tâm của thế giới.
- 11:45 Chắc chắn, người Sao Mộc cũng có nhận xét tương tự
- 11:48 và có hệ thống lấy Sao Mộc làm trung tâm của riêng họ.
- 11:52 Tristan, chúng ta đồng ý rằng ngày nay,
- 11:54 khi chúng ta tìm kiếm sự sống trên các hành tinh khác,
- 11:56 chúng ta hoàn toàn không mong đợi tìm kiếm những sinh vật sống phức tạp như vậy.
- 12:00 Những gì trong tầm tay của chúng ta, chúng ta có lẽ đã phát hiện ra
- 12:02 nếu đó là những dạng sống phức tạp như vậy.
- 12:03 Những gì chúng ta tìm kiếm ngày nay hơn,
- 12:04 là những dấu hiệu của sự sống vi khuẩn siêu nhỏ.
- 12:07 Đó là điều chúng ta nghĩ có thể tìm thấy.
- 12:13 Nhưng danh sách các ứng cử viên bắt đầu thu hẹp lại,
- 12:16 vì vậy chúng ta sẽ tìm kiếm xa hơn một chút, những thứ hơi bí ẩn hơn.
- 12:19 Chúng ta không tìm kiếm những sinh vật tiến hóa
- 12:22 và do đó, hiện tại chúng ta sẽ tìm kiếm trên các mặt trăng,
- 12:24 một trong những hành tinh khổng lồ mà chúng ta đã nói đến trong một chương trình khác.
- 12:27 Đó là mục tiêu chính ngày nay, có lẽ
- 12:33 bởi vì có nước lỏng,
- 12:34 rằng có nước tương tác với khoáng chất,
- 12:36 bởi vì các điều kiện đã thuận lợi trong một thời gian dài, ổn định.
- 12:40 Vì vậy chúng ta nghĩ, nếu sự sống xuất hiện tự nhiên,
- 12:43 đó là một chữ 'nếu' lớn,
- 12:45 có lẽ là một trong những chữ 'nếu' lớn nhất của khoa học hiện tại,
- 12:49 thì nó đã có thời gian để phát triển trên các hành tinh này.
- 12:53 Câu hỏi là,
- 12:54 liệu sự sống có phải là thứ xuất hiện một cách tự phát,
- 12:57 dễ dàng và tự nhiên không?
- 12:58 Và đó là một câu hỏi lớn.
- 13:01 Và đây là một cái thứ ba,
- 13:03 với một khu rừng nhiệt đới thậm chí còn tươi tốt hơn,
- 13:05 và nước cùng cây cối khắp nơi.
- 13:07 Và đó là một hình ảnh đại diện của Sao Hỏa.
- 13:10 Vậy thì, chúng ta đồng ý rằng khi chúng ta nhìn thấy những hành tinh này,
- 13:12 hôm nay chúng ta có robot trên Sao Hỏa,
- 13:14 chúng ta biết rằng Sao Hỏa không hề giống như vậy.
- 13:17 Theo bạn, tham vọng của Camille Flammarion là gì?
- 13:20 Cuối cùng thì đó không phải là để thể hiện thực tế sao?
- 13:23 Tôi nghĩ rằng đằng sau sự lựa chọn này,
- 13:25 có lẽ là mong muốn bảo vệ ý tưởng về một vũ trụ có sự sống
- 13:29 nơi sự sống sinh sôi nảy nở, nơi sự sống tồn tại.
- 13:32 Và đó là một ý tưởng mà ông ấy đã bảo vệ ngay từ <i>Pluralité des mondes</i>.
- 13:35 Tôi rất muốn Sao Hỏa trông như thế này.
- 13:38 Chúng ta sẽ không phải đặt câu hỏi về việc biến đổi hành tinh sao?
- 13:40 Những phong cảnh được chụp bởi Curiosity và Perseverance thật tuyệt đẹp,
- 13:43 nhưng chúng cũng có một chút gì đó buồn tẻ,
- 13:46 chúng ta không thể phủ nhận.
- 13:48 Nhưng chính xác là buồn tẻ, một sự chuyển tiếp rất tốt.
- 13:51 Tựa đề của bạn rất rõ ràng: « Làm cho thế giới mơ ước ».
- 13:53 Ấn tượng của tôi khi đọc nó,
- 13:55 là vào thế kỷ 19, quan điểm của các nhà khoa học,
- 13:57 tham vọng của các nhà khoa học,
- 13:58 thực sự là mang lại những giấc mơ,
- 14:00 chứ không nhất thiết là thực tế.
- 14:02 Trong khi ngày nay, chúng ta có cảm giác rằng thực tế
- 14:04 được mang lại bởi một số khám phá khoa học thực ra,
- 14:07 nó khá u ám hoặc ít nhất đôi khi nó hơi chán nản
- 14:10 hoặc ít nhất là hơi mất hứng.
- 14:12 Bạn có cho rằng cái nhìn của chúng ta về khoa học
- 14:15 hay câu chuyện chúng ta kể về khoa học,
- 14:17 nó trở nên mất hứng hơn nhiều như vậy
- 14:19 và nó ít làm thế giới mơ ước hơn không?
- 14:22 Điều làm mất đi sự mê hoặc ngày nay, đó là mối quan hệ của chúng ta với tương lai.
- 14:25 Điều đó, rất rõ ràng.
- 14:27 Nghĩa là ngày nay, chúng ta biết rằng những tiến bộ kỹ thuật
- 14:31 đã dẫn chúng ta đến những khám phá phi thường
- 14:34 chính là những thứ khiến chúng ta sống ngược lại với các chu kỳ tự nhiên,
- 14:38 những chu kỳ đảm bảo sự tồn tại của chúng ta với tư cách là một loài.
- 14:43 Rõ ràng là đối với Camille Flammarion, cách tiếp cận lại ngược lại.
- 14:46 Nghĩa là ông ấy, ngược lại, nghĩ rằng tiến bộ kỹ thuật
- 14:49 sẽ cho phép chúng ta đạt được những ước mơ chung
- 14:51 mà là sợi chỉ đỏ xuyên suốt sự nghiệp của ông ấy.
- 14:53 Hòa bình thế giới, sức khỏe, không còn sợ cái chết, v.v.
- 14:57 Vì vậy, từ quan điểm này, vâng, có những điều kỳ diệu.
- 15:00 Có lẽ cũng có những điều kỳ diệu từ quan điểm giá trị
- 15:03 của một số trải nghiệm thiên văn học.
- 15:06 Tôi nghĩ chẳng hạn đến việc khám phá không gian giải trí
- 15:11 bao gồm việc đưa Katy Perry ra ngoài bầu khí quyển
- 15:14 trong vài phút dưới vỏ bọc của những tham vọng nữ quyền.
- 15:17 Chà, điều đó có thể được tranh luận, bạn thấy đấy.
- 15:20 Chúng ta hơi xa những cách tiếp cận đã thúc đẩy tất cả các nhiệm vụ Apollo
- 15:24 nơi mục tiêu là tìm hiểu cách vỏ Trái Đất hình thành.
- 15:29 Ở đó, thực sự, từ quan điểm giá trị của những cuộc khám phá không gian này,
- 15:32 có lẽ có một sự mất mát nào đó về sự kỳ diệu,
- 15:35 về những gợi ý của việc di chuyển lên Mặt Trăng, v.v.
- 15:38 Và cũng không nên nghĩ rằng khoa học thế kỷ 19
- 15:41 hoàn toàn mê hoặc.
- 15:43 Ngược lại, thậm chí có một diễn ngôn về sự mất đi sự mê hoặc trong khoa học.
- 15:46 Ngay cả vào thời điểm đó sao?
- 15:47 Ngay cả vào thời điểm đó.
- 15:48 Và đó cũng là điểm khởi đầu cho một suy tư lớn
- 15:53 từ Camille Flammarion về cách định vị bản thân
- 15:57 đối mặt với những kiến thức vũ trụ học đã mê hoặc ông ấy
- 15:59 và ông ấy chỉ có thể chấp nhận là sự thật,
- 16:01 và nhu cầu tin tưởng của ông ấy,
- 16:04 trong khi kiến thức khoa học liên tục mâu thuẫn
- 16:07 với Công giáo.
- 16:09 Và ông ấy thực sự có những cuộc trao đổi rất đau lòng với những nhà phổ biến khoa học lớn
- 16:14 những người nói với ông ấy, cháu yêu, hãy tách biệt hai điều này ra
- 16:20 và rồi, đừng cố gắng bắc cầu nơi không có cầu.
- 16:23 Nhưng điều đó không làm ông ấy hài lòng.
- 16:25 Và đó là lý do ông ấy cố gắng xây dựng triết học thiên văn của mình.
- 16:28 Vì vậy, ông ấy thực sự đã cố gắng khôi phục mối liên kết đó,
- 16:31 nhưng sự vỡ mộng vẫn tồn tại.
- 16:33 Tristan Wey, ngay cả trước những cân nhắc triết học và đạo đức này,
- 16:37 từ góc độ khoa học thuần túy,
- 16:39 ông có cảm thấy rằng ngày nay,
- 16:41 khoa học, khi mang đến những sự thật, có hơi làm mất hứng không?
- 16:45 Tức là, vào thời đó, rõ ràng là chúng ta sẽ tìm thấy chúng,
- 16:49 rằng đó là vấn đề thời gian, công nghệ,
- 16:50 nhưng chúng ta sẽ gặp rất nhiều người ngoài hành tinh.
- 16:52 Một tháng trước, chúng tôi đã đón tiếp Jean-Philippe Puzan, người đã nói với chúng tôi,
- 16:54 nghe này, ngay cả khi họ ở đó, chúng ta cũng sẽ không bao giờ nhìn thấy họ.
- 16:57 Vâng, đó là một...
- 16:58 Dù sao thì đó cũng không hoàn toàn là cùng một luận điệu, nó ít gây mơ mộng hơn.
- 17:01 Ít hơn một chút, tôi nghĩ có...
- 17:02 Hoặc không, tôi không chắc rằng khoa học hoàn toàn vỡ mộng.
- 17:06 Điều chắc chắn là có lẽ đã có sự khám phá ra thuyết tương đối rộng
- 17:10 và cơ học lượng tử vào đầu thế kỷ 20,
- 17:12 và chúng ta chưa có gì tạo thành một cuộc cách mạng có cùng quy mô.
- 17:17 Đối với các nhà khoa học hoặc những người trẻ bắt đầu theo đuổi khoa học,
- 17:19 có thể có cảm giác cứ lặp đi lặp lại từ rất lâu rồi.
- 17:21 Chúng ta tiến bộ theo nhiều hướng, đạt được những tiến bộ nhỏ,
- 17:25 nhưng cuối cùng, LHC đã không mang lại những câu trả lời mà chúng ta mong muốn.
- 17:28 Kính thiên văn cho phép nhìn rõ hơn,
- 17:30 nhưng không thực sự cách mạng hóa hoàn toàn tầm nhìn của chúng ta về vũ trụ.
- 17:35 Chúng ta có lẽ đang ở ranh giới của một kỷ nguyên mới
- 17:39 với các kính thiên văn nghiên cứu năng lượng tối
- 17:42 và cho chúng ta thấy rằng có lẽ, cuối cùng,
- 17:44 vũ trụ sẽ phức tạp hơn một chút so với những gì chúng ta tưởng tượng
- 17:46 và có lẽ đằng sau đó, có điều gì đó có thể làm chúng ta say mê trở lại.
- 17:50 Khi tôi còn trẻ, tôi có cảm giác rằng có một Vụ Nổ Lớn,
- 17:53 vũ trụ đang lớn lên, loài người đang tiến hóa, và chúng ta đã hiểu gần như mọi thứ.
- 17:57 Và đúng là đằng sau cái nhìn đó, có thể có một chút vỡ mộng.
- 18:00 Khi tôi hiểu ra sau này, khoảng 30 tuổi,
- 18:03 khi tôi tìm hiểu lại lịch sử khoa học
- 18:05 và tôi hiểu tất cả các giai đoạn mà chúng ta đã trải qua để đạt được điều này,
- 18:09 điều đó đã làm tôi say mê khoa học trở lại.
- 18:11 Tôi tự nhủ, nhưng thật đáng kinh ngạc trí tưởng tượng cần có.
- 18:14 Thực ra, cần trí tưởng tượng như thế nào để hình dung về Vụ Nổ Lớn?
- 18:16 Cần trí tưởng tượng như thế nào để hình dung rằng có một lõi ở trung tâm Trái Đất?
- 18:21 Cần trí tưởng tượng như thế nào để hình dung về những thế giới khác, những hành tinh ngoài hệ mặt trời
- 18:24 mà chúng ta thực sự sẽ không bao giờ nhìn thấy gì?
- 18:27 Và đột nhiên, tôi tự nhủ,
- 18:28 thực ra, luôn có chỗ cho trí tưởng tượng này, để lấp đầy mọi khoảng trống.
- 18:33 Tôi nghĩ có một cuộc đối thoại đang diễn ra với nghệ thuật,
- 18:36 giữa khoa học và nghệ thuật, đặc biệt là từ trước đến nay.
- 18:40 Nhưng tôi thấy ngày nay, điều đó khá rõ ràng.
- 18:44 Về các dòng chảy ngầm, hãy nói về khía cạnh tâm linh mà ông đã đề cập.
- 18:48 Trước hết, chúng ta nhìn lên bầu trời.
- 18:49 Điều đó không giống như nhìn xuống đáy biển, chẳng hạn, từ góc độ đó.
- 18:52 Có một khía cạnh tâm linh rất mạnh mẽ ở Camille Flammarion.
- 18:55 Và ông đã nói, có một hình thức cạnh tranh với tôn giáo.
- 18:59 Ông mô tả khoa học là tôn giáo thực sự của tương lai.
- 19:03 Dù sao thì anh vẫn có tham vọng lật đổ...
- 19:06 Lật đổ hay cuối cùng là củng cố các nguyên tắc của nó bằng cách biết rằng chúng sẽ không thể tranh cãi được.
- 19:15 Chúng ta thường chỉ trích, đôi khi nghe những lời chỉ trích về khoa học,
- 19:19 đặc biệt là khoa học vũ trụ, ngay khi chúng ta quan tâm đến nguồn gốc sự sống, v.v.
- 19:22 Và người ta buộc tội nó đã tạo ra một giáo điều mới, đơn giản vậy thôi.
- 19:25 Rằng khoa học là...
- 19:26 Là một giáo điều trong số những giáo điều khác.
- 19:28 Là một giáo điều mà các nhà khoa học ủng hộ một giáo điều khác.
- 19:30 Chúng ta có thể thấy điều đó ở một số người,
- 19:36 ở một số nhà đạo đức học có quan điểm hơi tuyệt đối về khoa học
- 19:40 như là khởi đầu và kết thúc của mọi điều chúng ta có thể nói
- 19:43 và rằng mọi thứ nằm ngoài diễn ngôn khoa học, cuối cùng, đều vô giá trị và không có hiệu lực.
- 19:47 Tôi nghĩ có một dạng...
- 19:49 Đó là quan điểm của tôi, tôi có cảm giác có một dạng thái độ đằng sau điều đó
- 19:53 và cuối cùng, với tư cách là con người,
- 19:54 dù làm việc trong lĩnh vực nào, chúng ta cũng luôn đạt đến giới hạn.
- 19:57 Dù là trong cơ học lượng tử, dù là trong thiên văn học,
- 19:59 dù là trong nghiên cứu cơ thể người, nghiên cứu não bộ.
- 20:02 Luôn có một lúc nào đó chúng ta chạm đến những giới hạn gần như bản thể học
- 20:05 và do đó, chúng ta tự nhủ rằng cuối cùng, nó sẽ không bao giờ trả lời được
- 20:09 tất cả những câu hỏi mà bạn đã đề cập và chúng ta tự hỏi.
- 20:11 Khoa học sẽ không thể trả lời được.
- 20:14 Có lẽ thế kỷ XX là cơ hội để nhận ra điều đó
- 20:16 và cả thế kỷ XXI nữa, rằng khoa học sẽ không làm được.
- 20:18 Và do đó, đó vẫn là câu nói cũ của Malraux.
- 20:22 Thế kỷ XX phải mang tính tâm linh hoặc nó sẽ không tồn tại.
- 20:25 Chúng ta hơi bị buộc phải... Có một sự trở lại với tâm linh
- 20:27 bởi vì cuối cùng, luôn có những vùng đất chưa biết nhỏ như vậy
- 20:30 mà khoa học không thể khám phá, nơi chúng ta sẽ không có câu trả lời.
- 20:33 Và do đó, tôi không nghĩ khoa học có thể là giải pháp cho mọi thứ.
- 20:36 Nhưng tôi nghĩ đối với nhiều điều trong cuộc sống, nó có thể là một động lực.
- 20:38 Cũng không nên nói rằng khoa học không thể làm gì vì nó không thể làm được mọi thứ.
- 20:41 Chúng ta đã thấy điều đó qua Covid đặc biệt.
- 20:43 Điều đó khiến tôi rất khó chịu khi mọi người nói
- 20:46 vì bạn không thể trả lời câu hỏi này, bạn không thể trả lời bất cứ điều gì.
- 20:49 Điều đó cũng không đúng.
- 20:50 Điều bạn nói rất thú vị vì thực ra,
- 20:53 bạn đang nói về khoa học
- 20:55 mà thực chất là một khái niệm
- 20:59 mà các ranh giới của nó được thương lượng vào thế kỷ XIX.
- 21:02 Và trong bối cảnh một cuộc chiến tranh luận tri thức thực sự
- 21:06 mà Camille Flammarion thực sự đã tham gia.
- 21:09 Vào khoảng giữa thế kỷ XIX,
- 21:12 một triết lý đã phát triển mạnh mẽ, đó là chủ nghĩa thực chứng
- 21:16 do Auguste Comte phác thảo.
- 21:18 Và chủ nghĩa thực chứng cho rằng có một cái gì đó mang tính khoa học,
- 21:23 liên quan đến kinh nghiệm và quan sát.
- 21:27 Và có tất cả những gì không mang tính khoa học
- 21:29 và liên quan đến những gì không thể quan sát được
- 21:31 và không thể là đối tượng của sự quan sát.
- 21:33 Và do đó, hai kẻ thua cuộc lớn nhất cuối cùng của sự phân chia này
- 21:37 mà rất thành công trong giới khoa học,
- 21:40 tất nhiên là văn học và vũ trụ học.
- 21:45 Và đó là nơi có cuộc gặp gỡ giữa Camille Flammarion
- 21:49 và những người như Victor Hugo chẳng hạn.
- 21:51 Thực ra, đã có một cuộc chiến ở đây.
- 21:52 Và khi Camille Flammarion vào Đài thiên văn
- 21:55 với tư cách là một học viên thiên văn để thực hiện các phép tính vị trí,
- 21:59 anh ấy nhận ra rằng mình là người duy nhất tự hỏi
- 22:01 liệu có hay không có người ngoài hành tinh trong vũ trụ.
- 22:03 Anh ấy rất thất vọng.
- 22:04 Và anh ấy tự nhủ rằng đây không phải là thiên văn học của mình.
- 22:06 Và đó là lý do tại sao anh ấy sẽ cố gắng thành lập
- 22:08 tổ chức thiên văn học của riêng mình
- 22:11 với Đài thiên văn Juvisy mà chúng ta sẽ trao cho anh ấy.
- 22:14 Thực sự sẽ có sự cạnh tranh
- 22:16 giữa hai quan niệm về khoa học.
- 22:18 Và Auguste Comte nói rằng chẳng ích gì
- 22:20 khi đi tìm những câu trả lời mà chúng ta sẽ không bao giờ có được.
- 22:26 Trong khi Camille Flammarion lại nói ngược lại.
- 22:28 Nhưng thực ra là có.
- 22:30 Chính là bằng cách luôn đẩy lùi giới hạn
- 22:32 của kiến thức, bằng cách dám đi vào thế giới tưởng tượng
- 22:36 mà chúng ta sẽ có thể tạo ra những khám phá đáng chú ý.
- 22:38 Elisa Courant, trong nghiên cứu của bạn
- 22:40 bạn có thể xác định được nguồn gốc của
- 22:43 sự thiếu khiêm tốn này
- 22:45 của Camille Flammarion, của các nhà khoa học thời đó
- 22:47 nơi không có giới hạn.
- 22:49 Đôi khi chúng ta gần như có cảm giác
- 22:51 như đang đọc một vị guru, một nhà tiên tri.
- 22:53 Đúng là ông ấy không đặt nhiều giới hạn
- 22:57 cả về chủ đề mà ông ấy tuyên bố xử lý
- 23:00 và về niềm tin theo nghĩa gần như tôn giáo
- 23:05 mà ông ấy có thể đặt vào kiến thức khoa học
- 23:08 mà ông ấy tuyên bố truyền bá
- 23:10 cho toàn bộ dân chúng.
- 23:13 Và nhân tiện, để kể một câu chuyện nhỏ,
- 23:15 tại Triển lãm Thế giới năm 1900
- 23:18 ông ấy đã phụ trách gian hàng thiên văn học
- 23:22 và gian hàng nổi tiếng đó chứa đựng
- 23:24 trong số các điểm tham quan đáng chú ý khác
- 23:27 một bảo tàng Camille Flammarion
- 23:29 khi ông ấy còn sống
- 23:31 để vinh danh sự nghiệp phi thường của ông ấy.
- 23:36 Nhưng điều đó là xứng đáng.
- 23:38 Ông ấy là một nhân vật công chúng
- 23:41 tầm cỡ thế giới.
- 23:43 Một mức độ mà thời đó rất ít người sánh kịp.
- 23:46 Tristan V, chúng ta sắp kết thúc chương trình này.
- 23:49 Những câu chuyện như thế này về thế kỷ 19 có làm bạn mơ mộng không?
- 23:52 Thế kỷ của các triển lãm thế giới,
- 23:54 khoa học thời đó?
- 23:56 Tôi rất thích.
- 23:57 Tôi nhớ một đoạn
- 23:59 trong Mora Credi của Céline
- 24:02 trong đó ông ấy nói về
- 24:04 một nhà khoa học
- 24:06 một nhà khoa học giả
- 24:08 người thực hiện các chuyến bay bằng khinh khí cầu
- 24:10 và trồng rau
- 24:12 bằng cách đặt điện cực vào chúng.
- 24:14 Đó là một thời đại mà người ta tin tưởng
- 24:16 vào công nghệ,
- 24:18 vào những điều hơi thần bí
- 24:20 với những lý luận hơi thiên lệch
- 24:22 những lối tắt.
- 24:24 Ngày nay chúng ta có thể hơi chế giễu điều đó
- 24:26 nhưng ở những người tiên phong thực sự
- 24:28 luôn có nỗ lực tưởng tượng đó.
- 24:30 điều đi trước khám phá,
- 24:32 tính toán, kiểm chứng.
- 24:34 Để trở thành một nhà khoa học vĩ đại
- 24:36 cần rất nhiều trí tưởng tượng.
- 24:38 Đúng là ngày nay
- 24:40 có lẽ ít hơn một chút
- 24:42 nhưng vẫn có thể tìm thấy.
- 24:44 Có những người cho rằng
- 24:46 chúng ta đang sống trong một mô phỏng
- 24:48 kỹ thuật số khổng lồ.
- 24:50 Có những người tin vào
- 24:52 các vũ trụ song song
- 24:54 được thúc đẩy bởi cơ học lượng tử
- 24:56 bởi các lý thuyết nhiệt động lực học.
- 24:58 Khoa học đã nuôi dưỡng ngay từ đầu
- 25:00 một sự tò mò lớn
- 25:02 nhưng tôi tin rằng điều đó vẫn đúng
- 25:04 ngày nay.
- 25:06 Cảm ơn rất nhiều Elsa Courant
- 25:08 đã tham gia chương trình này.
- 25:10 Tôi xin nhắc lại về việc xuất bản
- 25:12 và phát hành cuốn sách của bạn
- 25:14 « Làm cho thế giới mơ ước »,
- 25:16 không ngạc nhiên khi nó được xuất bản bởi Flammarie.
- 25:18 Cảm ơn rất nhiều
- 25:20 Tristan Vey, nhà báo khoa học
- 25:22 của Le Figaro
- 25:24 và hẹn gặp lại sớm trong số tiếp theo
- 25:26 của Planétarium.
Ce podcast explore l'astronomie du XIXe siècle, en se concentrant sur la figure emblématique de Camille Flammarion, un astronome et vulgarisateur scientifique de renommée mondiale. L'émission, animée par Elsa Courant, auteure de "Faire rêver le monde", et Tristan Vey, journaliste scientifique, plonge dans les théories et l'impact de Flammarion sur la perception du cosmos à son époque. Le cœur de la discussion tourne autour de la conviction de Flammarion en l'existence d'une vie extraterrestre abondante. Pour lui, la pluralité des mondes habités n'était pas seulement une hypothèse, mais une nécessité philosophique et logique, une continuité du vivant à travers l'immensité du cosmos. Cette idée a alimenté des mythes durables, notamment celui des "canaux de Mars". Les intervenants expliquent comment les observations de l'astronome italien Schiaparelli, décrivant des "canali" (bras de mer), ont été mal interprétées par Flammarion comme des "canaux" artificiels, suggérant une activité intelligente sur Mars. Cet emballement a conduit à des initiatives comme la construction d'un observatoire par Percival Lowell, un admirateur de Flammarion, avant que les observations d'Antoniadi dans les années 1920 ne réfutent définitivement cette hypothèse. L'émission met également en lumière le rôle crucial de l'imagerie dans la popularisation de l'astronomie au XIXe siècle. À une époque marquée par l'avènement de la photographie et du cinéma, Flammarion a su utiliser des illustrations pour rendre l'astronomie accessible et faire rêver le grand public. Des gravures de la Lune, de Vénus et de Mars, bien que souvent éloignées de la réalité scientifique actuelle, servaient à stimuler l'imagination et à appuyer la réflexion scientifique. Les invités soulignent que cette tradition d'imagerie perdure aujourd'hui, notamment pour les exoplanètes, où les artistes de la NASA créent des représentations pour inspirer et aider la compréhension. Une comparaison est établie entre l'optimisme du XIXe siècle, où le progrès technique était perçu comme une voie vers la réalisation de rêves collectifs (paix, santé, immortalité), et un certain "désenchantement" de la science contemporaine. Aujourd'hui, la recherche de vie extraterrestre se concentre sur des signatures bactériennes microscopiques, loin des êtres complexes imaginés par Flammarion. Cependant, l'émission nuance cette idée, rappelant que même au XIXe siècle, un discours de désenchantement existait, notamment face aux contradictions entre la science et la religion. Flammarion lui-même a mené une bataille épistémologique contre le positivisme d'Auguste Comte, défendant l'importance de l'imagination et la nécessité de repousser les limites de la connaissance au-delà de la simple observation. Le podcast conclut sur l'idée que l'imagination reste un moteur essentiel de la science, même si les questions et les méthodes ont évolué. La science, bien qu'elle ne puisse pas répondre à toutes les questions existentielles, continue d'inspirer et de dialoguer avec les arts, offrant toujours des "terra incognita" à explorer. Flammarion, avec son ambition et sa vision d'une science comme "vraie religion de l'avenir", incarne cette époque où la curiosité et l'audace intellectuelle étaient sans limites.
字幕时间同步
字幕和音频不同步? 在这里微调时间:
负值 = 字幕提前,正值 = 延后。保存在本设备上,每个视频和片段各自独立。
举报错误
告诉我们哪里出错。我们会审核每一份举报。
0 条评论
抢沙发,发表第一条评论。