La science est-elle menacée par l'IA ? Étienne Klein répond
登录即可切换字幕语言、调整播放速度,并更改字幕大小和颜色。
Étienne Klein, philosophe et physicien, et le journaliste Tristan Ray débattent de l'impact de l'intelligence artificielle sur la science, la créativité humaine et les grandes découvertes en physique, du boson de Higgs aux ondes gravitationnelles et à l'énergie noire.
- 0:00 Quand on parle d'IA, on le dit des inintelligences, mais au sens anglais du terme.
- 0:03 C'est la gestion des données, le traitement de l'information.
- 0:05 Le sens français du mot, c'est aussi la capacité à discerner le vrai du faux, à argumenter.
- 0:10 Et ça, l'IA ne le fait pas aussi bien que la science humaine.
- 0:13 Pour l'instant, l'IA n'est pas très bonne pour manipuler les concepts.
- 0:15 Elle fait des progrès un peu en maths.
- 0:17 Pour l'instant, elle a le niveau d'un très bon élève de lycée.
- 0:20 C'est déjà plus que la moyenne.
- 0:21 Non, mais c'est plus que la moyenne.
- 0:22 Mais ce que je veux dire, c'est que c'est pas Einstein.
- 0:24 Il y a des découvertes qui augmentent l'ignorance.
- 0:30 Étienne Klein, merci d'avoir accepté notre invitation dans le Planétarium.
- 0:36 Vous êtes une figure de la vulgarisation des sciences, directeur de recherche au CEA, enseignant, philosophe.
- 0:42 Vous êtes également producteur et présentateur de l'émission La Conversation Scientifique sur France Culture.
- 0:49 Plus de 500 émissions.
- 0:50 Déjà plus de 500.
- 0:53 Tristan, on a encore du boulot.
- 0:54 Et vous êtes également un auteur prolifique.
- 0:57 A la fin 2025, vous publiez Éloge du dépassement avec Thomas Pesquet.
- 1:02 J'invite les spectateurs à regarder notre entretien avec Thomas Pesquet et vous.
- 1:05 C'était un précédent épisode de Planétarium disponible en VOD.
- 1:09 Et puis un peu plus tôt, cette même année, en avril 2025, vous avez également publié Transport physique chez Gallimard
- 1:15 dans lequel vous tentez de concilier la physique et le physique.
- 1:20 Est-ce que vous êtes parvenu, Étienne Klein, à concilier le corps et l'esprit ?
- 1:25 En tout cas, j'ai tenté d'examiner la complexité de leurs relations mutuelles.
- 1:30 En fait, parfois dans la vie, il se passe des courts circuits dans la tête.
- 1:34 Il y a deux choses censées être complètement indépendantes qui, lorsqu'on les rapproche, fabriquent une sorte d'étincelle.
- 1:42 Et finalement, la physique moderne, avec Galilée et d'autres, a été fabriquée par des gens qui ont trouvé des stratagèmes intellectuels
- 1:49 pour sortir du monde, faire des expériences de pensée, s'armer de nouveaux concepts
- 1:54 et grâce à eux venir réinterroger le monde d'une façon qui soit plus pertinente.
- 2:00 Puisque finalement, le fait que les lois physiques et même celles de la physique classique qu'on apprend au lycée,
- 2:04 si on les prend vraiment au sérieux, sont quand même bizarres.
- 2:08 Elles sont contre-intuitives. Elles sont contradictoires en apparence avec les phénomènes que pourtant elles décrivent ou elles expliquent.
- 2:16 Je ne parle même pas de physique quantique ou de relativité, où là on a accès à des espèces de logiques qui sont complètement contre-intuitives.
- 2:23 Et il me semble que la magie de la physique, c'est justement de nous obliger à comprendre ce qui nous est familier dans notre monde
- 2:33 à partir de concepts qui ne sont pas familiers.
- 2:36 Et donc il y a ce double mouvement que je trouve passionnant et qui devrait provoquer une excitation intellectuelle
- 2:44 à chaque fois qu'on entend parler de physique.
- 2:46 Tristan Ray, vous êtes journaliste au Figaro, chef de service de sciences.
- 2:50 En matière d'excitation intellectuelle, Tristan Ray, moi je me rappelle très bien,
- 2:55 puisque ça fait plus d'une décennie que nous travaillons ensemble,
- 2:58 le jour de l'annonce de la découverte, la confirmation du besoin du X.
- 3:03 Vous étiez déjà journaliste dans la rédaction et vous étiez rentré dans la salle de rédaction en expliquant à tout le monde,
- 3:08 aux journalistes, à la rédaction en chef,
- 3:10 mais si c'est très très important, regardez, expliquez pourquoi ça l'était à plein de journalistes qui ne savaient même pas de quoi on parlait.
- 3:17 Et vous aviez raison, ça a fait la une.
- 3:19 Est-ce que vous pouvez nous rappeler ce que ça représente, cette confirmation de l'existence du besoin du X ?
- 3:25 Ça nous servira de point de départ à cette réflexion.
- 3:28 C'était important parce que c'était un peu la pièce manquante du puzzle pour lequel on avait construit le LHC d'une certaine façon.
- 3:35 On avait investi des milliards pour essayer de trouver cette particule qui permettait d'expliquer de gros problèmes
- 3:43 qu'il y avait dans le modèle standard de la physique des particules, et notamment la masse des bosons intermédiaires.
- 3:48 Le photon, comme vous le savez, n'a pas de masse.
- 3:51 Il y a d'autres particules vecteurs de force qui, elles, ont une masse.
- 3:55 Or, dans le modèle standard, on ne se l'expliquait pas.
- 3:58 Il fallait trouver une solution, c'était le plus gros problème, mais il y en a d'autres.
- 4:01 Il y avait une théorie extrêmement élégante, qui est cette théorie faite de Englert Brutiggs,
- 4:07 qui est une théorie collective extrêmement élégante qui supputait l'existence d'une particule, un boson, le boson scalaire,
- 4:14 qui, par des mécanismes un peu complexes, donnait leur masse à certaines particules et pas à d'autres,
- 4:19 et qui, quelque part, résolvait tous les problèmes.
- 4:21 La théorie était si élégante, et ce n'est pas toujours le cas en physique des particules,
- 4:25 mais si élégante que, quelque part, personne ne doutait vraiment de l'existence de ce boson.
- 4:29 Mais on ne l'avait pas découvert, on a mis beaucoup de moyens, et on commençait peut-être pas à douter,
- 4:33 mais en tout cas, ça faisait 30 ans qu'on le cherchait activement, et là, enfin, on le découvrait,
- 4:40 il montait le bout de son nez, et du coup, c'était un événement extraordinaire, une validation de beaucoup de choses.
- 4:47 On pourrait rapprocher l'observation des premières zones gravitationnelles, c'est un peu dans le même genre,
- 4:51 c'est-à-dire des choses qui trouvent des racines assez profondes dans l'histoire des sciences,
- 4:55 notamment au début du siècle dernier, finalement, parce que c'est des problèmes assez anciens,
- 4:59 et qui trouvent des expériences que la technologie actuelle a permis, ce qui était impossible à l'époque,
- 5:06 qui ont permis de valider les choses, donc ça raconte quelque chose de l'histoire des sciences,
- 5:09 et d'une forme d'arrivée, quelque part, des années d'efforts.
- 5:16 Ce n'était pas très dur pour moi, en tout cas, qui m'intéresse aux sciences depuis que je suis petit,
- 5:20 de savoir que c'était vraiment très important, et je savais aussi à quel point c'était compliqué,
- 5:25 dans une rédaction généraliste, de faire passer l'idée que c'était aussi important.
- 5:31 Il n'y avait plus vraiment de journalistes qui traitaient de physique à cette époque-là, à part moi,
- 5:35 donc voilà, c'était un beau souvenir.
- 5:38 Etienne Klein, c'est ça, le genre d'excitation intellectuelle qu'on recherche quand on fait de la physique ?
- 5:42 Oui, je pense que très bien, c'est le 4 juillet 2012 que l'annonce a été faite,
- 5:45 il y a eu deux exposés dans le grand amphithéâtre du CERN,
- 5:48 avec en présent, d'ailleurs, dans le public de Peter Higgs,
- 5:51 l'un de ceux qui avait conçu cette particule, en même temps que François Englert,
- 5:55 qui l'avait conçue d'une autre façon, à peu près en même temps.
- 5:58 Ils ne s'étaient jamais rencontrés, ils étaient octogénaires,
- 6:01 puisque la prédiction qu'ils ont faite datait de 1964, et on est en 2012.
- 6:07 Le discours, le langage, le vocabulaire des expérimentateurs qui racontaient leurs résultats
- 6:12 est tellement différent du discours des théoriciens qui ne comprenaient pas les exposés.
- 6:17 Par contre, à la fin, ils ont compris que la particule qu'ils avaient prédite venait d'être détectée.
- 6:23 Et là, il y a eu un moment, pour eux en tout cas, de forme de sidération,
- 6:28 ils ont eu la collate tous les deux, ils ne s'étaient jamais rencontrés.
- 6:31 Et en effet, ça venait valider quelque chose qui était attendu depuis très longtemps,
- 6:35 et qui remettait complètement en cause la façon de comprendre la masse des particules.
- 6:39 La masse d'une particule, d'habitude, on croit que c'est une propriété intrinsèque des particules.
- 6:44 Qui dit matière, dit masse. Qui dit masse, dit matière.
- 6:47 Donc, masse et matière, ce sont deux choses qui sont vraiment toujours associées l'une à l'autre.
- 6:51 Et là, ils venaient montrer que la masse d'une particule n'est pas une propriété qu'elle possède de par elle-même,
- 6:57 mais le résultat d'une interaction qu'elle a avec le vide, qui n'est pas vide.
- 7:03 Et le champ associé à cette particule, le champ de X comme on l'appelle,
- 7:06 il est partout présent, et les particules interagissent plus ou moins fortement avec lui,
- 7:10 et c'est cette interaction qui détermine leur masse apparente.
- 7:13 Donc, c'est une sorte de révolution conceptuelle qui montre, encore une fois,
- 7:18 mais là, de façon vraiment spectaculaire,
- 7:21 que les concepts familiers ne sont pas les bons pour comprendre le monde physique.
- 7:26 Etienne Klein, qu'est-ce qui, depuis le boson de Higgs, a suscité, encore une fois,
- 7:33 cette excitation intellectuelle dont vous parlez ?
- 7:35 Vous l'avez dit vous-même, les ondes gravitationnelles, prédites par Einstein en 1916,
- 7:40 et détectées pour la première fois, donc un siècle plus tard,
- 7:44 c'est des ondes qui ont été fabriquées par une fusion de deux trous noirs il y a plus d'un milliard d'années.
- 7:49 Ça libère une énergie qu'on n'imagine pas.
- 7:51 C'est deux masses solaires qui se transforment en énergie par EGMC2.
- 7:55 Hiroshima, c'est une masse. Enfin, un gramme, pardon.
- 7:58 La bombe d'Hiroshima, entre l'état initial et la bombe après explosion, c'est un gramme de différence.
- 8:03 Ça donne Hiroshima. Là, deux masses solaires.
- 8:06 Ça fait vibrer l'espace-temps. L'onde s'amortit à mesure qu'elle se propage.
- 8:11 Et quand elle traverse la Terre, c'était en septembre 2015,
- 8:14 elle fait varier la distance entre deux points de toute façon qu'on a pu mesurer.
- 8:19 Et les deux points s'écartent et se rapprochent ensuite au passage de l'onde.
- 8:24 Non pas parce qu'ils se déplacent dans l'espace.
- 8:26 Quand on voit deux points bouger, on dit qu'ils se déplacent dans l'espace.
- 8:29 Non, non, ils sont immobiles dans l'espace.
- 8:31 Et leur distance augmente parce que l'espace entre eux, les points, se dilate.
- 8:39 Ça, c'est quand même absolument génial.
- 8:42 Une onde gravitationnelle ne s'est pas déformée parce qu'elle traverse, contrairement à la lumière.
- 8:46 Donc la forme qu'elle a traduit directement la structure de la source qui l'émet.
- 8:52 C'est une nouvelle façon de faire de l'astrophysique.
- 8:55 Et ça montre aussi que les théories physiques permettent de faire des prédictions
- 9:01 qui induisent des recherches qui augmentent le champ des données.
- 9:05 On découvre de nouvelles entités physiques grâce aux théories.
- 9:08 Le boson de Higgs, les ondes gravitationnelles, les trous noirs
- 9:11 sont des choses qui étaient à l'origine solutions d'équations.
- 9:15 En l'occurrence, c'est de l'Einstein.
- 9:18 Le miracle, c'est qu'un siècle plus tard, ou 50 ans plus tard,
- 9:23 on peut les détecter si on y met les moyens.
- 9:27 Tristan, il y a une découverte qui vous a enthousiasmé ?
- 9:31 Je dirais qu'on est au bord d'une découverte qui pourrait m'enthousiasmer de la même manière.
- 9:35 Parce que j'étais trop jeune pour découvrir l'accélération de l'expansion de l'univers.
- 9:40 C'est quelque chose avec lequel j'ai grandi.
- 9:43 C'est normal, l'accélération ça fait grandir.
- 9:47 J'ai grandi avec ça.
- 9:48 Ça n'a pas été une surprise quand on a découvert ça grâce à l'étude des supernovas.
- 9:52 Mais on est à l'aube de se demander s'il n'y a pas une variation dans cette accélération de l'univers.
- 9:56 Du coup, ça remet beaucoup de choses en question.
- 9:58 Notamment la question de l'énergie noire.
- 10:00 C'est quoi l'énergie noire ? Qu'est-ce que ça représente ?
- 10:03 On dit énergie noire, mais c'est quoi ce gros point d'interrogation
- 10:06 qu'il y a dans la physique actuellement ?
- 10:09 C'est toutes ces questions cosmologiques qui m'intéressent aujourd'hui.
- 10:14 On voit bien qu'il y a un voile et qu'il y a quelque chose derrière ce voile
- 10:17 qui attend qu'à être déchiré.
- 10:19 Pour l'instant, on n'y arrive pas.
- 10:21 Il y a toutes les choses qui font un peu craquer le modèle qui m'intéressent.
- 10:26 Aujourd'hui, ça va être les recherches sur le neutrino,
- 10:30 les recherches sur le moment magnétique du muon,
- 10:33 le problème de l'accélération de l'expansion de l'univers.
- 10:39 On peut espérer qu'avec les nouveaux accélérateurs,
- 10:42 on pourra lever le voile sur l'existence ou non de la supersymétrie
- 10:46 et ce qui se cache un peu derrière le modèle de la physique des particules.
- 10:50 J'ai un peu hâte de voir ce qu'on va voir derrière ce coin de voile.
- 10:56 Je pense qu'on n'est pas loin de commencer à déchirer ce voile.
- 10:59 Jusqu'à présent, j'ai vécu toute ma vie scolaire,
- 11:03 et de jeunes gens scientifiques sont plus ou moins des certitudes et des confirmations expérimentales.
- 11:08 Je réfléchis mais il n'y a pas eu de grande révolution conceptuelle depuis 30 ans.
- 11:15 Les choses les plus révolutionnaires que j'ai vues sont des choses qui sont plutôt technologiques
- 11:22 et qui m'impressionnent, qui sont très intéressantes.
- 11:25 La dernière d'entre elles, c'est l'IA.
- 11:27 Clairement, l'IA générative, ça fait longtemps qu'on connaissait le deep learning,
- 11:31 tout ce que ça apportait, ce machine learning,
- 11:33 pour aller voir des choses sous-jacentes à la réalité qu'on n'arrivait pas à mettre en équation.
- 11:37 C'était un peu fascinant, et c'est toujours fascinant de voir qu'un programme informatique
- 11:41 arrive à déceler des choses cachées sous la réalité des choses
- 11:44 sans qu'on comprenne exactement bien comment elle fait.
- 11:47 Il y avait un côté quand même mystérieux.
- 11:49 Quand je parlais aux chercheurs qui travaillaient sur l'IA générative,
- 11:52 ils disaient qu'eux-mêmes étaient bluffés par ce qu'arrivait à faire l'IA générative.
- 11:58 Ils ne comprenaient pas bien comment c'était possible
- 12:01 qu'en essayant juste de deviner le mot d'après,
- 12:03 on arrive à produire des raisonnements, des textes, à passer l'examen du barreau.
- 12:07 Ça paraissait quand même assez fantastique.
- 12:10 On va en parler de l'IA générative, puisque vous en parlez également dans votre livre, Etienne Klein.
- 12:14 Juste avant, si on se tourne, comme l'a fait Tristan, vers le futur,
- 12:17 vous, si vous pouviez lever le voile sur un mystère de l'univers,
- 12:21 comme ça, qui ne vous sera pas...
- 12:22 Il y a l'énergie noire dont vous avez parlé, évidemment.
- 12:24 Avant de faire des hypothèses, j'attends les résultats d'Euclide, le télescope spatial.
- 12:29 Bientôt, on aura des contraintes assez fortes.
- 12:31 C'est un télescope spatial qui est installé à 1 500 000 km d'ici,
- 12:35 à ce qu'on appelle un point de Lagrange,
- 12:37 et qui fait une sorte de cartographie des galaxies, y compris les plus lointaines.
- 12:40 Ça va nous aider à mettre des contraintes sur ce que peut être ou pas être
- 12:45 la constante cosmologique et puis l'énergie noire.
- 12:48 En fait, ce que vous dites, c'est la preuve qu'on n'a pas le même âge.
- 12:52 Oui.
- 12:53 Parce qu'en fait, il y a des découvertes, c'est ça qui est paradoxal,
- 12:57 il y a des découvertes qui augmentent l'ignorance.
- 13:00 Par exemple, quand moi j'étais étudiant, on nous expliquait que le contenu d'univers,
- 13:05 le contenu matériel et énergétique de l'univers, était identifié.
- 13:09 C'était les protons, les neutrons, la matière baryonique, comme on l'appelait.
- 13:12 Et puis, un peu plus tard, on nous parle de matière noire, puis d'énergie noire.
- 13:17 Évidemment, la matière telle qu'on la connaît, constituée des particules élémentaires telles qu'on les connaît,
- 13:22 c'est quelques pourcents du contenu total de l'univers.
- 13:26 Donc en apprenant des choses, on s'est rendu compte qu'on en savait moins que ce qu'on croyait savoir.
- 13:31 C'est ça que je veux dire.
- 13:33 Et l'énergie noire, moi ça m'excite évidemment comme tout le monde,
- 13:38 mais je crois un peu moins que la matière noire.
- 13:41 La matière noire, c'est quand même une matière,
- 13:44 qui si les équations d'Einstein sont justes pour la gravitation, existe.
- 13:49 Elle agit gravitationnellement, mais elle n'est pas couplée à l'électromagnétisme,
- 13:53 donc elle n'émet pas de lumière.
- 13:55 Il y a plein de candidats possibles, théoriques, on cherche.
- 13:58 Il y a toutes sortes d'expériences qui visent à identifier ces constituants.
- 14:02 Pour l'instant, rien.
- 14:04 Et ça, c'est frustrant parce qu'on en vient à se demander
- 14:08 si ce n'est pas les équations qu'il faudrait changer, autrement dit la loi.
- 14:11 Parce qu'en fait, quand il y a une contradiction entre ce que disent les théories et ce qu'on observe,
- 14:16 ou ce qu'on mesure, il y a deux solutions.
- 14:18 Soit on dit, dans l'univers, il y a des choses qu'on n'a jamais vues.
- 14:21 Qui, si elles existent, rétablissent l'accord ?
- 14:23 C'est ce qu'on appelle la solution ontologique.
- 14:25 Ou bien, deuxième solution, on change les lois pour ne plus que le désaccord existe.
- 14:32 On change les lois de telle façon à faire disparaître le désaccord.
- 14:35 Et s'agissant de la matière noire, on ne sait pas laquelle des deux pistes est la bonne.
- 14:40 Et ça, vous pensez que c'est accessible à l'échelle d'une vie humaine ?
- 14:44 Ça dépend de la longueur de la vie humaine.
- 14:46 Ça dépend de qui on parle.
- 14:48 Moi, je pense.
- 14:50 En tout cas, si on continue l'effort de recherche,
- 14:54 je pense que sur la matière noire, on aura des indications fiables,
- 15:01 avant que je meure, à condition que je meure le plus tard possible.
- 15:06 Est-ce que la physique est aujourd'hui utile pour affronter les défis technologiques du monde moderne,
- 15:13 tels que l'IA, par exemple ?
- 15:16 L'IA peut rendre des services à la physique, dans le traitement des données, etc.
- 15:23 Maintenant, l'IA, elle mime l'intelligence.
- 15:26 Quand on parle d'IA, on le dit des inintelligences, mais au sens anglais du terme.
- 15:30 C'est la gestion des données, le traitement de l'information.
- 15:33 C'est ce qu'on appelait autrefois la cybernétique.
- 15:36 Alors que l'intelligence à la française, le sens français du mot,
- 15:40 c'est aussi la capacité à discerner le vrai du faux, à argumenter,
- 15:45 à montrer ce par quoi on est intelligent, en fait.
- 15:48 Et ça, l'IA ne le fait pas aussi bien que l'intelligence humaine,
- 15:51 même si elle le mime de plus en plus.
- 15:53 Il y a un problème avec l'IA quand même, dont on ne parle pas trop,
- 15:56 c'est l'énergie.
- 15:58 Ça coûte une énergie énorme.
- 16:01 Et la question, est-ce qu'on va pouvoir utiliser l'IA d'une façon durable
- 16:06 sans que ça nous oblige à construire des réacteurs nucléaires
- 16:10 à une cadence d'essuie-glace ?
- 16:12 Il y a ce problème-là.
- 16:14 Mais, vous savez, en 2024, le prix Nobel de physique a été donné,
- 16:18 non pas à des physiciens, mais à deux concepteurs, deux pionniers de l'IA.
- 16:22 L'un qui avait inventé ce qu'on appelle les réseaux de neurones artificiels
- 16:26 et l'autre qui avait inventé les techniques d'apprentissage profond.
- 16:30 Ça a été mal vécu par les physiciens,
- 16:34 parce que ça voulait dire soit que l'IA va faire de la physique mieux que les physiciens,
- 16:37 soit qu'il n'y a pas de physiciens qui méritent le prix Nobel.
- 16:40 Je fais simplement une remarque, ce qui n'est pas une conclusion ni une réponse,
- 16:44 c'est que quand vous regardez comment est née la physique moderne,
- 16:47 avec Galilée, plus tard Newton et Einstein,
- 16:51 ces gens ont trouvé les bonnes lois, mais ils n'avaient pas de données,
- 16:55 très peu de données.
- 16:57 Galilée dit qu'un corps n'est soumis à aucune force.
- 17:01 Il n'a jamais vu lui-même un moment inertiel.
- 17:04 Quand il dit que tous les corps tombent à la même vitesse dans le vide,
- 17:06 il ne l'a jamais vu, parce qu'on ne sait pas faire le vide à l'époque.
- 17:08 Et les données qu'il avait contrôlaient les lois qu'il y avait.
- 17:11 Quand Einstein écrit les équations d'Einstein en 1915 pour la gravitation,
- 17:15 qu'est-ce qu'on sait sur l'univers en 1915 ?
- 17:18 On ne sait pas que l'univers est en expansion.
- 17:20 On sait encore moins que l'expansion s'accélère.
- 17:22 On ne sait pas qu'il y a d'autres galaxies que la nôtre.
- 17:24 On ne sait pas d'où viennent les étoiles brillent.
- 17:26 On n'a pas identifié les forces nucléaires.
- 17:28 En fait, par rapport aux geôliers, on ne sait rien.
- 17:30 Et ils trouvent les bonnes équations.
- 17:32 Barre des expériences de pensée.
- 17:34 Ce que l'IA ne sait pas faire pour l'instant.
- 17:36 Je ne préjuge pas du futur.
- 17:38 Mais pour moi, c'est une aide.
- 17:41 Mais je ne pense pas qu'elle remplace l'intelligence humaine
- 17:44 quand il s'agit de créer des concepts.
- 17:46 Est-ce que la physique peut être, en revanche,
- 17:50 une aide pour l'IA dans cette logique de recherche d'énergie ?
- 17:54 Je lisais dans la bonne presse
- 17:58 que M. Yann Lequin a quitté META pour créer sa propre start-up
- 18:02 parce qu'il veut que l'IA serve à la physique,
- 18:05 à la connaissance des lois physiques et des lois de l'univers.
- 18:08 Donc ça veut dire qu'il y a sans doute,
- 18:10 lui il est plus compétent que moi,
- 18:12 il y a des idées là-dessus qui pourraient être fécondes.
- 18:14 Je n'en sais rien.
- 18:15 Pour l'instant, l'IA n'est pas très bonne pour manipuler les concepts.
- 18:19 Elle fait des progrès un peu en maths.
- 18:21 Pour l'instant, elle a le niveau d'un très bon élève de lycée,
- 18:25 un niveau d'Olympia de mathématiques à peu près,
- 18:28 en termes de raisonnement en géométrie, en algèbre.
- 18:31 C'est déjà plus que la moyenne.
- 18:32 Non, c'est plus que la moyenne.
- 18:33 Mais ce que je veux dire, c'est que ce n'est pas Einstein.
- 18:36 Il manque cette notion de créativité.
- 18:38 Quand on parle à des mathématiciens,
- 18:40 on voit bien qu'on a l'impression que les maths,
- 18:43 c'est des équations, des chiffres, des formules compliquées.
- 18:45 Ça, c'est la formalisation des mathématiques.
- 18:48 Les mathématiques, c'est la manipulation de concepts abstraits
- 18:51 qu'on se fait dans la tête.
- 18:52 C'est de l'imagination, les mathématiques.
- 18:54 Et les mathématiciens, leur manière de parler de maths,
- 18:57 c'est de se parler entre eux avec des images.
- 19:00 Les caractères, etc., c'est pour vérifier ensuite leur intuition,
- 19:05 pour solidifier leur intuition.
- 19:07 À la base, les maths, c'est de l'intuition et des concepts.
- 19:10 Et ça, je ne pense pas que l'IA arrivera facilement à remplacer.
- 19:15 Et en physique théorique, la plus pointue,
- 19:17 parce que ce que pouvait faire Einstein,
- 19:18 quand il a fallu poser les bases de la mécanique quantique,
- 19:21 je pense que ça donne une dose d'imagination
- 19:22 que l'IA n'aura pas par construction.
- 19:25 Par construction, l'IA, elle ne cherche pas à défricher de nouveau,
- 19:29 elle cherche à répéter.
- 19:30 Ce qu'elle a montré sur le langage,
- 19:31 c'est que nous-mêmes avons une haute opinion du langage,
- 19:34 alors que finalement, on est quand même des machines à répéter.
- 19:37 Dans notre apprentissage, depuis qu'on est petit,
- 19:39 on ne fait que répéter, mimer, etc.
- 19:41 Et finalement, ce que l'IA a mis en lumière,
- 19:44 c'est qu'en imitant, elle arrivait à recréer la parole humaine
- 19:49 et à donner l'échange.
- 19:52 Mais sur cette partie de créativité,
- 19:54 je pense que l'être humain a encore beaucoup d'avance
- 19:58 pour des raisons profondes de structure de notre cerveau
- 20:00 qu'on a du mal à comprendre,
- 20:01 mais qu'on parle des gens qui sont spécialisés dans la structure du cerveau.
- 20:05 Certaines personnes qui manipulent les nombres premiers, par exemple,
- 20:10 qui ont des problèmes autistiques
- 20:12 et qui vont arriver à manipuler des nombres premiers extrêmement larges
- 20:14 de manière complètement intuitive,
- 20:16 on sent qu'il y a quelque chose dans la structure du cerveau
- 20:18 qui explique pourquoi on est...
- 20:20 Ce qui est vraiment conceptuel à notre cerveau,
- 20:22 qui permet de manipuler des concepts et de l'intuition comme ça.
- 20:26 Et donc là, vous pensez qu'il est un jour possible
- 20:28 de faire de la recherche en physique,
- 20:31 ou même de la recherche au sens plus large, sans être humain ?
- 20:36 Je n'y crois pas.
- 20:38 Tristan vient de nous dire qu'il n'y croyait pas.
- 20:40 Honnêtement, je n'en sais rien,
- 20:42 mais j'espère ne pas voir ça.
- 20:44 J'adore, moi, écouter des physiciens qui discutent entre eux.
- 20:49 C'est ce que vous dites un peu.
- 20:51 Un tableau, c'est le livre des trucs.
- 20:54 Ça ne fait jamais une idée dans la tête de l'autre.
- 20:57 C'est un spectacle magnifique.
- 20:59 Une sorte d'interaction intellectuelle comme ça.
- 21:02 Assez mystérieuse, en effet.
- 21:03 On ne sait pas trop ce qui se passe dans le cerveau.
- 21:05 Qu'est-ce que c'est qu'une idée, d'ailleurs ?
- 21:06 Comment ça germe dans un cerveau, une idée ?
- 21:09 Et c'est quoi, une idée, par rapport à toute l'activité neuronale
- 21:12 qui ingite nos boîtes crânières ?
- 21:14 Qu'est-ce qui fait qu'une idée surgit du chaos de l'activité neuronale ?
- 21:19 Bon, ça, on ne sait pas trop.
- 21:21 Moi, j'aime beaucoup cette phrase de Bachelard.
- 21:24 Bachelard, c'est mon maître dans plein de domaines.
- 21:28 Il disait qu'il faut que l'imagination prenne trop
- 21:31 pour que la pensée ait assez.
- 21:33 Quand on dit la pensée, elle ne se nourrit pas simplement de données.
- 21:37 Elle ne se nourrit pas simplement du spectacle du monde.
- 21:41 Elle est capable, à partir de ce qu'elle voit, d'inventer,
- 21:44 parfois de façon délirante,
- 21:46 des notions qui vont l'aider à alimenter sa propre pensée.
- 21:49 Et donc, là, il y a quelque chose qui me semble échapper à l'IA.
- 21:54 Mais comme l'IA, vous l'avez dit, elle ménage aussi des surprises.
- 21:58 Elle fait des choses qu'on ne comprend pas qu'elle puisse faire.
- 22:01 Je ne veux pas me montrer trop affirmatif.
- 22:06 Peut-être que ça viendra des IA.
- 22:09 Dans les théories de la conscience,
- 22:12 il y a l'idée probablement que c'est le fait d'interagir avec le monde
- 22:16 et d'avoir différents canaux de perception
- 22:19 qui sont connectés à un organe central, le cerveau,
- 22:22 qui crée la complexité de notre rapport au monde
- 22:25 et ce qu'on appelle la conscience, qu'on a du mal à définir.
- 22:28 Peut-être que c'est en mettant ces IA sur des robots
- 22:34 qui se meuvent qu'on arrivera à dépasser, recréer une forme de conscience.
- 22:38 Et là, peut-être arriver à des choses produites par l'être humain
- 22:43 qui penseront et qui pourront faire preuve.
- 22:45 Je ne sais pas si c'est souhaitable, si ce n'est pas souhaitable,
- 22:48 s'il faut en être effrayé ou non.
- 22:50 Je suis complètement agnostique sur la question.
- 22:52 Ce qui me trouve impressionnant, c'est que le chef d'IAPT,
- 22:55 pour prendre cet exemple, ne comprend rien à ce qu'il raconte.
- 22:58 Le chef d'IAPT ne sait même pas ce que c'est qu'un mot.
- 23:01 Les choses qui, pour lui, sont asémantiques et qui n'ont aucun sens,
- 23:04 c'est nous qui reconnaissons du sens dans ce qui produit.
- 23:07 Et qu'une machine asémantique puisse produire ce qui, pour nous, a du sens,
- 23:11 c'est déjà assez mystérieux.
- 23:13 Mais il ne faut pas non plus projeter, c'est-à-dire faire comme si elle pensait ce qu'elle raconte.
- 23:17 Il y a une chose racontée par Camille Flammarion.
- 23:20 Il assistait à une séance de l'Académie des sciences
- 23:23 quand l'assistant d'Edison est venu montrer le premier phonographe
- 23:28 qui faisait entendre une voix humaine émise par une machine.
- 23:32 Il y avait un morceau de cire.
- 23:34 Il raconte qu'il y a un vieil académicien qui s'est levé, qui a descendu les travers,
- 23:38 qui a voulu étrangler l'assistant d'Edison qui faisait la démonstration
- 23:42 en criant, nous ne serons pas dupes d'un ventriloque.
- 23:46 Il ne pouvait pas croire qu'une machine allait produire une voix humaine.
- 23:49 Et il me semble que quand le chef d'IAPT avait mis en service,
- 23:53 il y a des gens qui pensaient qu'il y avait des types qui tapaient à toute vitesse
- 23:56 en réponse aux questions qui lui étaient posées
- 23:58 jusqu'à comprendre que l'écriture était tellement rapide que ça ne pouvait pas être le cas.
- 24:02 Mais on a tendance à projeter l'idée qu'il y a un auteur
- 24:07 derrière ce que nous recevons des machines, alors qu'il n'y en a pas.
- 24:11 Est-ce que l'addition des capacités créatives,
- 24:15 créatrices, créatives, imaginatives des êtres humains
- 24:19 et les performances fantastiques de l'IA
- 24:22 pourraient nous permettre d'accélérer certaines découvertes ?
- 24:25 Sans doute, ou l'inverse.
- 24:27 L'inverse comment ?
- 24:28 J'ai lu une conférence incroyable de Georges Bernanos sur les robots
- 24:34 qu'il a donnée dans les années 40.
- 24:36 Je pense que dans les années 40, la question des robots n'était pas une question centrale.
- 24:41 Dans cette conférence, il dit une phrase extraordinaire.
- 24:44 Il dit que le problème ne vient pas de la multiplication des machines,
- 24:49 mais du fait que de plus en plus d'humains sont formés depuis l'enfance
- 24:54 à ne rien attendre d'autre que ce que peuvent donner les machines.
- 24:58 Est-ce que les machines vont doper notre paresse intellectuelle,
- 25:02 ou bien est-ce qu'au contraire, elles vont exciter notre activité intellectuelle ?
- 25:08 Moi, je ne sais pas. La question n'est pas tranchée.
- 25:12 Autrement dit, est-ce que la concurrence qu'elles nous donnent en termes techniques
- 25:16 va provoquer un essor dans notre esprit
- 25:19 en faisant que nous allons penser d'une façon humaine encore plus efficace qu'avant,
- 25:23 ou est-ce qu'on va finalement déléguer aux machines une partie de notre activité intellectuelle ?
- 25:29 Je ne sais pas. On voit bien que déjà aujourd'hui, ça clive un peu les populations.
- 25:34 Est-ce que ce n'est pas juste une question de choix
- 25:37 et que certains vont mieux s'en sortir que d'autres ?
- 25:41 Par exemple, vous corrigez des copies d'étudiants, vous ?
- 25:45 Je l'ai fait il y a très longtemps en journalisme.
- 25:47 Des copies écrites à la main.
- 25:48 Les étudiants d'aujourd'hui, c'est quand même des jeunes gens, des jeunes filles
- 25:51 dont l'orthographe est corrigée depuis qu'ils savent écrire.
- 25:54 Quand ils écrivent sur un écran, un téléphone, ce qu'ils écrivent est corrigé.
- 25:58 Donc moi, je m'étais dit quand c'est apparu que bientôt, on corrigerait des copies sans faute d'orthographe.
- 26:04 Je vois bien que ce n'est pas le cas.
- 26:06 Donc, ça veut dire que le fait d'être corrigé ne suffit pas pour apprendre.
- 26:10 Au contraire, je pense qu'ils délèguent les règles de l'orthographe et de la grammaire, de la syntaxe à des machines.
- 26:15 Ils n'ont plus besoin de les apprendre.
- 26:17 Je peux avoir deux choses, mais il y a le même problème.
- 26:19 Déjà, avec Internet, la question se posait déjà et elle n'est pas non plus résolue.
- 26:23 C'est de savoir à quel point cette délégation d'une partie de notre mémoire à la machine est bénéfique ou non.
- 26:31 En d'autres termes, est-ce que savoir serait une recherche Google ?
- 26:36 Ça occupe une place dans votre cerveau et ça dispense d'un certain nombre de savoirs.
- 26:41 Vous savez que vous avez l'information à portée de doigt.
- 26:44 Par exemple, vous retenez moins bien l'itinéraire dans Paris.
- 26:48 Vous savez que vous savez utiliser votre téléphone.
- 26:51 Est-ce que c'est positif ou est-ce que c'est négatif ?
- 26:53 On ne sait pas très bien.
- 26:55 Ça dépend parce qu'en fait, lire des livres et savoir faire des relations entre les livres qu'on a lus,
- 26:59 Google ne le fait pas à notre place.
- 27:01 Est-ce que je peux vous lire une citation incroyable de Hegel ?
- 27:04 Bien sûr.
- 27:05 Moi, je ne suis pas un grand lecteur de Hegel parce qu'il m'effraie.
- 27:09 Il a déjà sa tête.
- 27:13 Mais j'ai trouvé...
- 27:16 On a hâte du coup là.
- 27:17 On ménage le suspense.
- 27:19 Voilà, c'est le problème d'externaliser sa mémoire.
- 27:23 Mais c'est incroyable qu'il ait écrit ça.
- 27:25 Avant, toutes les technologies dont on parle, il dit
- 27:27 « Si l'apprentissage se borna à une simple réception,
- 27:31 le résultat n'en serait guère meilleur que si nous écrivions des phrases sur l'eau.
- 27:35 Car ce n'est pas la réception mais l'auto-activité par laquelle on se saisit de quelque chose
- 27:40 qui fait que nous en avons la propriété.
- 27:42 Donc il faut réfléchir sur les savoirs plutôt que simplement les lire
- 27:46 pour qu'ils imprègnent notre pensée. »
- 27:48 Merci Etienne Klein pour cet échange.
- 27:50 Merci Tristan Zé, également chef de service sciences au Figaro.
- 27:54 Etienne Klein, je rappelle la sortie de vos deux livres cette année,
- 27:57 « Éloge du dépassement », « Transport physique ».
- 28:00 À la semaine prochaine pour un prochain Planétarium.
- 0:00 When we talk about AI, we refer to it as 'unintelligences,' but in the English sense of the term.
- 0:03 It's about data management, information processing.
- 0:05 The French meaning of the word is also the ability to discern truth from falsehood, to argue.
- 0:10 And AI doesn't do that as well as human intelligence.
- 0:13 For now, AI isn't very good at manipulating concepts.
- 0:15 It's making some progress in math.
- 0:17 For now, it's at the level of a very good high school student.
- 0:20 That's already above average.
- 0:21 No, but it's above average.
- 0:22 But what I mean is, it's not Einstein.
- 0:24 There are discoveries that increase ignorance.
- 0:30 Étienne Klein, thank you for accepting our invitation to the Planetarium.
- 0:36 You are a prominent figure in science popularization, a research director at the CEA, a teacher, and a philosopher.
- 0:42 You are also the producer and presenter of the show La Conversation Scientifique on France Culture.
- 0:49 Over 500 episodes.
- 0:50 Already over 500.
- 0:53 Tristan, we still have work to do.
- 0:54 And you are also a prolific author.
- 0:57 At the end of 2025, you are publishing Éloge du dépassement with Thomas Pesquet.
- 1:02 I invite viewers to watch our interview with Thomas Pesquet and you.
- 1:05 It was a previous episode of Planétarium available on VOD.
- 1:09 And a little earlier, in April 2025 of the same year, you also published Transport physique with Gallimard
- 1:15 in which you attempt to reconcile physics and the physical.
- 1:20 Have you succeeded, Étienne Klein, in reconciling body and mind?
- 1:25 In any case, I tried to examine the complexity of their mutual relations.
- 1:30 In fact, sometimes in life, there are short circuits in the mind.
- 1:34 There are two things that are supposed to be completely independent which, when brought together, create a kind of spark.
- 1:42 And ultimately, modern physics, with Galileo and others, was created by people who found intellectual stratagems
- 1:49 to step outside the world, conduct thought experiments, arm themselves with new concepts
- 1:54 and thanks to them, re-examine the world in a more relevant way.
- 2:00 Because ultimately, the fact that physical laws, even those of classical physics that we learn in high school,
- 2:04 if we take them seriously, are still strange.
- 2:08 They are counter-intuitive. They are seemingly contradictory to the phenomena they describe or explain.
- 2:16 I'm not even talking about quantum physics or relativity, where we access kinds of logic that are completely counter-intuitive.
- 2:23 And it seems to me that the magic of physics is precisely to force us to understand what is familiar in our world
- 2:33 from concepts that are not familiar.
- 2:36 And so there is this dual movement that I find fascinating and which should provoke intellectual excitement
- 2:44 every time we hear about physics.
- 2:46 Tristan Ray, you are a journalist at Le Figaro, head of the science department.
- 2:50 Regarding intellectual excitement, Tristan Ray, I remember very well,
- 2:55 since we have been working together for over a decade,
- 2:58 the day of the announcement of the discovery, the confirmation of the Higgs boson.
- 3:03 You were already a journalist in the newsroom, and you came into the newsroom explaining to everyone,
- 3:08 to the journalists, to the editorial board,
- 3:10 that it was very, very important, look, explaining why it was to many journalists who didn't even know what we were talking about.
- 3:17 And you were right, it made the front page.
- 3:19 Can you remind us what that represents, this confirmation of the existence of the Higgs boson?
- 3:25 That will serve as our starting point for this discussion.
- 3:28 It was important because it was somewhat the missing piece of the puzzle for which the LHC had been built in a way.
- 3:35 Billions had been invested to try and find this particle that could explain major problems
- 3:43 that existed in the Standard Model of particle physics, particularly the mass of intermediate bosons.
- 3:48 The photon, as you know, has no mass.
- 3:51 There are other force-carrying particles that do have mass.
- 3:55 However, in the Standard Model, this couldn't be explained.
- 3:58 A solution had to be found; it was the biggest problem, but there were others.
- 4:01 There was an extremely elegant theory, which is this theory by Englert-Brout-Higgs,
- 4:07 which is an extremely elegant collective theory that posited the existence of a particle, a boson, the scalar boson,
- 4:14 which, through somewhat complex mechanisms, gave mass to certain particles and not to others,
- 4:19 and which, in a way, solved all the problems.
- 4:21 The theory was so elegant, and that's not always the case in particle physics,
- 4:25 but so elegant that, somehow, no one really doubted the existence of this boson.
- 4:29 But it hadn't been discovered, a lot of resources had been put into it, and we weren't perhaps starting to doubt,
- 4:33 but in any case, it had been actively sought for 30 years, and there, finally, it was discovered,
- 4:40 it was showing its nose, and so, it was an extraordinary event, a validation of many things.
- 4:47 We could compare it to the observation of the first gravitational waves, it's a bit of the same kind,
- 4:51 that is to say, things that have quite deep roots in the history of science,
- 4:55 especially at the beginning of the last century, ultimately, because these are quite old problems,
- 4:59 and which find experiments that current technology has made possible, which was impossible at the time,
- 5:06 which allowed things to be validated, so it tells something about the history of science,
- 5:09 and a kind of culmination, in a way, of years of effort.
- 5:16 It wasn't very hard for me, at least, who has been interested in science since I was little,
- 5:20 to know that it was really very important, and I also knew how complicated it was,
- 5:25 in a generalist newsroom, to convey the idea that it was so important.
- 5:31 There weren't really any journalists covering physics at that time, apart from me,
- 5:35 so there, it was a good memory.
- 5:38 Etienne Klein, is that the kind of intellectual excitement we look for when doing physics?
- 5:42 Yes, I think very well, it was on July 4, 2012, that the announcement was made,
- 5:45 there were two presentations in the large auditorium of CERN,
- 5:48 with Peter Higgs present, by the way, in the audience,
- 5:51 one of those who had conceived this particle, along with François Englert,
- 5:55 who had conceived it in a different way, at roughly the same time.
- 5:58 They had never met, they were octogenarians,
- 6:01 since the prediction they made dated back to 1964, and it was 2012.
- 6:07 The discourse, the language, the vocabulary of the experimenters who recounted their results
- 6:12 is so different from the discourse of the theorists who didn't understand the presentations.
- 6:17 However, in the end, they understood that the particle they had predicted had just been detected.
- 6:23 And there was a moment, for them at least, of a kind of astonishment,
- 6:28 they had a moment together, they had never met.
- 6:31 And indeed, it validated something that had been awaited for a very long time,
- 6:35 and which completely challenged the way we understand the mass of particles.
- 6:39 The mass of a particle, usually, we believe it's an intrinsic property of particles.
- 6:44 Where there's matter, there's mass. Where there's mass, there's matter.
- 6:47 So, mass and matter are two things that are always associated with each other.
- 6:51 And there, they were showing that the mass of a particle is not a property it possesses by itself,
- 6:57 but the result of an interaction it has with the vacuum, which is not empty.
- 7:03 And the field associated with this particle, the Higgs field as it's called,
- 7:06 it is present everywhere, and particles interact more or less strongly with it,
- 7:10 and it is this interaction that determines their apparent mass.
- 7:13 So, it's a kind of conceptual revolution that shows, once again,
- 7:18 but here, in a truly spectacular way,
- 7:21 that familiar concepts are not the right ones to understand the physical world.
- 7:26 Etienne Klein, what has, since the Higgs boson, once again, sparked
- 7:33 this intellectual excitement you're talking about?
- 7:35 You said it yourself, gravitational waves, predicted by Einstein in 1916,
- 7:40 and detected for the first time, a century later,
- 7:44 these are waves that were created by the merger of two black holes over a billion years ago.
- 7:49 It releases an unimaginable amount of energy.
- 7:51 It's two solar masses that transform into energy via E=mc².
- 7:55 Hiroshima, that's one mass. Or rather, one gram, sorry.
- 7:58 The Hiroshima bomb, between its initial state and the bomb after explosion, is a one-gram difference.
- 8:03 That gives Hiroshima. Here, two solar masses.
- 8:06 It makes spacetime vibrate. The wave dampens as it propagates.
- 8:11 And when it passed through Earth, that was in September 2015,
- 8:14 it caused the distance between two points to vary in a way that we could measure.
- 8:19 And the two points move apart and then closer together as the wave passes.
- 8:24 Not because they move through space.
- 8:26 When we see two points move, we say they're moving through space.
- 8:29 No, no, they are stationary in space.
- 8:31 And their distance increases because the space between them, the points, dilates.
- 8:39 That's absolutely brilliant, really.
- 8:42 A gravitational wave does not deform as it travels, unlike light.
- 8:46 So its shape directly reflects the structure of the source emitting it.
- 8:52 It's a new way of doing astrophysics.
- 8:55 And it also shows that physical theories allow us to make predictions
- 9:01 that lead to research which expands the scope of data.
- 9:05 We discover new physical entities thanks to theories.
- 9:08 The Higgs boson, gravitational waves, black holes
- 9:11 are things that were originally solutions to equations.
- 9:15 In this case, it's Einstein's.
- 9:18 The miracle is that a century later, or 50 years later,
- 9:23 we can detect them if we put in the effort.
- 9:27 Tristan, is there a discovery that excited you?
- 9:31 I'd say we're on the verge of a discovery that could excite me in the same way.
- 9:35 Because I was too young to discover the acceleration of the universe's expansion.
- 9:40 It's something I grew up with.
- 9:43 It's normal, acceleration helps you grow.
- 9:47 I grew up with it.
- 9:48 It wasn't a surprise when we discovered it through the study of supernovae.
- 9:52 But we are on the verge of wondering if there isn't a variation in this acceleration of the universe.
- 9:56 As a result, it calls many things into question.
- 9:58 Particularly the question of dark energy.
- 10:00 What is dark energy? What does it represent?
- 10:03 We say dark energy, but what is this big question mark
- 10:06 that currently exists in physics?
- 10:09 It's all these cosmological questions that interest me today.
- 10:14 We can clearly see there's a veil and something behind that veil
- 10:17 just waiting to be torn away.
- 10:19 For now, we can't do it.
- 10:21 All the things that challenge the model a bit are what interest me.
- 10:26 Today, it will be research on the neutrino,
- 10:30 research on the muon's magnetic moment,
- 10:33 the problem of the acceleration of the universe's expansion.
- 10:39 We can hope that with new accelerators,
- 10:42 we will be able to lift the veil on the existence or non-existence of supersymmetry
- 10:46 and what lies somewhat behind the particle physics model.
- 10:50 I'm quite eager to see what we'll find behind that corner of the veil.
- 10:56 I think we're not far from starting to tear that veil.
- 10:59 Up until now, my entire academic life,
- 11:03 and early scientific career, has been more or less about certainties and experimental confirmations.
- 11:08 I'm thinking, but there hasn't been a major conceptual revolution in 30 years.
- 11:15 The most revolutionary things I've seen are rather technological
- 11:22 and they impress me, they are very interesting.
- 11:25 The latest of these is AI.
- 11:27 Clearly, generative AI, we've known about deep learning for a long time,
- 11:31 all that it brought, this machine learning,
- 11:33 to uncover things underlying reality that we couldn't put into equations.
- 11:37 It was a bit fascinating, and it's still fascinating to see that a computer program
- 11:41 manages to uncover hidden things beneath the reality of things
- 11:44 without us fully understanding how it does it.
- 11:47 There was still a mysterious side to it.
- 11:49 When I spoke to researchers working on generative AI,
- 11:52 they said they themselves were amazed by what generative AI could do.
- 11:58 They didn't quite understand how it was possible
- 12:01 that by just trying to guess the next word,
- 12:03 it could produce reasoning, texts, pass the bar exam.
- 12:07 It still seemed quite fantastic.
- 12:10 We're going to talk about generative AI, since you also discuss it in your book, Etienne Klein.
- 12:14 Just before that, if we turn, as Tristan did, towards the future,
- 12:17 you, if you could lift the veil on a mystery of the universe,
- 12:21 just like that, which won't be...
- 12:22 There's dark energy, which you mentioned, of course.
- 12:24 Before making any hypotheses, I'm waiting for the results from Euclid, the space telescope.
- 12:29 Soon, we'll have quite strong constraints.
- 12:31 It's a space telescope installed 1,500,000 km from here,
- 12:35 at what's called a Lagrange point,
- 12:37 and it's mapping galaxies, including the most distant ones.
- 12:40 That will help us place constraints on what can or cannot be
- 12:45 the cosmological constant and dark energy.
- 12:48 Actually, what you're saying is proof that we're not the same age.
- 12:52 Yes.
- 12:53 Because in fact, there are discoveries, and this is what's paradoxical,
- 12:57 there are discoveries that increase ignorance.
- 13:00 For example, when I was a student, we were told that the content of the universe,
- 13:05 the material and energetic content of the universe, was identified.
- 13:09 It was protons, neutrons, baryonic matter, as it was called.
- 13:12 And then, a little later, we started talking about dark matter, then dark energy.
- 13:17 Obviously, matter as we know it, made up of elementary particles as we know them,
- 13:22 is only a few percent of the total content of the universe.
- 13:26 So by learning things, we realized we knew less than we thought we knew.
- 13:31 That's what I mean.
- 13:33 And dark energy, it excites me, of course, like everyone else,
- 13:38 but I think a little less than dark matter.
- 13:41 Dark matter is still a type of matter,
- 13:44 which, if Einstein's equations for gravitation are correct, exists.
- 13:49 It acts gravitationally, but it's not coupled to electromagnetism,
- 13:53 so it doesn't emit light.
- 13:55 There are many possible theoretical candidates, we're searching.
- 13:58 There are all sorts of experiments aimed at identifying these constituents.
- 14:02 For now, nothing.
- 14:04 And that's frustrating because it makes us wonder
- 14:08 if it's not the equations that need to be changed, in other words, the law.
- 14:11 Because in fact, when there's a contradiction between what theories say and what we observe,
- 14:16 or what we measure, there are two solutions.
- 14:18 Either we say, in the universe, there are things we've never seen.
- 14:21 Which, if they exist, restore agreement?
- 14:23 That's what we call the ontological solution.
- 14:25 Or, second solution, we change the laws so that the disagreement no longer exists.
- 14:32 We change the laws in such a way as to make the disagreement disappear.
- 14:35 And regarding dark matter, we don't know which of the two paths is the right one.
- 14:40 And do you think that's achievable within a human lifetime?
- 14:44 That depends on the length of a human life.
- 14:46 It depends on who we're talking about.
- 14:48 I think so.
- 14:50 In any case, if we continue the research effort,
- 14:54 I think we'll have reliable indications about dark matter,
- 15:01 before I die, provided I die as late as possible.
- 15:06 Is physics useful today for tackling the technological challenges of the modern world,
- 15:13 such as AI, for example?
- 15:16 AI can be useful to physics, in data processing, etc.
- 15:23 Now, AI mimics intelligence.
- 15:26 When we talk about AI, we're referring to 'intelligences,' but in the English sense of the term.
- 15:30 It's about data management, information processing.
- 15:33 It's what we used to call cybernetics.
- 15:36 Whereas 'intelligence' in the French sense of the word,
- 15:40 is also the ability to discern truth from falsehood, to argue,
- 15:45 to demonstrate what makes one intelligent, in fact.
- 15:48 And AI doesn't do that as well as human intelligence,
- 15:51 even if it mimics it more and more.
- 15:53 There's still a problem with AI that we don't talk about much,
- 15:56 and that's energy.
- 15:58 It costs an enormous amount of energy.
- 16:01 And the question is, will we be able to use AI in a sustainable way
- 16:06 without it forcing us to build nuclear reactors
- 16:10 at a rapid pace?
- 16:12 There's that problem.
- 16:14 But, you know, in 2024, the Nobel Prize in Physics was awarded,
- 16:18 not to physicists, but to two designers, two pioneers of AI.
- 16:22 One who had invented what are called artificial neural networks
- 16:26 and the other who had invented deep learning techniques.
- 16:30 This was not well received by physicists,
- 16:34 because it meant either that AI will do physics better than physicists,
- 16:37 or that there are no physicists who deserve the Nobel Prize.
- 16:40 I'm just making a remark, which is neither a conclusion nor an answer,
- 16:44 it's that when you look at how modern physics was born,
- 16:47 with Galileo, later Newton and Einstein,
- 16:51 these people found the right laws, but they had no data,
- 16:55 very little data.
- 16:57 Galileo said that a body is not subject to any force.
- 17:01 He himself never observed inertia.
- 17:04 When he said that all bodies fall at the same speed in a vacuum,
- 17:06 he never saw it, because it wasn't possible to create a vacuum at the time.
- 17:08 And the data he had validated the laws that existed.
- 17:11 When Einstein wrote Einstein's equations in 1915 for gravitation,
- 17:15 what did we know about the universe in 1915?
- 17:18 We didn't know that the universe was expanding.
- 17:20 We knew even less that the expansion was accelerating.
- 17:22 We didn't know there were other galaxies besides our own.
- 17:24 We didn't know why stars shine.
- 17:26 We hadn't identified nuclear forces.
- 17:28 In fact, compared to the jailers, we knew nothing.
- 17:30 And they found the right equations.
- 17:32 Through thought experiments.
- 17:34 Which AI cannot do for now.
- 17:36 I'm not prejudging the future.
- 17:38 But for me, it's a help.
- 17:41 But I don't think it replaces human intelligence
- 17:44 when it comes to creating concepts.
- 17:46 Can physics, on the other hand,
- 17:50 be a help for AI in this quest for energy?
- 17:54 I was reading in the reputable press
- 17:58 that Mr. Yann LeCun left META to create his own startup
- 18:02 because he wants AI to serve physics,
- 18:05 to the knowledge of physical laws and the laws of the universe.
- 18:08 So that means there are undoubtedly,
- 18:10 he is more competent than I am,
- 18:12 there are ideas on this that could be fruitful.
- 18:14 I don't know.
- 18:15 For now, AI is not very good at manipulating concepts.
- 18:19 It's making some progress in math.
- 18:21 For now, it has the level of a very good high school student,
- 18:25 roughly the level of a Math Olympiad participant,
- 18:28 in terms of reasoning in geometry, in algebra.
- 18:31 That's already more than average.
- 18:32 No, it's more than average.
- 18:33 But what I mean is, it's not Einstein.
- 18:36 It lacks this notion of creativity.
- 18:38 When you talk to mathematicians,
- 18:40 we clearly get the impression that math,
- 18:43 is equations, numbers, complicated formulas.
- 18:45 That's the formalization of mathematics.
- 18:48 Mathematics is the manipulation of abstract concepts
- 18:51 that we create in our minds.
- 18:52 Mathematics is imagination.
- 18:54 And mathematicians, their way of talking about math,
- 18:57 is to talk to each other using images.
- 19:00 Characters, etc., are then used to verify their intuition,
- 19:05 to solidify their intuition.
- 19:07 At its core, math is intuition and concepts.
- 19:10 And I don't think AI will easily replace that.
- 19:15 And in theoretical physics, the most advanced,
- 19:17 because what Einstein could do,
- 19:18 when he had to lay the foundations of quantum mechanics,
- 19:21 I think that gives a dose of imagination
- 19:22 that AI will not have by design.
- 19:25 By design, AI does not seek to break new ground,
- 19:29 it seeks to repeat.
- 19:30 What it has shown about language,
- 19:31 is that we ourselves have a high opinion of language,
- 19:34 whereas ultimately, we are still machines that repeat.
- 19:37 In our learning, ever since we were little,
- 19:39 we only repeat, mimic, etc.
- 19:41 And ultimately, what AI has highlighted,
- 19:44 is that by imitating, it managed to recreate human speech
- 19:49 and facilitate interaction.
- 19:52 But on this part of creativity,
- 19:54 I think humans still have a big lead
- 19:58 for deep reasons related to the structure of our brain
- 20:00 that we struggle to understand,
- 20:01 but that specialists in brain structure discuss.
- 20:05 Certain people who manipulate prime numbers, for example,
- 20:10 who are autistic
- 20:12 and who can manipulate extremely large prime numbers
- 20:14 in a completely intuitive way,
- 20:16 we feel there's something in the brain's structure
- 20:18 that explains why we are...
- 20:20 What is truly conceptual to our brain,
- 20:22 that allows us to manipulate concepts and intuition like that.
- 20:26 So, do you think it's possible one day
- 20:28 to do research in physics,
- 20:31 or even research in a broader sense, without humans?
- 20:36 I don't believe it.
- 20:38 Tristan just told us he didn't believe it.
- 20:40 Honestly, I don't know,
- 20:42 but I hope not to see that.
- 20:44 I love listening to physicists discussing among themselves.
- 20:49 It's what you're saying, in a way.
- 20:51 A blackboard is the book of ideas.
- 20:54 It doesn't just put an idea into someone else's head.
- 20:57 It's a magnificent spectacle.
- 20:59 A kind of intellectual interaction like that.
- 21:02 Quite mysterious, indeed.
- 21:03 We don't really know what happens in the brain.
- 21:05 What is an idea, anyway?
- 21:06 How does an idea germinate in a brain?
- 21:09 And what is an idea, compared to all the neuronal activity
- 21:12 that stirs within our skulls?
- 21:14 What makes an idea emerge from the chaos of neuronal activity?
- 21:19 Well, we don't really know that.
- 21:21 I really like this quote from Bachelard.
- 21:24 Bachelard is my master in many fields.
- 21:28 He said that imagination needs to take too much
- 21:31 for thought to have enough.
- 21:33 When we talk about thought, it doesn't simply feed on data.
- 21:37 It doesn't simply feed on the spectacle of the world.
- 21:41 It is capable, based on what it sees, of inventing,
- 21:44 sometimes in a delusional way,
- 21:46 notions that will help it fuel its own thought.
- 21:49 And so, there's something there that seems to escape AI.
- 21:54 But as you said, AI also holds surprises.
- 21:58 It does things we don't understand how it can do.
- 22:01 I don't want to be too assertive.
- 22:06 Perhaps it will come from AIs.
- 22:09 In theories of consciousness,
- 22:12 there is probably the idea that it's the act of interacting with the world
- 22:16 and having different channels of perception
- 22:19 that are connected to a central organ, the brain,
- 22:22 that creates the complexity of our relationship with the world
- 22:25 and what we call consciousness, which we struggle to define.
- 22:28 Perhaps it's by putting these AIs into robots
- 22:34 that move that we will manage to surpass, to recreate a form of consciousness.
- 22:38 And there, perhaps arrive at things produced by human beings
- 22:43 that will think and be able to demonstrate.
- 22:45 I don't know if it's desirable, if it's not desirable,
- 22:48 if we should be afraid of it or not.
- 22:50 I am completely agnostic on the question.
- 22:52 What I find impressive is that the head of IAPT,
- 22:55 to take this example, understands nothing of what it says.
- 22:58 The head of IAPT doesn't even know what a word is.
- 23:01 The things that, for it, are asemantic and have no meaning,
- 23:04 it is we who recognize meaning in what it produces.
- 23:07 And for an asemantic machine to produce what, for us, has meaning,
- 23:11 is already quite mysterious.
- 23:13 But we must not project either, that is, act as if it thinks what it says.
- 23:17 There's something told by Camille Flammarion.
- 23:20 He was attending a session of the Academy of Sciences
- 23:23 when Edison's assistant came to demonstrate the first phonograph
- 23:28 which made a human voice emitted by a machine audible.
- 23:32 There was a piece of wax.
- 23:34 He recounts that an old academician stood up, came down the aisle,
- 23:38 who wanted to strangle Edison's assistant who was giving the demonstration
- 23:42 shouting, "We will not be fooled by a ventriloquist."
- 23:46 He couldn't believe that a machine would produce a human voice.
- 23:49 And it seems to me that when the head of IAPT was put into service,
- 23:53 there were people who thought there were guys typing at full speed
- 23:56 in response to the questions asked of it
- 23:58 until they understood that the writing was so fast that it couldn't be the case.
- 24:02 But we tend to project the idea that there is an author
- 24:07 behind what we receive from machines, when there isn't one.
- 24:11 Is it possible that the addition of creative,
- 24:15 imaginative abilities of human beings
- 24:19 and the fantastic performance of AI
- 24:22 could allow us to accelerate certain discoveries?
- 24:25 Undoubtedly, or the opposite.
- 24:27 The opposite, how?
- 24:28 I read an incredible lecture by Georges Bernanos on robots
- 24:34 that he gave in the 1940s.
- 24:36 I think in the 1940s, the question of robots was not a central issue.
- 24:41 In this lecture, he says an extraordinary sentence.
- 24:44 He says that the problem doesn't come from the multiplication of machines,
- 24:49 but from the fact that more and more humans are trained from childhood
- 24:54 to expect nothing more than what machines can provide.
- 24:58 Will machines boost our intellectual laziness,
- 25:02 or will they, on the contrary, stimulate our intellectual activity?
- 25:08 I don't know. The question is not settled.
- 25:12 In other words, will the technical competition they provide us
- 25:16 lead to a surge in our minds
- 25:19 by making us think in a human way even more effectively than before,
- 25:23 or will we ultimately delegate part of our intellectual activity to machines?
- 25:29 I don't know. We can already see that it's somewhat dividing populations today.
- 25:34 Isn't it just a matter of choice
- 25:37 and some will fare better than others?
- 25:41 For example, do you grade student papers?
- 25:45 I did that a very long time ago in journalism.
- 25:47 Handwritten papers.
- 25:48 Today's students are young men and women
- 25:51 whose spelling has been corrected since they learned to write.
- 25:54 When they write on a screen, a phone, what they write is corrected.
- 25:58 So, when it appeared, I told myself that soon, we would be correcting papers with no spelling mistakes.
- 26:04 I can see that's not the case.
- 26:06 So, that means being corrected isn't enough to learn.
- 26:10 On the contrary, I think they delegate the rules of spelling, grammar, and syntax to machines.
- 26:15 They no longer need to learn them.
- 26:17 I can have two things, but the problem is the same.
- 26:19 Already, with the Internet, the question was being asked and it's still not resolved.
- 26:23 It's about knowing to what extent this delegation of part of our memory to machines is beneficial or not.
- 26:31 In other words, would knowing be a Google search?
- 26:36 It occupies a place in your brain and frees you from having to retain certain knowledge.
- 26:41 You know that you have the information at your fingertips.
- 26:44 For example, you remember routes in Paris less well.
- 26:48 You know that you know how to use your phone.
- 26:51 Is that positive or is that negative?
- 26:53 We don't really know.
- 26:55 It depends because, in fact, reading books and knowing how to make connections between the books we've read,
- 26:59 Google doesn't do that for us.
- 27:01 Can I read you an incredible quote from Hegel?
- 27:04 Of course.
- 27:05 I'm not a big reader of Hegel because he frightens me.
- 27:09 He's already quite a mind.
- 27:13 But I found...
- 27:16 We're eager now.
- 27:17 We're building the suspense.
- 27:19 That's the problem with externalizing one's memory.
- 27:23 But it's incredible that he wrote that.
- 27:25 Before all the technologies we're talking about, he says
- 27:27 « If learning were limited to simple reception,
- 27:31 the result would be little better than if we wrote sentences on water.
- 27:35 For it is not reception but self-activity through which one grasps something
- 27:40 that makes it our own.
- 27:42 So we must reflect on knowledge rather than simply reading it
- 27:46 for it to permeate our thought. »
- 27:48 Thank you, Etienne Klein, for this discussion.
- 27:50 Thank you, Tristan Zé, also head of the science department at Le Figaro.
- 27:54 Etienne Klein, I'd like to remind everyone of the release of your two books this year,
- 27:57 « In Praise of Overcoming », « Physical Transport ».
- 28:00 See you next week for another Planétarium.
- 0:00 AIについて話すとき、私たちはそれを「知能の欠如」と呼びますが、それは英語の意味でのことです。
- 0:03 それはデータ管理、情報処理です。
- 0:05 その言葉のフランス語の意味は、真偽を見分け、議論する能力でもあります。
- 0:10 そして、それはAIが人文科学ほど得意とすることではありません。
- 0:13 現時点では、AIは概念を操作するのがあまり得意ではありません。
- 0:15 AIは数学で少し進歩しています。
- 0:17 現時点では、AIは非常に優秀な高校生のレベルです。
- 0:20 それはすでに平均以上です。
- 0:21 いや、でも平均以上です。
- 0:22 しかし、私が言いたいのは、それはアインシュタインではないということです。
- 0:24 無知を増大させる発見もあります。
- 0:30 エティエンヌ・クラインさん、プラネタリウムへのご招待をお受けいただきありがとうございます。
- 0:36 あなたは科学普及の第一人者であり、CEAの研究ディレクター、教師、哲学者です。
- 0:42 あなたはまた、フランス・キュルチュールで放送されている番組「ラ・コンヴェルサシオン・シアンティフィック」のプロデューサー兼プレゼンターでもあります。
- 0:49 500以上の番組。
- 0:50 すでに500以上。
- 0:53 トリスタン、まだ仕事が残っていますよ。
- 0:54 そしてあなたは多作な作家でもあります。
- 0:57 2025年末には、トマ・ペスケと共著で『Éloge du dépassement』を出版されます。
- 1:02 視聴者の皆様には、トマ・ペスケさんとあなたとの対談をご覧いただくようお勧めします。
- 1:05 それはVODで視聴可能なプラネタリウムの以前のエピソードでした。
- 1:09 そして、その年の少し早い時期、2025年4月には、ガリマール社から『Transport physique』も出版されました。
- 1:15 その中であなたは物理学と肉体を調和させようと試みています。
- 1:20 エティエンヌ・クラインさん、あなたは肉体と精神を調和させることができましたか?
- 1:25 いずれにせよ、私はそれらの相互関係の複雑さを考察しようと試みました。
- 1:30 実際、人生では時々頭の中でショートが起こります。
- 1:34 完全に独立しているはずの2つのものが、近づくと一種の火花を生み出すことがあります。
- 1:42 そして結局、ガリレオをはじめとする現代物理学は、知的な策略を見出した人々によって築かれました。
- 1:49 世界から抜け出し、思考実験を行い、新しい概念を身につけるために。
- 1:54 そしてそれらのおかげで、より適切に世界を問い直すことができるようになりました。
- 2:00 なぜなら結局、物理法則、さらには高校で学ぶ古典物理学の法則でさえ、
- 2:04 真剣に受け止めると、やはり奇妙だからです。
- 2:08 それらは直感に反しています。それらは、記述したり説明したりする現象と、一見矛盾しています。
- 2:16 量子物理学や相対性理論については言うまでもありません。そこでは、完全に直感に反する論理に触れることになります。
- 2:23 そして、物理学の魔法とは、まさに私たちの世界で馴染みのあるものを理解することを私たちに強いることだと私には思えます。
- 2:33 馴染みのない概念から。
- 2:36 ですから、この二重の動きは私にとって非常に興味深く、知的な興奮を引き起こすべきだと思います。
- 2:44 物理学について聞くたびに。
- 2:46 トリスタン・レイさん、あなたはフィガロ紙のジャーナリストで、科学部門の責任者です。
- 2:50 知的な興奮に関して言えば、トリスタン・レイさん、私はよく覚えています。
- 2:55 私たちが一緒に働き始めて10年以上になりますから。
- 2:58 ヒッグス粒子の発見、その確認が発表された日を。
- 3:03 あなたはすでに編集部にジャーナリストとしていて、編集室に入ってきて皆に説明していました。
- 3:08 ジャーナリストたちに、編集長に、
- 3:10 「これは本当に本当に重要です、見てください」と、何の話をしているのかさえ知らない多くのジャーナリストに、それがなぜ重要なのかを説明していました。
- 3:17 そしてあなたの言う通り、それは一面を飾りました。
- 3:19 このヒッグス粒子の存在の確認が何を意味するのか、思い出させていただけますか?
- 3:25 それがこの考察の出発点となるでしょう。
- 3:28 それが重要だったのは、ある意味でLHCを建設した目的であるパズルの欠けたピースだったからです。
- 3:35 私たちは、素粒子物理学の標準模型における大きな問題を説明できるこの粒子を見つけるために、何十億ドルもの資金を投じました。
- 3:43 特に中間ボソンの質量に関するものです。
- 3:48 ご存知のように、光子には質量がありません。
- 3:51 他にも、質量を持つ力伝達粒子があります。
- 3:55 しかし、標準模型では、それは説明されていませんでした。
- 3:58 解決策を見つける必要がありました。それが最大の問題でしたが、他にも問題はありました。
- 4:01 非常に洗練された理論がありました。それはアングレール・ブリュティッグスによって作られた理論です。
- 4:07 それは、ある粒子、つまりボソン、スカラーボソンの存在を推測する、非常に洗練された集団理論です。
- 4:14 それは、やや複雑なメカニズムによって、特定の粒子には質量を与え、他の粒子には与えないというものでした。
- 4:19 そして、ある意味で、すべての問題を解決するものでした。
- 4:21 その理論は非常に洗練されており、素粒子物理学では常にそうとは限りません。
- 4:25 しかし、あまりにも優雅だったので、誰もこのボソンの存在を疑っていませんでした。
- 4:29 しかし、それは発見されておらず、多くの手段が講じられ、疑い始めていたわけではないかもしれませんが、
- 4:33 とにかく、30年間積極的に探し続けていたものが、ついに発見されたのです。
- 4:40 それが姿を現し、その結果、それは並外れた出来事であり、多くのことの検証となりました。
- 4:47 最初の重力波の観測に似ているかもしれません。少し同じようなものです。
- 4:51 つまり、科学史にかなり深い根を持つものです。
- 4:55 特に前世紀初頭にまで遡ります。結局のところ、かなり古い問題ですから。
- 4:59 そして、当時の技術では不可能だった、現在の技術が可能にした実験によって、
- 5:06 物事を検証することができました。つまり、それは科学史の何かを物語っています。
- 5:09 そして、長年の努力が、ある意味で実を結んだ形です。
- 5:16 少なくとも、小さい頃から科学に興味を持っていた私にとっては、それほど難しいことではありませんでした。
- 5:20 それが本当に重要であることを知ること、そしてそれがどれほど複雑であるかも知っていました。
- 5:25 一般向けの編集部で、それがこれほど重要であるという考えを伝えるのは。
- 5:31 当時、私以外に物理学を扱っているジャーナリストはほとんどいませんでした。
- 5:35 だから、それは良い思い出です。
- 5:38 エティエンヌ・クラインさん、物理学を研究するときに求める知的興奮とは、まさにこのようなものですか?
- 5:42 はい、そうですね。2012年7月4日に発表がありました。
- 5:45 CERNの大会議室で2つの発表がありました。
- 5:48 聴衆の中には、ピーター・ヒッグスもいました。
- 5:51 彼はフランソワ・アングレールと共にこの粒子を考案した一人です。
- 5:55 アングレールもほぼ同時期に別の方法でそれを考案していました。
- 5:58 彼らは一度も会ったことがなく、80代でした。
- 6:01 彼らが予測したのは1964年で、時は2012年でしたから。
- 6:07 実験者たちが結果を語る際の言葉遣い、言語、語彙は
- 6:12 発表を理解できない理論家たちの言葉遣いとはあまりにも異なっていました。
- 6:17 しかし、最終的には、彼らが予測した粒子が検出されたことを理解しました。
- 6:23 そして、少なくとも彼らにとっては、呆然とするような瞬間がありました。
- 6:28 彼らは二人とも抱き合いました。彼らは一度も会ったことがなかったのです。
- 6:31 そして実際、それは長い間待ち望まれていたことを検証するものでした。
- 6:35 そして、素粒子の質量を理解する方法を完全に覆すものでした。
- 6:39 素粒子の質量は、通常、素粒子固有の性質だと考えられています。
- 6:44 物質と言えば質量、質量と言えば物質。
- 6:47 つまり、質量と物質は常に互いに関連付けられている二つのものです。
- 6:51 そして、彼らは素粒子の質量がそれ自体が持つ性質ではなく、
- 6:57 空ではない真空との相互作用の結果であることを示しました。
- 7:03 そして、この粒子に関連する場、いわゆるヒッグス場は、
- 7:06 どこにでも存在し、粒子はそれと多かれ少なかれ強く相互作用します。
- 7:10 そして、この相互作用がそれらの見かけの質量を決定します。
- 7:13 つまり、それは一種の概念革命であり、改めて示しています。
- 7:18 しかし、今回は本当に劇的な方法で、
- 7:21 馴染みのある概念が物理世界を理解するのに適切ではないことを。
- 7:26 エティエンヌ・クラインさん、ヒッグス粒子以来、再び何が
- 7:33 あなたが話すこの知的興奮を引き起こしましたか?
- 7:35 あなた自身が言ったように、アインシュタインが1916年に予測した重力波は、
- 7:40 そして1世紀後に初めて検出されました。
- 7:44 それは10億年以上前に2つのブラックホールの合体によって生成された波です。
- 7:49 それは想像を絶するエネルギーを放出します。
- 7:51 E=mc²によって、太陽2個分の質量がエネルギーに変換されます。
- 7:55 広島は質量です。いや、1グラム、すみません。
- 7:58 広島の原爆は、初期状態と爆発後の原爆との間に1グラムの差があります。
- 8:03 それが広島を生み出しました。こちらは太陽2個分の質量です。
- 8:06 それは時空を振動させます。波は伝播するにつれて減衰します。
- 8:11 そして、それが地球を通過したとき、2015年9月のことですが、
- 8:14 2点間の距離を測定可能な方法で変化させました。
- 8:19 そして、波が通過する際に、2点は離れたり近づいたりします。
- 8:24 空間を移動するからではありません。
- 8:26 2つの点が動いているのを見ると、空間を移動していると言います。
- 8:29 いいえ、いいえ、それらは空間内で静止しています。
- 8:31 そして、それらの点と点の間の空間が膨張するため、距離が増加します。
- 8:39 これはやはり、本当に素晴らしいことです。
- 8:42 重力波は光とは異なり、通過しても歪みません。
- 8:46 ですから、その形状は、それを放出する源の構造を直接反映しています。
- 8:52 これは天体物理学を行う新しい方法です。
- 8:55 そして、物理理論が予測を可能にすることも示しています。
- 9:01 それが研究を誘発し、データの範囲を広げます。
- 9:05 理論のおかげで、新しい物理的実体を発見しています。
- 9:08 ヒッグス粒子、重力波、ブラックホールは
- 9:11 元々は方程式の解でした。
- 9:15 この場合、それはアインシュタインのものです。
- 9:18 奇跡的なのは、1世紀後、あるいは50年後に、
- 9:23 手段を講じればそれらを検出できることです。
- 9:27 トリスタンさん、何か興奮した発見はありましたか?
- 9:31 同じように私を興奮させるかもしれない発見の瀬戸際にいると言えるでしょう。
- 9:35 宇宙の膨張の加速を発見するには、私はまだ若すぎましたから。
- 9:40 それは私が育ってきたものです。
- 9:43 当然です、加速は成長させるものですからね。
- 9:47 私はそれと共に育ちました。
- 9:48 超新星の研究によってそれが発見されたとき、驚きはありませんでした。
- 9:52 しかし、私たちはこの宇宙の加速に変動があるのではないかと疑問に思い始める夜明けにいます。
- 9:56 その結果、多くのことが疑問視されています。
- 9:58 特にダークエネルギーの問題です。
- 10:00 ダークエネルギーとは何ですか?それは何を意味しますか?
- 10:03 ダークエネルギーと言いますが、現在の物理学におけるこの大きな疑問符は一体何なのでしょうか?
- 10:09 今日、私が興味を持っているのは、これらすべての宇宙論的な問題です。
- 10:14 私たちは、ベールがあり、そのベールの向こうに何かがあることをはっきりと見ています。
- 10:17 それは引き裂かれるのを待っているだけです。
- 10:19 今のところ、私たちはそれに到達できていません。
- 10:21 私が興味を持っているのは、モデルを少し崩壊させるようなすべてのことです。
- 10:26 今日では、ニュートリノに関する研究、
- 10:30 ミューオンの磁気モーメントに関する研究、
- 10:33 宇宙の膨張の加速の問題です。
- 10:39 新しい加速器を使えば、
- 10:42 超対称性の有無、
- 10:46 そして素粒子物理学のモデルの裏に隠されているものについて、ベールを剥がすことができると期待できます。
- 10:50 そのベールの向こうに何が見えるのか、少し楽しみにしています。
- 10:56 このベールを剥がし始めるのは、そう遠くないと思います。
- 10:59 これまで、私の学生生活、
- 11:03 そして若い科学者としての人生は、多かれ少なかれ確実性と実験的確認に満ちていました。
- 11:08 考えてみれば、この30年間、大きな概念的革命はありませんでした。
- 11:15 私が見てきた最も革新的なことは、むしろ技術的なものであり、
- 11:22 私を感動させ、非常に興味深いものです。
- 11:25 その最新のものがAIです。
- 11:27 明らかに、生成AIについては、ディープラーニングは以前から知られていましたし、
- 11:31 その機械学習がもたらすすべてのことも。
- 11:33 それは、方程式にできなかった現実の根底にあるものを見るためのものでした。
- 11:37 それは少し魅力的でしたし、今でも魅力的です。コンピュータープログラムが、
- 11:41 物事の現実の下に隠されたものを解き明かすことができるのを見るのは、
- 11:44 それがどのように行われているのかを正確に理解することなく。
- 11:47 やはり神秘的な側面がありました。
- 11:49 生成AIに取り組んでいる研究者たちと話したとき、
- 11:52 彼らは、生成AIができることに自分たち自身も驚いていると言っていました。
- 11:58 彼らは、それがどのようにして可能なのかをよく理解していませんでした。
- 12:01 次の単語を推測しようとするだけで、
- 12:03 推論や文章を作成し、司法試験に合格できるとは。
- 12:07 それはやはりかなり驚異的に思えました。
- 12:10 エティエンヌ・クラインさん、あなたの著書でも触れられているので、生成AIについてお話ししましょう。
- 12:14 その前に、トリスタンさんがしたように、未来に目を向けるなら、
- 12:17 あなたは、もし宇宙の謎の一つを解き明かすことができるとしたら、
- 12:21 そのように、あなたにはできないでしょうが...
- 12:22 もちろん、あなたが話されたダークエネルギーがあります。
- 12:24 仮説を立てる前に、宇宙望遠鏡ユークリッドの結果を待っています。
- 12:29 まもなく、かなり強力な制約が得られるでしょう。
- 12:31 それはここから150万キロメートル離れた場所に設置された宇宙望遠鏡で、
- 12:35 ラグランジュ点と呼ばれる場所にあります。
- 12:37 最も遠い銀河を含む、一種の銀河マッピングを行っています。
- 12:40 それは、何がそうであるか、そうでないかについて制約を設けるのに役立つでしょう。
- 12:45 宇宙定数、そしてダークエネルギーについてです。
- 12:48 つまり、あなたが言っていることは、私たちが同じ時代を生きていない証拠ですね。
- 12:52 はい。
- 12:53 なぜなら、実際には発見があり、それが逆説的なのですが、
- 12:57 無知を増大させる発見があるのです。
- 13:00 例えば、私が学生だった頃、宇宙の内容物、
- 13:05 宇宙の物質的・エネルギー的内容物は特定されていると説明されていました。
- 13:09 それは陽子、中性子、いわゆるバリオン物質でした。
- 13:12 そして少し後になって、ダークマター、次にダークエネルギーについて話されるようになりました。
- 13:17 もちろん、私たちが知っているような、私たちが知っている素粒子で構成された物質は、
- 13:22 宇宙の全内容物の数パーセントに過ぎません。
- 13:26 つまり、何かを学ぶことで、私たちは知っていると思っていたよりも知らないことに気づいたのです。
- 13:31 私が言いたいのはそういうことです。
- 13:33 そしてダークエネルギーは、もちろん私を皆と同じように興奮させますが、
- 13:38 ダークマターほどではないと思います。
- 13:41 ダークマターは、やはり物質であり、
- 13:44 もしアインシュタインの重力方程式が正しければ、存在するものです。
- 13:49 それは重力的に作用しますが、電磁気学とは結合していないため、
- 13:53 光を放ちません。
- 13:55 理論的には多くの候補があり、私たちは探しています。
- 13:58 これらの構成要素を特定することを目的としたあらゆる種類の実験があります。
- 14:02 今のところ、何もありません。
- 14:04 そしてそれは、私たちが疑問に思うようになるので、もどかしいことです。
- 14:08 方程式、つまり法則を変えるべきではないのかと。
- 14:11 なぜなら、実際、理論が言うことと私たちが観察すること、
- 14:16 あるいは測定することの間に矛盾がある場合、2つの解決策があります。
- 14:18 一つは、宇宙には私たちがこれまで見たことのないものがある、と言うことです。
- 14:21 もしそれらが存在すれば、一致が回復するようなもの、と。
- 14:23 これは存在論的解決策と呼ばれます。
- 14:25 あるいは、第二の解決策として、不一致が存在しないように法則を変えることです。
- 14:32 不一致をなくすように法則を変えるのです。
- 14:35 そしてダークマターに関しては、どちらの道筋が正しいのか分かりません。
- 14:40 それは、人間の寿命の間に到達可能だと思いますか?
- 14:44 それは人間の寿命の長さによりますね。
- 14:46 誰について話しているかによります。
- 14:48 私はそう思います。
- 14:50 いずれにせよ、研究努力を続ければ、
- 14:54 ダークマターについては、信頼できる手がかりが得られると思います。
- 15:01 私が死ぬ前に、できるだけ長く生きれば、ですが。
- 15:06 現代世界の技術的課題、例えばAIなどに物理学は今日役立っていますか?
- 15:16 AIは物理学に役立つことがあります。データ処理などで。
- 15:23 さて、AIは知能を模倣します。
- 15:26 AIについて話すとき、私たちはそれを「知能」と言いますが、それは英語の意味でのことです。
- 15:30 それはデータ管理、情報処理です。
- 15:33 それはかつてサイバネティクスと呼ばれていました。
- 15:36 一方、フランス語での「知能」、その言葉のフランス語の意味は、
- 15:40 真偽を見分ける能力、議論する能力でもあり、
- 15:45 つまり、自分が賢いことを示す能力です。
- 15:48 そしてAIは、それを人間の知能ほど上手にはできません。
- 15:51 たとえそれがますます模倣するようになったとしても。
- 15:53 AIにはやはり問題があり、あまり語られていませんが、
- 15:56 それはエネルギーです。
- 15:58 莫大なエネルギーを消費します。
- 16:01 そして問題は、AIをどのように持続可能な方法で利用できるかということです。
- 16:06 それが私たちに原子力発電所の建設を強いることなく
- 16:10 ワイパーのようなペースで?
- 16:12 その問題があります。
- 16:14 しかし、ご存知の通り、2024年にはノーベル物理学賞が授与されました。
- 16:18 物理学者ではなく、2人のAI開発者、2人のAIのパイオニアに。
- 16:22 一人は人工ニューラルネットワークと呼ばれるものを発明し
- 16:26 もう一人は深層学習の技術を発明しました。
- 16:30 これは物理学者たちに不評でした。
- 16:34 なぜなら、それはAIが物理学者よりも物理学をうまくやるか、
- 16:37 あるいはノーベル賞に値する物理学者がいないかのどちらかを意味したからです。
- 16:40 これは結論でも答えでもなく、単なる指摘ですが、
- 16:44 現代物理学がどのように生まれたかを見ると、
- 16:47 ガリレオ、後にニュートン、そしてアインシュタインと共に、
- 16:51 これらの人々は正しい法則を見つけましたが、データがありませんでした。
- 16:55 非常に少ないデータしかありませんでした。
- 16:57 ガリレオは、物体はどんな力も受けないと述べました。
- 17:01 彼自身は慣性モーメントを見たことがありませんでした。
- 17:04 彼が「すべての物体は真空中では同じ速度で落下する」と言うとき、
- 17:06 彼はそれを見たことがありませんでした。なぜなら、当時真空を作ることはできなかったからです。
- 17:08 そして彼が持っていたデータは、そこにあった法則を検証していました。
- 17:11 アインシュタインが1915年に重力に関するアインシュタイン方程式を書いたとき、
- 17:15 1915年の宇宙について、私たちは何を知っていたでしょうか?
- 17:18 宇宙が膨張していることは知りませんでした。
- 17:20 膨張が加速していることはなおさら知りませんでした。
- 17:22 私たちの銀河以外にも銀河があることは知りませんでした。
- 17:24 星がどこから輝いているのかも知りませんでした。
- 17:26 核力も特定されていませんでした。
- 17:28 実際、当時の知見からすれば、何も知りませんでした。
- 17:30 そして彼らは正しい方程式を見つけました。
- 17:32 思考実験によって。
- 17:34 それはAIが今のところできないことです。
- 17:36 私は未来を予断しません。
- 17:38 しかし私にとって、それは助けとなります。
- 17:41 しかし、それが人間の知能に取って代わるとは思いません。
- 17:44 概念を創造することに関しては。
- 17:46 その一方で、物理学は
- 17:50 このエネルギー探求の論理において、AIの助けとなり得るでしょうか?
- 17:54 信頼できる報道で読みました。
- 17:58 ヤン・ルカン氏がMETAを辞めて自身のスタートアップを立ち上げたのは、
- 18:02 AIを物理学、
- 18:05 物理法則や宇宙の法則の理解に役立てたいと考えているからです。
- 18:08 ですから、おそらく
- 18:10 彼は私よりも有能ですが、
- 18:12 その点に関して実りあるアイデアがあるのでしょう。
- 18:14 私には分かりません。
- 18:15 今のところ、AIは概念を操作するのがあまり得意ではありません。
- 18:19 数学では少し進歩しています。
- 18:21 今のところ、非常に優秀な高校生レベル、
- 18:25 おおよそ数学オリンピックのレベルです。
- 18:28 幾何学や代数学の推論において。
- 18:31 それはすでに平均以上です。
- 18:32 いいえ、平均以上です。
- 18:33 しかし私が言いたいのは、それはアインシュタインではないということです。
- 18:36 創造性という概念が欠けています。
- 18:38 数学者と話すと、
- 18:40 数学は
- 18:43 方程式や数字、複雑な公式だという印象を受けがちですが、
- 18:45 それは数学の形式化に過ぎません。
- 18:48 数学とは、抽象的な概念を操作することです
- 18:51 頭の中で作り出すものです
- 18:52 数学は想像力です
- 18:54 そして数学者たちが数学について語る方法は
- 18:57 互いにイメージを使って語り合うことです
- 19:00 文字などは、その後、彼らの直感を検証し
- 19:05 直感を確固たるものにするためです
- 19:07 基本的に、数学は直感と概念です
- 19:10 そして、これをAIが簡単に置き換えられるとは思いません
- 19:15 そして、最も最先端の理論物理学では
- 19:17 アインシュタインができたこと、
- 19:18 量子力学の基礎を築く必要があったときのことですが
- 19:21 それはAIが構造上持ち得ない想像力を与えると思います
- 19:25 構造上、AIは新しいものを開拓しようとはせず
- 19:29 繰り返そうとします
- 19:30 AIが言語に関して示したことは
- 19:31 私たち自身が言語を高く評価しているということです
- 19:34 しかし結局のところ、私たちはやはり繰り返す機械なのです
- 19:37 私たちの学習において、小さい頃から
- 19:39 私たちは繰り返したり、真似したりするばかりです
- 19:41 そして結局、AIが明らかにしたのは
- 19:44 模倣することで、人間の言葉を再現し
- 19:49 交流を生み出すことができたということです
- 19:52 しかし、この創造性の部分については
- 19:54 人間にはまだ大きなリードがあると思います
- 19:58 私たちの脳の構造に関する深い理由から
- 20:00 私たちには理解しがたいものですが
- 20:01 脳の構造を専門とする人々が語っています
- 20:05 例えば、素数を扱う人々の中には
- 20:10 自閉症の問題を抱えている人がいて
- 20:12 非常に大きな素数を完全に直感的に操作できる人がいます
- 20:16 脳の構造の中に何かがあると感じます
- 20:18 それが私たちがなぜ...なのかを説明しています
- 20:20 私たちの脳にとって本当に概念的なもの、
- 20:22 それがこのように概念や直感を操作することを可能にしています
- 20:26 では、いつか可能になると思いますか
- 20:28 物理学の研究、
- 20:31 あるいはより広範な意味での研究を、人間なしで行うことが?
- 20:36 私はそうは思いません
- 20:38 トリスタンはそうは思わないと言いました
- 20:40 正直なところ、私には分かりません
- 20:42 しかし、それを見たくはありません
- 20:44 私は物理学者たちが議論するのを聞くのが大好きです
- 20:49 それはあなたが少し言ったことですね
- 20:51 黒板は物事の書物です
- 20:54 それは決して他人の頭の中にアイデアを生み出しません
- 20:57 それは素晴らしい光景です
- 20:59 そのような知的交流の一種です
- 21:02 確かに、かなり神秘的です
- 21:03 脳の中で何が起こっているのか、あまりよく分かりません
- 21:05 そもそもアイデアとは何でしょうか?
- 21:06 アイデアはどのようにして脳の中で芽生えるのでしょうか?
- 21:09 そして、私たちの頭蓋骨を刺激するすべての神経活動に対して、アイデアとは何でしょうか?
- 21:14 神経活動の混沌の中からアイデアが生まれるのはなぜでしょうか?
- 21:19 まあ、それはあまりよく分かりません
- 21:21 私はバシュラールのこの言葉がとても好きです
- 21:24 バシュラールは多くの分野で私の師です
- 21:28 彼は、思考が十分であるためには、想像力が過剰なほど必要だと語っていました。
- 21:31 思考が十分であるためには、想像力が過剰なほど必要だと。
- 21:33 思考と言っても、それは単にデータから栄養を得ているわけではありません。
- 21:37 世界の光景だけから栄養を得ているわけでもありません。
- 21:41 思考は、見ているものから、創造することができます。
- 21:44 時には妄想的に。
- 21:46 それが自身の思考を養うのに役立つ概念を。
- 21:49 ですから、そこにはAIにはできないことがあるように私には思えます。
- 21:54 しかし、AIは、あなたが言ったように、驚きももたらします。
- 21:58 それは、なぜそれができるのか理解できないようなことをします。
- 22:01 あまり断定的なことは言いたくありません。
- 22:06 おそらく、それはAIから生まれるかもしれません。
- 22:09 意識の理論では、
- 22:12 おそらく、世界と相互作用すること、
- 22:16 そして異なる知覚チャネルを持つこと、
- 22:19 それらが中心器官である脳に接続されていることが、
- 22:22 私たちの世界との関係の複雑さ、
- 22:25 そして定義が難しい「意識」と呼ばれるものを作り出しているという考えがあります。
- 22:28 おそらく、これらのAIをロボットに搭載し、
- 22:34 それらが動き回ることで、意識の一形態を超越し、再創造できるかもしれません。
- 22:38 そして、そこで、人間によって生み出されたものが、
- 22:43 思考し、証明できるようになるかもしれません。
- 22:45 それが望ましいのか、望ましくないのか、
- 22:48 恐れるべきなのか、そうでないのかは分かりません。
- 22:50 私はこの問題については全く不可知論者です。
- 22:52 私が印象的だと思うのは、IAPTの責任者が、
- 22:55 この例を挙げると、彼が話していることを何も理解していないということです。
- 22:58 IAPTの責任者は、「言葉」が何であるかさえ知りません。
- 23:01 彼にとって意味がなく、何の意義もないものが、
- 23:04 彼が生み出すものの中に意味を見出すのは私たちです。
- 23:07 そして、意味を持たない機械が、私たちにとって意味のあるものを生み出すことができるというのは、
- 23:11 それだけでもかなり神秘的です。
- 23:13 しかし、投影してはいけません。つまり、それが語っていることを考えているかのように振る舞うべきではありません。
- 23:17 カミーユ・フラマリオンが語った話があります。
- 23:20 彼は科学アカデミーの会議に出席していました。
- 23:23 その時、エジソンの助手が最初の蓄音機を見せに来ました。
- 23:28 それは機械から発せられる人間の声を聞かせました。
- 23:32 そこにはワックスの塊がありました。
- 23:34 彼が語るところによると、ある老いたアカデミー会員が立ち上がり、通路を降りてきて、
- 23:38 デモンストレーションをしていたエジソンの助手を絞め殺そうとしました。
- 23:42 「腹話術師に騙されるものか!」と叫びながら。
- 23:46 彼は機械が人間の声を出すとは信じられませんでした。
- 23:49 そして、IAPTの責任者がサービスを開始した際、
- 23:53 質問に対して誰かが猛スピードでタイピングしていると考える人々がいました。
- 23:56 質問に対して。
- 23:58 しかし、その書き込みがあまりにも速すぎて、それが人間によるものではないと理解するに至りました。
- 24:02 しかし、私たちは、機械から受け取るものの背後に「作者」がいるという考えを投影しがちです。
- 24:07 実際にはいないにもかかわらず。
- 24:11 人間の創造的で想像力豊かな能力と、
- 24:15 創造的で想像力豊かな能力と、
- 24:19 AIの驚異的な性能を組み合わせることで、
- 24:22 特定の発見を加速させることができるでしょうか?
- 24:25 おそらくそうでしょう、あるいはその逆も。
- 24:27 逆とはどういうことですか?
- 24:28 1940年代にジョルジュ・ベルナノスがロボットについて行った驚くべき講演を読みました。
- 24:34 彼はそれを1940年代に行いました。
- 24:36 1940年代には、ロボットの問題は中心的な問題ではなかったと思います。
- 24:41 その講演で、彼は驚くべき一文を述べています。
- 24:44 彼は、問題は機械の増加にあるのではなく、
- 24:49 ますます多くの人間が幼少期から訓練されているという事実にあると言っています。
- 24:54 機械が与えるもの以外は何も期待しないこと。
- 24:58 機械は私たちの知的怠惰を助長するのでしょうか、
- 25:02 それとも、逆に私たちの知的活動を刺激するのでしょうか?
- 25:08 私には分かりません。この問題はまだ解決していません。
- 25:12 言い換えれば、技術的な面で機械が私たちにもたらす競争は、
- 25:16 私たちの精神に飛躍をもたらし、
- 25:19 以前よりもさらに効率的な人間らしい思考をさせるのでしょうか、
- 25:23 それとも、最終的に私たちの知的活動の一部を機械に委ねることになるのでしょうか?
- 25:29 分かりません。すでに今日、それが人々の間で少し意見を分けているのがよく分かります。
- 25:34 それは単なる選択の問題ではないのでしょうか、
- 25:37 そして、ある人々は他の人々よりも上手くやっていくのでしょうか?
- 25:41 例えば、あなたは学生の答案を採点しますか?
- 25:45 私はジャーナリズムで、ずっと昔にそれをしました。
- 25:47 手書きの答案です。
- 25:48 今日の学生たちは、やはり若い男女で、
- 25:51 彼らが書き方を覚えて以来、ずっとスペルが修正されています。
- 25:54 彼らが画面や携帯電話で書くとき、書いたものは修正されます。
- 25:58 だから私は、それが登場したとき、すぐにスペルミスのない答案を採点するようになるだろうと思っていました。
- 26:04 しかし、そうではないことがよく分かります。
- 26:06 つまり、修正されるだけでは学ぶには不十分だということです。
- 26:10 むしろ、彼らはスペルや文法、構文のルールを機械に委ねているのだと思います。
- 26:15 彼らはそれらを学ぶ必要がなくなっています。
- 26:17 2つのことが考えられますが、問題は同じです。
- 26:19 すでにインターネットの時代には、この問題は提起されており、まだ解決されていません。
- 26:23 それは、私たちの記憶の一部を機械に委ねることが、どの程度有益であるか、あるいはそうでないかを知ることです。
- 26:31 言い換えれば、「知る」ということはグーグル検索をすることなのでしょうか?
- 26:36 それはあなたの脳内で場所を占め、ある程度の知識を不要にします。
- 26:41 あなたは指先一つで情報が得られることを知っています。
- 26:44 例えば、パリでの経路をあまり覚えなくなります。
- 26:48 あなたは自分の電話を使えることを知っています。
- 26:51 それは肯定的ですか、それとも否定的ですか?
- 26:53 よく分かりません。
- 26:55 それは状況によります。なぜなら、実際には本を読み、読んだ本同士の関係性を見出すことは、
- 26:59 グーグルが私たちの代わりにやってくれるわけではないからです。
- 27:01 ヘーゲルの驚くべき引用を読み上げてもよろしいでしょうか?
- 27:04 もちろんです。
- 27:05 私はヘーゲルをあまり読みません。彼には畏敬の念を抱いていますから。
- 27:09 彼はすでに独自の考えを持っています。
- 27:13 しかし、私は見つけました…
- 27:16 それは楽しみですね。
- 27:17 焦らしていますね。
- 27:19 そう、それが記憶を外部化することの問題です。
- 27:23 しかし、彼がこれを書いたとは信じられません。
- 27:25 私たちが話しているすべての技術が登場する前に、彼はこう言っています。
- 27:27 「もし学習が単なる受容に限定されるならば、
- 27:31 その結果は、私たちが水に文章を書くのと大して変わらないだろう。
- 27:35 なぜなら、何かを把握するのは受容ではなく、自己活動だからであり、
- 27:40 それによって私たちはそれを自分のものとするのだ。」
- 27:42 だから、知識を単に読むだけでなく、それについて考える必要があるのです。
- 27:46 それが私たちの思考に浸透するように。」
- 27:48 エティエンヌ・クラインさん、この対談をありがとうございました。
- 27:50 フィガロ紙科学部門の責任者でもあるトリスタン・ゼさんにも感謝します。
- 27:54 エティエンヌ・クラインさん、今年出版されたあなたの2冊の本、
- 27:57 『Éloge du dépassement』、『Transport physique』をご紹介します。
- 28:00 それでは、次回のプラネタリウムでお会いしましょう。
- 0:00 AI에 대해 이야기할 때, 우리는 그것을 '지능 없음'이라고 말하지만, 이는 영어 단어의 의미에서 그렇습니다.
- 0:03 그것은 데이터 관리, 정보 처리입니다.
- 0:05 그 단어의 프랑스어 의미는 옳고 그름을 분별하고 논증하는 능력 또한 포함합니다.
- 0:10 그리고 AI는 인문학만큼 그것을 잘 해내지 못합니다.
- 0:13 현재로서는 AI는 개념을 다루는 데 그다지 능숙하지 않습니다.
- 0:15 수학에서는 약간의 진전을 보이고 있습니다.
- 0:17 현재로서는 매우 우수한 고등학생 수준입니다.
- 0:20 그것은 이미 평균 이상입니다.
- 0:21 아니요, 하지만 평균 이상입니다.
- 0:22 하지만 제가 말하고 싶은 것은 아인슈타인은 아니라는 것입니다.
- 0:24 무지를 증가시키는 발견들도 있습니다.
- 0:30 에티엔 클라인 씨, 저희 플라네타리움 초대에 응해주셔서 감사합니다.
- 0:36 당신은 과학 대중화의 선구자이자 CEA 연구 책임자이며, 교사이자 철학자입니다.
- 0:42 또한 당신은 France Culture의 'La Conversation Scientifique' 프로그램의 프로듀서이자 진행자입니다.
- 0:49 500회 이상의 방송입니다.
- 0:50 벌써 500회 이상이군요.
- 0:53 트리스탄, 우리는 아직 할 일이 많습니다.
- 0:54 그리고 당신은 또한 다작 작가입니다.
- 0:57 2025년 말에는 토마스 페스케와 함께 'Éloge du dépassement'를 출간합니다.
- 1:02 시청자 여러분께 토마스 페스케와 당신과의 인터뷰를 시청하시기를 권합니다.
- 1:05 그것은 VOD로 시청 가능한 플라네타리움의 이전 에피소드였습니다.
- 1:09 그리고 그해 조금 더 일찍, 2025년 4월에는 갈리마르 출판사에서 'Transport physique'를 출간하셨습니다.
- 1:15 그 책에서 당신은 물리학과 신체를 조화시키려 노력합니다.
- 1:20 에티엔 클라인 씨, 당신은 몸과 마음을 조화시키는 데 성공하셨습니까?
- 1:25 어쨌든, 저는 그들의 상호 관계의 복잡성을 탐구하려고 노력했습니다.
- 1:30 사실, 때때로 삶에서 머릿속에서 단락이 일어납니다.
- 1:34 완전히 독립적이라고 여겨지는 두 가지가 있는데, 그것들을 가까이 가져가면 일종의 불꽃을 만들어냅니다.
- 1:42 그리고 결국, 갈릴레오와 다른 이들과 함께한 현대 물리학은 지적인 계략을 찾아낸 사람들에 의해 만들어졌습니다.
- 1:49 세상 밖으로 나가, 사고 실험을 하고, 새로운 개념으로 무장하여
- 1:54 그리고 그 덕분에 세상을 더 적절한 방식으로 다시 질문하는 것입니다.
- 2:00 결국, 물리 법칙과 심지어 고등학교에서 배우는 고전 물리학의 법칙들조차도,
- 2:04 정말로 진지하게 받아들인다면, 여전히 이상합니다.
- 2:08 그것들은 직관에 반합니다. 그럼에도 불구하고 그것들이 묘사하거나 설명하는 현상들과 겉보기에는 모순됩니다.
- 2:16 양자 물리학이나 상대성 이론은 말할 것도 없습니다. 거기서는 완전히 직관에 반하는 종류의 논리에 접근하게 됩니다.
- 2:23 그리고 제 생각에 물리학의 마법은 바로 우리 세계에서 우리에게 익숙한 것을 이해하도록 강요하는 것입니다.
- 2:33 익숙하지 않은 개념들로부터.
- 2:36 그래서 저는 이 이중적인 움직임이 매우 흥미롭다고 생각하며 지적인 흥분을 유발해야 한다고 봅니다.
- 2:44 물리학에 대해 들을 때마다.
- 2:46 트리스탄 레이 씨, 당신은 르 피가로의 기자이자 과학부장입니다.
- 2:50 지적인 흥분에 관해서는, 트리스탄 레이 씨, 저는 아주 잘 기억합니다.
- 2:55 우리가 함께 일한 지 10년이 넘었으니,
- 2:58 발견 발표가 있던 날, 힉스 보손의 존재가 확인되던 날을.
- 3:03 당신은 이미 편집부 기자였고 편집실로 들어와 모든 사람에게 설명했습니다.
- 3:08 기자들에게, 편집장에게,
- 3:10 이것은 정말 정말 중요합니다, 보세요, 우리가 무엇에 대해 이야기하는지조차 몰랐던 많은 기자들에게 왜 중요한지 설명했습니다.
- 3:17 그리고 당신이 옳았습니다, 그것은 1면을 장식했습니다.
- 3:19 이 힉스 보손 존재 확인이 무엇을 의미하는지 우리에게 다시 한번 상기시켜 주시겠습니까?
- 3:25 그것이 이 성찰의 출발점이 될 것입니다.
- 3:28 그것은 중요했습니다. 왜냐하면 그것은 우리가 어떤 면에서 LHC를 건설했던 이유이기도 한, 일종의 퍼즐의 잃어버린 조각이었기 때문입니다.
- 3:35 우리는 큰 문제들을 설명할 수 있는 이 입자를 찾기 위해 수십억을 투자했습니다.
- 3:43 입자 물리학의 표준 모형에 있던, 특히 중간 보손의 질량과 관련된 문제들을.
- 3:48 아시다시피 광자는 질량이 없습니다.
- 3:51 다른 힘 매개 입자들은 질량을 가집니다.
- 3:55 하지만 표준 모형에서는 그것을 설명할 수 없었습니다.
- 3:58 해결책을 찾아야 했습니다. 그것이 가장 큰 문제였지만, 다른 문제들도 있었습니다.
- 4:01 매우 우아한 이론이 있었습니다. 바로 엥글레르트-브루트-힉스 이론입니다.
- 4:07 그것은 매우 우아한 집단 이론으로, 입자, 즉 보손, 스칼라 보손의 존재를 추정했습니다.
- 4:14 그것은 다소 복잡한 메커니즘을 통해 어떤 입자들에게는 질량을 부여하고 다른 입자들에게는 부여하지 않았습니다.
- 4:19 그리고 어떤 면에서는 모든 문제들을 해결했습니다.
- 4:21 그 이론은 너무나 우아해서, 입자 물리학에서는 항상 그런 것은 아니지만,
- 4:25 하지만 너무나 우아해서, 어딘가에서 아무도 이 보손의 존재를 진정으로 의심하지 않았습니다.
- 4:29 하지만 우리는 그것을 발견하지 못했고, 많은 자원을 투입했지만, 의심하기 시작한 것은 아니었습니다.
- 4:33 하지만 어쨌든, 30년 동안 적극적으로 찾아왔고, 마침내 그것을 발견했습니다.
- 4:40 그것이 모습을 드러냈고, 그 결과 많은 것을 입증하는 특별한 사건이었습니다.
- 4:47 최초의 중력파 관측과 비교할 수 있는데, 비슷한 종류입니다.
- 4:51 즉, 과학사에서 상당히 깊은 뿌리를 찾는 것들입니다.
- 4:55 특히 지난 세기 초에, 결국 꽤 오래된 문제들이기 때문입니다.
- 4:59 그리고 당시에는 불가능했던, 현재 기술이 가능하게 한 실험들을 통해 발견된 것들입니다.
- 5:06 그것들이 여러 가지를 입증하게 했으므로, 과학사에 대한 무언가를 말해줍니다.
- 5:09 그리고 어딘가에서 수년간의 노력이 결실을 맺는 형태입니다.
- 5:16 적어도 어릴 때부터 과학에 관심이 많았던 저에게는 그리 어렵지 않았습니다.
- 5:20 그것이 정말 중요하다는 것을 아는 것이요. 그리고 그것이 얼마나 복잡한지도 알고 있었습니다.
- 5:25 일반 언론에서 그것이 그만큼 중요하다는 생각을 전달하는 것이요.
- 5:31 그 당시에는 저 말고는 물리학을 다루는 기자가 거의 없었습니다.
- 5:35 그래서, 아름다운 추억이었습니다.
- 5:38 에티엔 클라인, 물리학을 할 때 우리가 추구하는 지적 흥분이라는 것이 바로 이런 건가요?
- 5:42 네, 아주 잘 아시는 것 같습니다. 2012년 7월 4일에 발표가 있었습니다.
- 5:45 CERN의 대강당에서 두 번의 발표가 있었고,
- 5:48 청중석에는 피터 힉스가 참석했습니다.
- 5:51 그는 프랑수아 앵글레르와 함께 이 입자를 고안한 사람 중 한 명입니다.
- 5:55 앵글레르는 거의 같은 시기에 다른 방식으로 이 입자를 고안했습니다.
- 5:58 그들은 한 번도 만난 적이 없었고, 80대였습니다.
- 6:01 그들이 예측한 것은 1964년이었고, 때는 2012년이었으니까요.
- 6:07 자신들의 결과를 설명하는 실험자들의 담론, 언어, 어휘는
- 6:12 발표를 이해하지 못하는 이론가들의 담론과는 너무나 달랐습니다.
- 6:17 하지만 결국, 그들은 자신들이 예측했던 입자가 방금 감지되었다는 것을 이해했습니다.
- 6:23 그리고 그 순간, 적어도 그들에게는 일종의 경악의 순간이 있었습니다.
- 6:28 두 사람은 서로를 껴안았는데, 그들은 한 번도 만난 적이 없었습니다.
- 6:31 그리고 실제로, 그것은 오랫동안 기다려왔던 무언가를 입증하는 것이었습니다.
- 6:35 그리고 입자의 질량을 이해하는 방식을 완전히 뒤엎는 것이었습니다.
- 6:39 입자의 질량은 보통 입자의 고유한 속성이라고 생각합니다.
- 6:44 물질이 있으면 질량이 있고, 질량이 있으면 물질이 있습니다.
- 6:47 따라서 질량과 물질은 항상 서로 연관되어 있는 두 가지입니다.
- 6:51 그리고 그들은 입자의 질량이 그 자체로 가지고 있는 속성이 아니라,
- 6:57 비어 있지 않은 진공과의 상호작용의 결과임을 보여주었습니다.
- 7:03 그리고 이 입자와 관련된 장, 우리가 힉스장이라고 부르는 것은,
- 7:06 어디에나 존재하며, 입자들은 그것과 강하게 또는 약하게 상호작용합니다.
- 7:10 그리고 이 상호작용이 그들의 겉보기 질량을 결정합니다.
- 7:13 따라서 이것은 다시 한번 보여주는 일종의 개념적 혁명입니다.
- 7:18 하지만 이번에는 정말 극적으로,
- 7:21 친숙한 개념들이 물리적 세계를 이해하는 데 적합하지 않다는 것을요.
- 7:26 에티엔 클라인, 힉스 보손 이후로 다시 한번 무엇이
- 7:33 당신이 말하는 그 지적 흥분을 불러일으켰습니까?
- 7:35 당신 스스로 말했듯이, 1916년 아인슈타인이 예측했던 중력파는
- 7:40 그리고 한 세기 후에 처음으로 감지되었습니다.
- 7:44 그것은 10억 년도 더 전에 두 블랙홀의 합병으로 생성된 파동입니다.
- 7:49 상상할 수 없는 에너지를 방출합니다.
- 7:51 두 태양 질량이 E=mc²에 의해 에너지로 변환되는 것입니다.
- 7:55 히로시마는 질량입니다. 아니, 1그램입니다, 죄송합니다.
- 7:58 히로시마 폭탄은 초기 상태와 폭발 후 폭탄 사이에 1그램의 차이가 있습니다.
- 8:03 그것이 히로시마를 만듭니다. 여기서는 두 태양 질량입니다.
- 8:06 그것은 시공간을 진동시킵니다. 파동은 전파되면서 약해집니다.
- 8:11 그리고 그것이 지구를 통과할 때, 2015년 9월이었는데,
- 8:14 그것은 두 지점 사이의 거리를 우리가 측정할 수 있는 방식으로 변화시킵니다.
- 8:19 그리고 두 지점은 파동이 지나갈 때 멀어졌다가 다시 가까워집니다.
- 8:24 그것들이 공간에서 움직이기 때문이 아닙니다.
- 8:26 두 지점이 움직이는 것을 볼 때, 우리는 그것들이 공간에서 움직인다고 말합니다.
- 8:29 아니요, 아니요, 그것들은 공간에서 정지해 있습니다.
- 8:31 그리고 그들 사이의 공간, 즉 지점들이 팽창하기 때문에 그들의 거리가 증가합니다.
- 8:39 이것은 정말로 대단한 일입니다.
- 8:42 중력파는 빛과 달리 통과하면서 변형되지 않았습니다.
- 8:46 따라서 중력파의 형태는 그것을 방출하는 원천의 구조를 직접적으로 나타냅니다.
- 8:52 이것은 천체 물리학을 하는 새로운 방법입니다.
- 8:55 그리고 이것은 또한 물리 이론이 예측을 가능하게 한다는 것을 보여줍니다.
- 9:01 이는 데이터의 범위를 넓히는 연구를 유도합니다.
- 9:05 우리는 이론 덕분에 새로운 물리적 실체를 발견합니다.
- 9:08 힉스 보손, 중력파, 블랙홀
- 9:11 이들은 원래 방정식의 해였습니다.
- 9:15 이 경우, 아인슈타인의 것입니다.
- 9:18 기적은 한 세기 후, 또는 50년 후에,
- 9:23 우리가 수단을 동원하면 그것들을 감지할 수 있다는 것입니다.
- 9:27 트리스탄, 당신을 흥분시킨 발견이 있었나요?
- 9:31 저는 같은 방식으로 저를 흥분시킬 수 있는 발견의 문턱에 있다고 말하고 싶습니다.
- 9:35 우주 팽창 가속화를 발견하기에는 제가 너무 어렸기 때문입니다.
- 9:40 그것은 제가 자라면서 함께한 것입니다.
- 9:43 당연하죠, 가속은 성장을 만드니까요.
- 9:47 저는 그것과 함께 자랐습니다.
- 9:48 초신성 연구 덕분에 그것을 발견했을 때 놀랍지 않았습니다.
- 9:52 하지만 우리는 이 우주 가속화에 변동이 없는지 의문을 제기하는 시점에 있습니다.
- 9:56 그래서 많은 것들이 의문시됩니다.
- 9:58 특히 암흑 에너지 문제입니다.
- 10:00 암흑 에너지는 무엇인가요? 그것은 무엇을 의미하나요?
- 10:03 암흑 에너지라고 하지만, 현재 물리학에 있는 이 큰 물음표는 무엇인가요?
- 10:06 현재 물리학에 있는 이 큰 물음표는 무엇인가요?
- 10:09 오늘날 저를 흥미롭게 하는 것은 바로 이 모든 우주론적 질문들입니다.
- 10:14 우리는 베일이 있고 그 베일 뒤에 무언가가 있다는 것을 분명히 봅니다.
- 10:17 찢어지기를 기다리고 있는 무언가가 있다는 것을요.
- 10:19 아직은 해내지 못하고 있습니다.
- 10:21 저를 흥미롭게 하는 것은 모델을 조금 흔드는 모든 것들입니다.
- 10:26 오늘날에는 뉴트리노 연구,
- 10:30 뮤온의 자기 모멘트 연구,
- 10:33 우주 팽창 가속화 문제입니다.
- 10:39 새로운 가속기로,
- 10:42 우리는 초 대칭성의 존재 여부와
- 10:46 입자 물리학 모델 뒤에 숨겨진 것을 밝혀낼 수 있기를 바랍니다.
- 10:50 저는 그 베일 뒤에서 무엇을 보게 될지 조금 기대됩니다.
- 10:56 저는 우리가 그 베일을 찢기 시작하는 데 멀지 않았다고 생각합니다.
- 10:59 지금까지 저는 학창 시절 내내,
- 11:03 그리고 젊은 과학자들은 다소 확실성과 실험적 확인에 의존했습니다.
- 11:08 생각해 보면 지난 30년간 큰 개념적 혁명은 없었습니다.
- 11:15 제가 본 가장 혁명적인 것들은 오히려 기술적인 것들이었습니다.
- 11:22 그리고 그것들은 저에게 깊은 인상을 주었고, 매우 흥미롭습니다.
- 11:25 그중 가장 최근의 것은 AI입니다.
- 11:27 분명히, 생성형 AI는 딥러닝을 오랫동안 알고 있었고,
- 11:31 그 머신러닝이 가져다주는 모든 것을 알고 있었습니다.
- 11:33 우리가 방정식으로 표현할 수 없었던 현실의 근본적인 것들을 보기 위해서였습니다.
- 11:37 컴퓨터 프로그램이 현실 아래 숨겨진 것들을 찾아내는 것을 보는 것은 다소 매혹적이었고, 지금도 매혹적입니다.
- 11:41 현실 아래 숨겨진 것들을 찾아내는 것을 보는 것은 다소 매혹적이었고, 지금도 매혹적입니다.
- 11:44 그것이 어떻게 하는지 정확히 이해하지 못하면서도 말이죠.
- 11:47 여전히 신비로운 면이 있었습니다.
- 11:49 제가 생성형 AI를 연구하는 과학자들과 이야기했을 때,
- 11:52 그들 자신도 생성형 AI가 해내는 일에 놀랐다고 말했습니다.
- 11:58 그들은 어떻게 그것이 가능한지 잘 이해하지 못했습니다.
- 12:01 단지 다음 단어를 추측하려고 노력함으로써,
- 12:03 추론, 텍스트를 생성하고 변호사 시험에 합격할 수 있다는 것이 말이죠.
- 12:07 그것은 여전히 상당히 환상적으로 보였습니다.
- 12:10 에티엔 클라인 씨, 당신의 책에서도 언급하셨으니 생성형 AI에 대해 이야기해 봅시다.
- 12:14 그 전에, 트리스탄이 그랬던 것처럼 미래로 눈을 돌려본다면,
- 12:17 당신은 우주의 어떤 미스터리의 베일을 벗길 수 있다면,
- 12:21 그렇게, 당신에게 주어지지 않을...
- 12:22 물론 말씀하셨던 암흑 에너지가 있습니다.
- 12:24 가설을 세우기 전에 우주 망원경 유클리드의 결과를 기다리고 있습니다.
- 12:29 곧 상당히 강력한 제약이 생길 것입니다.
- 12:31 이것은 여기서 150만 킬로미터 떨어진 곳에 설치된 우주 망원경입니다.
- 12:35 우리가 라그랑주 점이라고 부르는 곳에요.
- 12:37 그리고 가장 먼 은하들을 포함하여 일종의 은하 지도를 만듭니다.
- 12:40 이것은 무엇이 될 수 있고 무엇이 될 수 없는지에 대한 제약을 가하는 데 도움이 될 것입니다.
- 12:45 우주 상수와 암흑 에너지에 대해서요.
- 12:48 사실, 당신이 말하는 것은 우리가 같은 세대가 아니라는 증거입니다.
- 12:52 네.
- 12:53 왜냐하면 사실, 역설적이게도 발견들이 있습니다.
- 12:57 무지를 증가시키는 발견들이 있습니다.
- 13:00 예를 들어, 제가 학생이었을 때, 우리는 우주의 내용물이,
- 13:05 즉 우주의 물질적, 에너지적 내용물이 확인되었다고 배웠습니다.
- 13:09 그것은 양성자, 중성자, 우리가 바리온 물질이라고 부르는 것이었습니다.
- 13:12 그리고 얼마 후, 우리는 암흑 물질에 대해, 그리고 암흑 에너지에 대해 듣게 됩니다.
- 13:17 물론 우리가 아는 물질, 즉 우리가 아는 기본 입자로 구성된 물질은,
- 13:22 우주 전체 내용물의 몇 퍼센트에 불과합니다.
- 13:26 그래서 무언가를 배우면서, 우리는 우리가 안다고 생각했던 것보다 덜 알고 있다는 것을 깨달았습니다.
- 13:31 제가 말하고 싶은 것은 바로 이것입니다.
- 13:33 그리고 암흑 에너지는 물론 다른 사람들처럼 저를 흥분시키지만,
- 13:38 저는 암흑 물질보다는 덜 흥분됩니다.
- 13:41 암흑 물질은 어쨌든 물질입니다.
- 13:44 아인슈타인의 중력 방정식이 옳다면 존재하는 물질이죠.
- 13:49 그것은 중력적으로 작용하지만, 전자기와는 결합되어 있지 않습니다.
- 13:53 그래서 빛을 방출하지 않습니다.
- 13:55 많은 가능한 이론적 후보들이 있고, 우리는 찾고 있습니다.
- 13:58 이러한 구성 요소를 식별하기 위한 온갖 종류의 실험이 있습니다.
- 14:02 아직까지는 아무것도 없습니다.
- 14:04 그리고 그것은 우리가 궁금해하기 시작하기 때문에 실망스럽습니다.
- 14:08 방정식을 바꿔야 하는 것은 아닌지, 즉 법칙을 바꿔야 하는 것은 아닌지요.
- 14:11 왜냐하면 사실, 이론이 말하는 것과 우리가 관찰하는 것 사이에 모순이 있을 때,
- 14:16 또는 우리가 측정하는 것 사이에 모순이 있을 때, 두 가지 해결책이 있습니다.
- 14:18 하나는 우주에 우리가 한 번도 본 적 없는 것들이 있다고 말하는 것입니다.
- 14:21 그것들이 존재한다면, 일치를 회복할 수 있는 것들이요?
- 14:23 이것을 존재론적 해결책이라고 부릅니다.
- 14:25 또는 두 번째 해결책은, 불일치가 더 이상 존재하지 않도록 법칙을 바꾸는 것입니다.
- 14:32 불일치를 사라지게 하는 방식으로 법칙을 바꿉니다.
- 14:35 그리고 암흑 물질에 관해서는, 두 가지 길 중 어느 것이 옳은지 알 수 없습니다.
- 14:40 그리고 그것이 인간의 수명 내에 접근 가능하다고 생각하십니까?
- 14:44 인간 수명의 길이에 달려 있습니다.
- 14:46 누구에 대해 말하느냐에 달려 있습니다.
- 14:48 저는 그렇게 생각합니다.
- 14:50 어쨌든, 우리가 연구 노력을 계속한다면,
- 14:54 암흑 물질에 대해서는 신뢰할 수 있는 단서를 얻을 수 있을 것이라고 생각합니다.
- 15:01 제가 가능한 한 늦게 죽는다는 조건 하에, 제가 죽기 전에요.
- 15:06 물리학이 오늘날 현대 세계의 기술적 도전에 맞서는 데 유용합니까?
- 15:13 예를 들어, AI와 같은 것들이요?
- 15:16 AI는 데이터 처리 등에서 물리학에 도움을 줄 수 있습니다.
- 15:23 하지만 AI는 지능을 모방합니다.
- 15:26 AI에 대해 말할 때, 우리는 '지능'이라고 부르지만, 영어적인 의미에서 그렇습니다.
- 15:30 그것은 데이터 관리, 정보 처리입니다.
- 15:33 그것은 예전에 우리가 사이버네틱스라고 불렀던 것입니다.
- 15:36 반면에 프랑스식 지능, 즉 그 단어의 프랑스어 의미는,
- 15:40 또한 옳고 그름을 분별하고, 논증하며,
- 15:45 사실상 우리가 무엇으로 똑똑한지를 보여주는 능력입니다.
- 15:48 그리고 AI는 인간의 지능만큼 그것을 잘하지 못합니다.
- 15:51 점점 더 모방하고 있더라도 말이죠.
- 15:53 AI에는 우리가 너무 많이 이야기하지 않는 문제가 하나 있습니다.
- 15:56 바로 에너지입니다.
- 15:58 엄청난 에너지가 듭니다.
- 16:01 그리고 문제는, 우리가 AI를 지속 가능한 방식으로 사용할 수 있을지
- 16:06 원자력 발전소를 와이퍼처럼 빠르게
- 16:10 건설해야 할 의무 없이 말이죠.
- 16:12 그런 문제가 있습니다.
- 16:14 하지만 아시다시피, 2024년에 노벨 물리학상은
- 16:18 물리학자가 아닌 두 명의 AI 개발자, 즉 AI 개척자에게 수여되었습니다.
- 16:22 한 명은 인공 신경망이라고 불리는 것을 발명했고
- 16:26 다른 한 명은 딥러닝 기술을 발명했습니다.
- 16:30 물리학자들은 이를 좋지 않게 받아들였습니다.
- 16:34 왜냐하면 그것은 AI가 물리학자보다 물리학을 더 잘하거나,
- 16:37 아니면 노벨상을 받을 만한 물리학자가 없다는 것을 의미했기 때문입니다.
- 16:40 결론이나 답변은 아니지만, 한 가지 말씀드리자면
- 16:44 현대 물리학이 어떻게 탄생했는지 살펴보면
- 16:47 갈릴레오, 나중에 뉴턴과 아인슈타인과 함께 말이죠.
- 16:51 이 사람들은 올바른 법칙을 발견했지만, 데이터가 없었습니다.
- 16:55 데이터가 거의 없었죠.
- 16:57 갈릴레오는 물체가 어떤 힘도 받지 않는다고 말합니다.
- 17:01 그는 관성 모멘트를 직접 본 적이 없습니다.
- 17:04 그가 모든 물체가 진공 상태에서 같은 속도로 떨어진다고 말할 때,
- 17:06 그는 그것을 본 적이 없습니다. 왜냐하면 그 당시에는 진공을 만들 수 없었기 때문입니다.
- 17:08 그가 가진 데이터는 그가 세운 법칙들을 뒷받침했습니다.
- 17:11 아인슈타인이 1915년에 중력에 대한 아인슈타인 방정식을 쓸 때,
- 17:15 1915년에 우리는 우주에 대해 무엇을 알고 있었을까요?
- 17:18 우주가 팽창한다는 것을 몰랐습니다.
- 17:20 팽창이 가속화된다는 것은 더더욱 몰랐죠.
- 17:22 우리 은하 외에 다른 은하가 있다는 것도 몰랐습니다.
- 17:24 별들이 어디서 빛을 내는지 몰랐습니다.
- 17:26 핵력을 식별하지 못했습니다.
- 17:28 사실, 간수들에 비하면 우리는 아무것도 모릅니다.
- 17:30 그런데 그들은 올바른 방정식을 찾아냅니다.
- 17:32 사고 실험을 통해서 말이죠.
- 17:34 이것이 현재 AI가 할 수 없는 일입니다.
- 17:36 저는 미래를 예단하지 않습니다.
- 17:38 하지만 저에게는 그것이 도움이 됩니다.
- 17:41 하지만 저는 AI가 인간의 지능을 대체할 것이라고 생각하지 않습니다.
- 17:44 개념을 창조하는 문제에 있어서는 말이죠.
- 17:46 반대로 물리학이
- 17:50 이러한 에너지 탐색 논리에서 AI에게 도움이 될 수 있을까요?
- 17:54 저는 좋은 언론에서 읽었습니다.
- 17:58 얀 르퀸 씨가 META를 떠나 자신의 스타트업을 설립했다고 말이죠.
- 18:02 그가 AI가 물리학에,
- 18:05 즉 물리 법칙과 우주의 법칙을 이해하는 데 도움이 되기를 원하기 때문입니다.
- 18:08 그러니 아마도
- 18:10 그는 저보다 더 유능하니,
- 18:12 그에 대한 결실을 맺을 수 있는 아이디어들이 있을 것입니다.
- 18:14 저는 모릅니다.
- 18:15 현재로서는 AI가 개념을 다루는 데 그리 능숙하지 않습니다.
- 18:19 수학에서는 약간의 진전을 보이고 있습니다.
- 18:21 현재로서는 아주 우수한 고등학생 수준입니다.
- 18:25 대략 수학 올림피아드 수준이죠.
- 18:28 기하학, 대수학 추론 면에서 말입니다.
- 18:31 이미 평균 이상입니다.
- 18:32 아니요, 평균 이상입니다.
- 18:33 하지만 제가 말하고 싶은 것은 아인슈타인은 아니라는 것입니다.
- 18:36 창의성이라는 개념이 부족합니다.
- 18:38 수학자들과 이야기할 때,
- 18:40 우리는 수학이
- 18:43 방정식, 숫자, 복잡한 공식이라고 생각하기 쉽습니다.
- 18:45 그것은 수학의 형식화입니다.
- 18:48 수학은 추상적인 개념을 다루는 것입니다.
- 18:51 머릿속에서 만들어지는.
- 18:52 수학은 상상력입니다.
- 18:54 그리고 수학자들은 수학에 대해 이야기하는 방식이
- 18:57 서로 이미지로 이야기하는 것입니다.
- 19:00 문자 등은 나중에 그들의 직관을 확인하고,
- 19:05 그들의 직관을 굳건히 하기 위한 것입니다.
- 19:07 기본적으로 수학은 직관과 개념입니다.
- 19:10 그리고 이것은 AI가 쉽게 대체할 수 없을 것이라고 생각합니다.
- 19:15 그리고 가장 첨예한 이론 물리학에서는,
- 19:17 아인슈타인이 할 수 있었던 것,
- 19:18 양자 역학의 기초를 세워야 했을 때,
- 19:21 그것은 AI가 구조적으로 가질 수 없는
- 19:22 상상력을 제공한다고 생각합니다.
- 19:25 구조적으로 AI는 새로운 것을 개척하려 하지 않고,
- 19:29 반복하려 합니다.
- 19:30 언어에 대해 보여준 것은,
- 19:31 우리 스스로가 언어에 대해 높은 평가를 내리고 있지만,
- 19:34 결국 우리는 반복하는 기계라는 것입니다.
- 19:37 우리가 어릴 때부터 배우는 과정에서,
- 19:39 우리는 반복하고, 흉내 내고, 등등만 합니다.
- 19:41 그리고 결국 AI가 밝혀낸 것은,
- 19:44 모방을 통해 인간의 말을 재현하고
- 19:49 대화를 가능하게 했다는 것입니다.
- 19:52 하지만 이 창의성 부분에서는,
- 19:54 인간이 아직 훨씬 앞서 있다고 생각합니다.
- 19:58 우리 뇌의 구조에 대한 심오한 이유 때문에
- 20:00 우리가 이해하기 어려운 부분이지만,
- 20:01 뇌 구조 전문가들이 이야기하는 것입니다.
- 20:05 예를 들어, 소수를 다루는 어떤 사람들은,
- 20:10 자폐 스펙트럼 장애를 가지고 있고
- 20:12 매우 큰 소수를 완전히 직관적으로 다룰 수 있습니다.
- 20:14 완전히 직관적으로,
- 20:16 뇌 구조에 무언가가 있다는 것을 느낍니다.
- 20:18 우리가 왜 그런지 설명해주는.
- 20:20 우리 뇌에 정말 개념적인 것이 있어서,
- 20:22 개념과 직관을 그렇게 다룰 수 있게 합니다.
- 20:26 그렇다면 언젠가 가능하다고 생각하십니까?
- 20:28 물리학 연구를 하거나,
- 20:31 더 넓은 의미의 연구를 인간 없이 하는 것이?
- 20:36 저는 믿지 않습니다.
- 20:38 트리스탄은 믿지 않는다고 방금 말했습니다.
- 20:40 솔직히, 저는 모르겠습니다.
- 20:42 하지만 그런 것을 보고 싶지는 않습니다.
- 20:44 저는 물리학자들이 서로 토론하는 것을 정말 좋아합니다.
- 20:49 당신이 말하는 것과 비슷하죠.
- 20:51 칠판은 모든 것을 담는 책입니다.
- 20:54 그것만으로는 다른 사람의 머릿속에 아이디어를 만들어내지 못합니다.
- 20:57 그것은 멋진 광경입니다.
- 20:59 그런 종류의 지적인 상호작용이죠.
- 21:02 사실, 꽤 신비롭습니다.
- 21:03 뇌에서 무슨 일이 일어나는지 우리는 잘 모릅니다.
- 21:05 그런데 아이디어란 무엇일까요?
- 21:06 아이디어는 뇌에서 어떻게 싹트는 걸까요?
- 21:09 그리고 아이디어란, 우리 두개골을 활성화시키는
- 21:12 모든 신경 활동과 비교했을 때 무엇일까요?
- 21:14 신경 활동의 혼돈 속에서 아이디어가 어떻게 솟아나는 걸까요?
- 21:19 음, 그건 잘 모르겠습니다.
- 21:21 저는 바슐라르의 이 문구를 정말 좋아합니다.
- 21:24 바슐라르는 여러 분야에서 저의 스승입니다.
- 21:28 그는 상상력이 너무 많이 차지해야
- 21:31 생각이 충분해진다고 말했다.
- 21:33 생각이라고 할 때, 그것은 단순히 데이터로만 채워지는 것이 아닙니다.
- 21:37 그것은 단순히 세상의 광경으로만 채워지는 것이 아닙니다.
- 21:41 그것은 자신이 보는 것을 바탕으로 발명할 수 있습니다,
- 21:44 때로는 망상적으로,
- 21:46 자신의 생각을 키우는 데 도움이 될 개념들을.
- 21:49 그래서, 이 부분은 AI가 놓치는 부분인 것 같습니다.
- 21:54 하지만 AI는, 말씀하셨듯이, 놀라움을 주기도 합니다.
- 21:58 우리가 이해할 수 없는 일들을 해냅니다.
- 22:01 너무 단정적으로 말하고 싶지는 않습니다.
- 22:06 어쩌면 AI에서 나올 수도 있겠죠.
- 22:09 의식 이론에서는,
- 22:12 아마도 세상과 상호작용하고
- 22:16 다양한 지각 채널을 갖는 것이
- 22:19 중앙 기관인 뇌에 연결되어
- 22:22 세상과의 관계의 복잡성을 만들고
- 22:25 우리가 정의하기 어려운 의식이라고 불리는 것을 만든다는 생각이 있습니다.
- 22:28 어쩌면 이 AI들을 로봇에 탑재하여
- 22:34 움직이게 함으로써 우리가 의식의 한 형태를 넘어서고 재창조할 수 있을지도 모릅니다.
- 22:38 그리고 그때, 어쩌면 인간이 만들어낸 것들이
- 22:43 생각하고 증명할 수 있게 될지도 모릅니다.
- 22:45 그것이 바람직한지, 바람직하지 않은지,
- 22:48 두려워해야 할지 말아야 할지 모르겠습니다.
- 22:50 저는 이 문제에 대해 완전히 불가지론자입니다.
- 22:52 놀라운 점은 IAPT의 책임자가,
- 22:55 이 예를 들자면, 자신이 말하는 것을 전혀 이해하지 못한다는 것입니다.
- 22:58 IAPT의 책임자는 단어가 무엇인지조차 모릅니다.
- 23:01 그에게는 의미론적이지 않고 아무 의미도 없는 것들이,
- 23:04 그것이 생산하는 것에서 의미를 인식하는 것은 우리입니다.
- 23:07 그리고 의미론적이지 않은 기계가 우리에게 의미 있는 것을 생산할 수 있다는 것은,
- 23:11 그 자체로도 꽤 신비롭습니다.
- 23:13 하지만 투영해서는 안 됩니다. 즉, 기계가 말하는 것을 생각한다고 가정해서는 안 됩니다.
- 23:17 카미유 플라마리옹이 이야기한 것이 있습니다.
- 23:20 그는 과학 아카데미 회의에 참석했는데,
- 23:23 에디슨의 조수가 최초의 축음기를 시연하러 왔을 때였습니다.
- 23:28 그것은 기계에서 나오는 사람의 목소리를 들려주었습니다.
- 23:32 밀랍 조각이 있었습니다.
- 23:34 그는 한 나이 든 학자가 일어나서 통로를 내려와,
- 23:38 시연을 하던 에디슨의 조수를 목 졸라 죽이려 했다고 말합니다.
- 23:42 복화술사의 속임수에 넘어가지 않을 것이라고 소리치면서요.
- 23:46 그는 기계가 사람의 목소리를 낼 수 있다는 것을 믿을 수 없었습니다.
- 23:49 그리고 IAPT의 책임자가 서비스를 시작했을 때,
- 23:53 어떤 사람들은 질문에 대한 답변을 매우 빠르게 타이핑하는 사람들이 있다고 생각했습니다.
- 23:56 그에게 던져진 질문에 대한 답변으로
- 23:58 글쓰기가 너무 빨라서 그럴 수 없다는 것을 이해할 때까지요.
- 24:02 하지만 우리는 기계로부터 받는 것 뒤에 저자가 있다는 생각을 투영하는 경향이 있습니다.
- 24:07 실제로는 없는데도 말이죠.
- 24:11 인간의 창의적, 창조적, 상상적 능력과
- 24:15 AI의 환상적인 성능의 결합이
- 24:19 특정 발견을 가속화하는 데 도움이 될 수 있을까요?
- 24:22 아마도, 아니면 그 반대일 수도 있습니다.
- 24:25 그 반대라니요?
- 24:27 저는 조르주 베르나노스가 1940년대에 로봇에 대해 했던 놀라운 강연을 읽었습니다.
- 24:28 그는 1940년대에 로봇에 대해 강연했습니다.
- 24:34 1940년대에는 로봇 문제가 핵심적인 문제가 아니었다고 생각합니다.
- 24:36 그 강연에서 그는 놀라운 말을 했습니다.
- 24:41 그는 문제가 기계의 증가에서 오는 것이 아니라,
- 24:44 점점 더 많은 인간이 어릴 때부터 훈련받는다는 사실에서 온다고 말했습니다.
- 24:49 점점 더 많은 인간이 어릴 때부터 훈련받는다는 사실에서 온다고 말했습니다.
- 24:54 기계가 줄 수 있는 것 외에는 아무것도 기대하지 않는 것입니다.
- 24:58 기계가 우리의 지적 게으름을 부추길까요,
- 25:02 아니면 오히려 우리의 지적 활동을 자극할까요?
- 25:08 저는 모르겠습니다. 아직 결론이 나지 않은 문제입니다.
- 25:12 다시 말해, 기계가 우리에게 주는 기술적 경쟁이
- 25:16 우리의 정신에 발전을 가져올까요,
- 25:19 우리가 이전보다 훨씬 더 효율적인 인간적인 방식으로 생각하게 만들면서 말이죠.
- 25:23 아니면 결국 우리의 지적 활동의 일부를 기계에 위임하게 될까요?
- 25:29 모르겠습니다. 이미 오늘날에도 이것이 사람들을 다소 분열시키고 있다는 것을 알 수 있습니다.
- 25:34 이것이 단지 선택의 문제가 아닐까요?
- 25:37 그리고 어떤 사람들은 다른 사람들보다 더 잘 해낼까요?
- 25:41 예를 들어, 당신은 학생들의 과제를 채점하시나요?
- 25:45 저는 아주 오래전에 저널리즘 분야에서 그랬습니다.
- 25:47 손으로 쓴 과제들이었죠.
- 25:48 오늘날의 학생들은 어쨌든 젊은 남녀들인데,
- 25:51 그들은 글을 쓸 줄 알게 된 이후로 계속해서 맞춤법을 교정받아왔습니다.
- 25:54 그들이 화면이나 휴대폰에 글을 쓸 때, 그들이 쓰는 내용은 교정됩니다.
- 25:58 그래서 저는 이런 기능이 처음 나왔을 때, 곧 맞춤법 오류가 없는 과제를 채점하게 될 것이라고 생각했습니다.
- 26:04 하지만 그렇지 않다는 것을 잘 알고 있습니다.
- 26:06 따라서 교정받는 것만으로는 배우기에 충분하지 않다는 의미입니다.
- 26:10 오히려 저는 그들이 맞춤법, 문법, 구문 규칙을 기계에 위임한다고 생각합니다.
- 26:15 그들은 더 이상 그것들을 배울 필요가 없습니다.
- 26:17 두 가지를 가질 수 있지만, 같은 문제가 있습니다.
- 26:19 이미 인터넷 시대에도 이 질문은 제기되었고, 아직 해결되지 않았습니다.
- 26:23 우리 기억의 일부를 기계에 위임하는 것이 얼마나 유익한지 아닌지를 아는 것입니다.
- 26:31 다시 말해, 아는 것이 구글 검색이 될까요?
- 26:36 그것은 당신의 뇌에서 한 자리를 차지하고, 특정 지식들을 면제해 줍니다.
- 26:41 당신은 손가락 하나로 정보를 얻을 수 있다는 것을 알고 있습니다.
- 26:44 예를 들어, 파리에서의 경로를 덜 잘 기억하게 됩니다.
- 26:48 당신은 휴대폰을 사용할 줄 안다는 것을 알고 있습니다.
- 26:51 이것이 긍정적일까요, 아니면 부정적일까요?
- 26:53 우리는 잘 모릅니다.
- 26:55 그것은 사실, 책을 읽고 읽은 책들 사이의 관계를 파악하는 것은
- 26:59 구글이 우리 대신 해주지 않기 때문입니다.
- 27:01 헤겔의 놀라운 인용문을 읽어드려도 될까요?
- 27:04 물론이죠.
- 27:05 저는 헤겔을 많이 읽는 사람은 아닙니다. 그가 저를 겁먹게 하거든요.
- 27:09 그는 이미 자기만의 철학을 가지고 있습니다.
- 27:13 하지만 저는 찾았습니다...
- 27:16 그래서 지금 기대가 됩니다.
- 27:17 긴장감을 유지하고 있습니다.
- 27:19 자, 이것이 바로 기억을 외부에 맡기는 문제입니다.
- 27:23 하지만 그가 이런 글을 썼다는 것이 놀랍습니다.
- 27:25 우리가 이야기하는 모든 기술이 나오기 전에, 그는 이렇게 말했습니다.
- 27:27 « 만약 학습이 단순한 수용에 그친다면,
- 27:31 그 결과는 우리가 물 위에 문장을 쓰는 것보다 나을 것이 거의 없을 것이다.
- 27:35 왜냐하면 어떤 것을 파악하는 것은 수용이 아니라 자기 활동이기 때문이다.
- 27:40 그것이 우리가 그것을 소유하게 만드는 것이다. »
- 27:42 그러므로 지식을 단순히 읽는 것보다 숙고해야 합니다.
- 27:46 그래야 우리의 사고에 스며들 수 있습니다. »
- 27:48 에티엔 클라인 씨, 이 대화에 감사드립니다.
- 27:50 또한 르 피가로의 과학 부서장인 트리스탄 제 씨께도 감사드립니다.
- 27:54 에티엔 클라인 씨, 올해 출간된 당신의 두 권의 책을 다시 한번 알려드립니다.
- 27:57 « 초월에 대한 찬사 », « 물리적 운송 »입니다.
- 28:00 다음 주에 다음 플라네타리움에서 뵙겠습니다.
- 0:00 Khi nói về AI, chúng ta nói về những sự phi thông minh, nhưng theo nghĩa tiếng Anh của thuật ngữ này.
- 0:03 Đó là việc quản lý dữ liệu, xử lý thông tin.
- 0:05 Theo nghĩa tiếng Pháp của từ này, nó còn là khả năng phân biệt thật giả, và lập luận.
- 0:10 Và điều đó, AI không làm tốt bằng khoa học nhân văn.
- 0:13 Hiện tại, AI không giỏi lắm trong việc thao túng các khái niệm.
- 0:15 Nó có một chút tiến bộ trong toán học.
- 0:17 Hiện tại, nó có trình độ của một học sinh cấp ba rất giỏi.
- 0:20 Điều đó đã hơn mức trung bình rồi.
- 0:21 Không, nhưng nó hơn mức trung bình.
- 0:22 Nhưng ý tôi là, nó không phải là Einstein.
- 0:24 Có những khám phá làm tăng sự thiếu hiểu biết.
- 0:30 Étienne Klein, cảm ơn ông đã nhận lời mời của chúng tôi đến với Planétarium.
- 0:36 Ông là một nhân vật nổi bật trong việc phổ biến khoa học, giám đốc nghiên cứu tại CEA, giảng viên, nhà triết học.
- 0:42 Ông cũng là nhà sản xuất và người dẫn chương trình La Conversation Scientifique trên France Culture.
- 0:49 Hơn 500 chương trình.
- 0:50 Đã hơn 500 rồi.
- 0:53 Tristan, chúng ta vẫn còn việc phải làm.
- 0:54 Và ông cũng là một tác giả sung mãn.
- 0:57 Cuối năm 2025, ông sẽ xuất bản Éloge du dépassement cùng với Thomas Pesquet.
- 1:02 Tôi mời quý vị khán giả xem lại cuộc phỏng vấn của chúng tôi với Thomas Pesquet và ông.
- 1:05 Đó là một tập trước của Planétarium có sẵn trên VOD.
- 1:09 Và trước đó một chút, cùng năm đó, vào tháng 4 năm 2025, ông cũng đã xuất bản Transport physique tại Gallimard
- 1:15 trong đó ông cố gắng dung hòa vật lý và thể chất.
- 1:20 Étienne Klein, ông đã thành công trong việc dung hòa thể xác và tinh thần chưa?
- 1:25 Dù sao thì, tôi đã cố gắng xem xét sự phức tạp trong mối quan hệ tương hỗ của chúng.
- 1:30 Thực ra, đôi khi trong cuộc sống, có những
- 1:34 chập mạch
- 1:42 trong đầu. Có hai điều tưởng chừng hoàn toàn độc lập, khi được đặt gần nhau, lại tạo ra một loại tia lửa. Và cuối cùng, vật lý hiện đại, với Galilée và những người khác, đã được tạo ra bởi những người tìm ra các chiến lược trí tuệ
- 1:49 để thoát ra khỏi thế giới, thực hiện các thí nghiệm tư duy, trang bị cho mình những khái niệm mới
- 1:54 và nhờ đó đặt lại câu hỏi về thế giới một cách phù hợp hơn.
- 2:00 Bởi vì cuối cùng, việc các định luật vật lý và ngay cả những định luật vật lý cổ điển mà chúng ta học ở trường trung học,
- 2:04 nếu chúng ta thực sự nghiêm túc với chúng, thì chúng vẫn khá kỳ lạ.
- 2:08 Chúng phản trực giác. Chúng dường như mâu thuẫn với các hiện tượng mà chúng mô tả hoặc giải thích.
- 2:16 Tôi thậm chí còn chưa nói đến vật lý lượng tử hay thuyết tương đối, nơi chúng ta tiếp cận những loại logic hoàn toàn phản trực giác.
- 2:23 Và tôi nghĩ rằng sự kỳ diệu của vật lý chính là buộc chúng ta phải hiểu những gì quen thuộc trong thế giới của chúng ta
- 2:33 từ những khái niệm không quen thuộc.
- 2:36 Và do đó có sự chuyển động kép này mà tôi thấy hấp dẫn và lẽ ra phải gây ra một sự phấn khích trí tuệ
- 2:44 mỗi khi chúng ta nghe nói về vật lý.
- 2:46 Tristan Ray, ông là nhà báo tại Le Figaro, trưởng ban khoa học.
- 2:50 Về mặt sự phấn khích trí tuệ, Tristan Ray, tôi nhớ rất rõ,
- 2:55 vì chúng ta đã làm việc cùng nhau hơn một thập kỷ,
- 2:58 ngày công bố khám phá, sự xác nhận về hạt Higgs.
- 3:03 Ông đã là nhà báo trong tòa soạn và ông đã bước vào phòng biên tập giải thích cho mọi người,
- 3:08 cho các nhà báo, cho ban biên tập,
- 3:10 rằng điều này rất rất quan trọng, hãy xem, giải thích tại sao nó lại quan trọng với rất nhiều nhà báo thậm chí không biết chúng ta đang nói về cái gì.
- 3:17 Và ông đã đúng, nó đã lên trang nhất.
- 3:19 Ông có thể nhắc lại cho chúng tôi biết điều đó đại diện cho cái gì, sự xác nhận về sự tồn tại của hạt Higgs này không?
- 3:25 Điều đó sẽ là điểm khởi đầu cho suy nghĩ này của chúng ta.
- 3:28 Điều đó quan trọng vì nó giống như mảnh ghép còn thiếu của một câu đố mà vì nó chúng ta đã xây dựng LHC theo một cách nào đó.
- 3:35 Chúng ta đã đầu tư hàng tỷ đô la để cố gắng tìm ra hạt này, hạt cho phép giải thích những vấn đề lớn
- 3:43 tồn tại trong mô hình chuẩn của vật lý hạt, và đặc biệt là khối lượng của các boson trung gian.
- 3:48 Photon, như quý vị đã biết, không có khối lượng.
- 3:51 Có những hạt mang lực khác, chúng có khối lượng.
- 3:55 Tuy nhiên, trong mô hình chuẩn, chúng ta không thể giải thích điều đó.
- 3:58 Cần phải tìm ra một giải pháp, đó là vấn đề lớn nhất, nhưng còn có những vấn đề khác.
- 4:01 Có một lý thuyết cực kỳ thanh lịch, đó là lý thuyết của Englert Brutiggs,
- 4:07 đó là một lý thuyết tập thể cực kỳ thanh lịch đã giả định sự tồn tại của một hạt, một boson, boson vô hướng,
- 4:14 mà, thông qua các cơ chế hơi phức tạp, đã cấp khối lượng cho một số hạt chứ không phải cho những hạt khác,
- 4:19 và ở một mức độ nào đó, đã giải quyết tất cả các vấn đề.
- 4:21 Lý thuyết này thanh lịch đến mức, và điều này không phải lúc nào cũng xảy ra trong vật lý hạt,
- 4:25 nhưng lại quá tao nhã đến nỗi, ở một khía cạnh nào đó, không ai thực sự nghi ngờ sự tồn tại của hạt boson này.
- 4:29 Nhưng chúng ta chưa tìm ra nó, chúng ta đã đầu tư rất nhiều nguồn lực, và có lẽ chúng ta chưa bắt đầu nghi ngờ,
- 4:33 nhưng dù sao đi nữa, chúng ta đã tích cực tìm kiếm nó trong 30 năm, và cuối cùng, chúng ta đã tìm thấy nó,
- 4:40 nó đã lộ diện, và do đó, đó là một sự kiện phi thường, một sự xác nhận cho rất nhiều điều.
- 4:47 Chúng ta có thể so sánh với việc quan sát các sóng hấp dẫn đầu tiên, nó cũng tương tự như vậy,
- 4:51 nghĩa là những điều có nguồn gốc khá sâu xa trong lịch sử khoa học,
- 4:55 đặc biệt là vào đầu thế kỷ trước, bởi vì đó là những vấn đề khá cũ,
- 4:59 và những thí nghiệm mà công nghệ hiện tại đã cho phép, điều không thể vào thời điểm đó,
- 5:06 đã giúp xác nhận mọi thứ, vì vậy nó kể một điều gì đó về lịch sử khoa học,
- 5:09 và một dạng thành quả, ở một khía cạnh nào đó, của nhiều năm nỗ lực.
- 5:16 Đối với tôi, người đã quan tâm đến khoa học từ khi còn nhỏ, thì điều đó không quá khó,
- 5:20 để biết rằng điều đó thực sự rất quan trọng, và tôi cũng biết nó phức tạp đến mức nào,
- 5:25 trong một tòa soạn tổng hợp, để truyền tải ý tưởng rằng điều đó cũng quan trọng.
- 5:31 Vào thời điểm đó, không còn nhiều nhà báo chuyên về vật lý nữa, ngoài tôi ra,
- 5:35 nên đó là một kỷ niệm đẹp.
- 5:38 Etienne Klein, đó có phải là loại hứng thú trí tuệ mà chúng ta tìm kiếm khi nghiên cứu vật lý không?
- 5:42 Vâng, tôi nghĩ rất đúng, vào ngày 4 tháng 7 năm 2012, thông báo đã được đưa ra,
- 5:45 đã có hai bài thuyết trình tại giảng đường lớn của CERN,
- 5:48 với sự hiện diện, nhân tiện, trong khán giả của Peter Higgs,
- 5:51 một trong những người đã hình thành hạt này, cùng với François Englert,
- 5:55 người đã hình thành nó theo một cách khác, gần như cùng lúc.
- 5:58 Họ chưa từng gặp nhau, họ đã ngoài tám mươi tuổi,
- 6:01 vì dự đoán của họ đã có từ năm 1964, và bây giờ là năm 2012.
- 6:07 Bài diễn thuyết, ngôn ngữ, từ vựng của các nhà thực nghiệm khi kể về kết quả của họ
- 6:12 khác biệt đến mức các nhà lý thuyết không hiểu các bài thuyết trình.
- 6:17 Tuy nhiên, cuối cùng, họ đã hiểu rằng hạt mà họ đã dự đoán vừa được phát hiện.
- 6:23 Và lúc đó, ít nhất là đối với họ, có một khoảnh khắc sững sờ,
- 6:28 cả hai người họ đã ôm nhau, họ chưa từng gặp nhau.
- 6:31 Và thực sự, điều đó đã xác nhận một điều đã được mong đợi từ rất lâu,
- 6:35 và điều đó đã hoàn toàn thay đổi cách hiểu về khối lượng của các hạt.
- 6:39 Khối lượng của một hạt, thông thường, chúng ta tin rằng đó là một thuộc tính nội tại của các hạt.
- 6:44 Nói đến vật chất là nói đến khối lượng. Nói đến khối lượng là nói đến vật chất.
- 6:47 Vì vậy, khối lượng và vật chất, đó là hai thứ luôn gắn liền với nhau.
- 6:51 Và ở đây, họ đã chỉ ra rằng khối lượng của một hạt không phải là một thuộc tính mà nó tự có,
- 6:57 mà là kết quả của sự tương tác của nó với chân không, vốn không phải là chân không.
- 7:03 Và trường liên quan đến hạt này, trường Higgs như chúng ta gọi,
- 7:06 nó hiện diện khắp mọi nơi, và các hạt tương tác mạnh yếu khác nhau với nó,
- 7:10 và chính sự tương tác này quyết định khối lượng biểu kiến của chúng.
- 7:13 Vì vậy, đây là một loại cuộc cách mạng về khái niệm, một lần nữa cho thấy,
- 7:18 nhưng lần này, một cách thực sự ngoạn mục,
- 7:21 rằng các khái niệm quen thuộc không phải là những khái niệm đúng để hiểu thế giới vật lý.
- 7:26 Etienne Klein, điều gì, kể từ boson Higgs, đã một lần nữa khơi dậy,
- 7:33 sự hứng thú trí tuệ mà ông nói đến?
- 7:35 Ông đã tự mình nói, các sóng hấp dẫn, được Einstein dự đoán vào năm 1916,
- 7:40 và được phát hiện lần đầu tiên, tức là một thế kỷ sau,
- 7:44 đó là những sóng được tạo ra bởi sự hợp nhất của hai lỗ đen cách đây hơn một tỷ năm.
- 7:49 Nó giải phóng một năng lượng mà chúng ta không thể tưởng tượng được.
- 7:51 Đó là hai khối lượng mặt trời biến thành năng lượng theo công thức E=mc².
- 7:55 Hiroshima, đó là một khối lượng. À, một gram, xin lỗi.
- 7:58 Bom Hiroshima, giữa trạng thái ban đầu và quả bom sau khi nổ, có sự khác biệt một gram.
- 8:03 Điều đó tạo ra Hiroshima. Còn đây, là hai khối lượng mặt trời.
- 8:06 Điều đó làm rung động không thời gian. Sóng suy yếu khi nó lan truyền.
- 8:11 Và khi nó đi qua Trái Đất, đó là vào tháng 9 năm 2015,
- 8:14 nó làm thay đổi khoảng cách giữa hai điểm theo cách mà chúng ta có thể đo được.
- 8:19 Và hai điểm đó giãn ra rồi lại gần nhau khi sóng đi qua.
- 8:24 Không phải vì chúng di chuyển trong không gian.
- 8:26 Khi chúng ta thấy hai điểm di chuyển, chúng ta nói rằng chúng di chuyển trong không gian.
- 8:29 Không, không, chúng đứng yên trong không gian.
- 8:31 Và khoảng cách giữa chúng tăng lên vì không gian giữa chúng, các điểm, giãn nở.
- 8:39 Điều đó thực sự tuyệt vời.
- 8:42 Một sóng hấp dẫn không bị biến dạng khi nó đi qua, không giống như ánh sáng.
- 8:46 Vì vậy, hình dạng của nó trực tiếp phản ánh cấu trúc của nguồn phát ra nó.
- 8:52 Đây là một cách mới để nghiên cứu vật lý thiên văn.
- 8:55 Và điều đó cũng cho thấy rằng các lý thuyết vật lý cho phép đưa ra những dự đoán
- 9:01 dẫn đến các nghiên cứu làm tăng phạm vi dữ liệu.
- 9:05 Chúng ta khám phá ra các thực thể vật lý mới nhờ vào các lý thuyết.
- 9:08 Hạt Higgs, sóng hấp dẫn, lỗ đen
- 9:11 là những thứ ban đầu là nghiệm của các phương trình.
- 9:15 Trong trường hợp này, đó là của Einstein.
- 9:18 Điều kỳ diệu là một thế kỷ sau, hoặc 50 năm sau,
- 9:23 chúng ta có thể phát hiện ra chúng nếu chúng ta đầu tư đủ phương tiện.
- 9:27 Tristan, có khám phá nào khiến anh hào hứng không?
- 9:31 Tôi sẽ nói rằng chúng ta đang đứng trước ngưỡng cửa của một khám phá có thể khiến tôi hào hứng tương tự.
- 9:35 Bởi vì tôi còn quá trẻ để chứng kiến sự khám phá về sự tăng tốc giãn nở của vũ trụ.
- 9:40 Đó là điều mà tôi đã lớn lên cùng.
- 9:43 Điều đó bình thường, sự tăng tốc giúp ta trưởng thành.
- 9:47 Tôi đã lớn lên cùng với điều đó.
- 9:48 Đó không phải là một bất ngờ khi chúng ta khám phá ra điều đó nhờ nghiên cứu về các siêu tân tinh.
- 9:52 Nhưng chúng ta đang đứng trước ngưỡng cửa tự hỏi liệu có sự biến đổi nào trong sự tăng tốc giãn nở của vũ trụ này không.
- 9:56 Do đó, điều này đặt ra nhiều câu hỏi.
- 9:58 Đặc biệt là câu hỏi về năng lượng tối.
- 10:00 Năng lượng tối là gì? Nó đại diện cho điều gì?
- 10:03 Chúng ta gọi là năng lượng tối, nhưng dấu hỏi lớn này là gì
- 10:06 đang tồn tại trong vật lý hiện nay?
- 10:09 Tất cả những câu hỏi vũ trụ học này là điều tôi quan tâm ngày nay.
- 10:14 Chúng ta thấy rõ có một bức màn và có điều gì đó đằng sau bức màn đó
- 10:17 đang chờ được vén lên.
- 10:19 Hiện tại, chúng ta vẫn chưa làm được.
- 10:21 Tất cả những điều làm cho mô hình hiện tại có vẻ lung lay đều khiến tôi quan tâm.
- 10:26 Ngày nay, đó sẽ là các nghiên cứu về neutrino,
- 10:30 các nghiên cứu về mômen từ của muon,
- 10:33 vấn đề về sự tăng tốc giãn nở của vũ trụ.
- 10:39 Chúng ta có thể hy vọng rằng với các máy gia tốc mới,
- 10:42 chúng ta có thể vén màn về sự tồn tại hay không tồn tại của siêu đối xứng
- 10:46 và những gì ẩn giấu đằng sau mô hình vật lý hạt.
- 10:50 Tôi hơi nóng lòng muốn xem chúng ta sẽ thấy gì đằng sau góc màn này.
- 10:56 Tôi nghĩ chúng ta không còn xa nữa để bắt đầu vén bức màn này.
- 10:59 Cho đến nay, tôi đã sống cả cuộc đời học tập của mình,
- 11:03 và những người trẻ làm khoa học đều ít nhiều dựa trên những điều chắc chắn và xác nhận thực nghiệm.
- 11:08 Tôi suy nghĩ nhưng đã không có cuộc cách mạng khái niệm lớn nào trong 30 năm qua.
- 11:15 Những điều mang tính cách mạng nhất mà tôi đã thấy là những điều mang tính công nghệ hơn
- 11:22 và khiến tôi ấn tượng, rất thú vị.
- 11:25 Điều cuối cùng trong số đó là AI.
- 11:27 Rõ ràng, AI tạo sinh, chúng ta đã biết về học sâu từ lâu,
- 11:31 tất cả những gì nó mang lại, học máy này,
- 11:33 để khám phá những điều tiềm ẩn trong thực tế mà chúng ta không thể đưa vào phương trình.
- 11:37 Điều đó hơi hấp dẫn, và vẫn luôn hấp dẫn khi thấy một chương trình máy tính
- 11:41 có thể phát hiện ra những điều ẩn giấu dưới thực tế của vạn vật
- 11:44 mà chúng ta không hiểu chính xác nó làm như thế nào.
- 11:47 Dù sao thì vẫn có một khía cạnh bí ẩn.
- 11:49 Khi tôi nói chuyện với các nhà nghiên cứu làm việc về AI tạo sinh,
- 11:52 họ nói rằng chính họ cũng ngạc nhiên trước những gì AI tạo sinh có thể làm được.
- 11:58 Họ không hiểu rõ làm thế nào điều đó có thể xảy ra
- 12:01 chỉ bằng cách cố gắng đoán từ tiếp theo,
- 12:03 chúng ta có thể tạo ra các lập luận, văn bản, vượt qua kỳ thi luật sư.
- 12:07 Điều đó vẫn có vẻ khá tuyệt vời.
- 12:10 Chúng ta sẽ nói về AI tạo sinh, vì ông cũng đề cập đến nó trong cuốn sách của mình, Etienne Klein.
- 12:14 Ngay trước đó, nếu chúng ta hướng về tương lai, như Tristan đã làm,
- 12:17 còn ông, nếu ông có thể vén màn một bí ẩn của vũ trụ,
- 12:21 như vậy, điều mà ông sẽ không...
- 12:22 Rõ ràng là có năng lượng tối mà ông đã nói đến.
- 12:24 Trước khi đưa ra giả thuyết, tôi đang chờ kết quả từ kính viễn vọng không gian Euclid.
- 12:29 Chẳng bao lâu nữa, chúng ta sẽ có những ràng buộc khá chặt chẽ.
- 12:31 Đó là một kính viễn vọng không gian được lắp đặt cách đây 1.500.000 km,
- 12:35 tại cái mà chúng ta gọi là điểm Lagrange,
- 12:37 và nó thực hiện một loại bản đồ các thiên hà, bao gồm cả những thiên hà xa nhất.
- 12:40 Điều đó sẽ giúp chúng ta đặt ra những ràng buộc về những gì có thể hoặc không thể là
- 12:45 hằng số vũ trụ và sau đó là năng lượng tối.
- 12:48 Thực ra, điều ông nói là bằng chứng cho thấy chúng ta không cùng tuổi.
- 12:52 Vâng.
- 12:53 Bởi vì thực tế, có những khám phá, điều này thật nghịch lý,
- 12:57 có những khám phá làm tăng sự thiếu hiểu biết.
- 13:00 Ví dụ, khi tôi còn là sinh viên, chúng tôi được giải thích rằng nội dung của vũ trụ,
- 13:05 nội dung vật chất và năng lượng của vũ trụ, đã được xác định.
- 13:09 Đó là các proton, neutron, vật chất baryon, như chúng ta gọi.
- 13:12 Và sau đó một chút, chúng ta nói về vật chất tối, rồi năng lượng tối.
- 13:17 Rõ ràng, vật chất như chúng ta biết, được cấu tạo từ các hạt cơ bản như chúng ta biết,
- 13:22 chỉ chiếm vài phần trăm tổng nội dung của vũ trụ.
- 13:26 Vì vậy, khi học hỏi, chúng ta nhận ra rằng mình biết ít hơn những gì mình nghĩ.
- 13:31 Đó là điều tôi muốn nói.
- 13:33 Và năng lượng tối, rõ ràng là nó làm tôi hứng thú như mọi người,
- 13:38 nhưng tôi tin rằng nó ít hơn một chút so với vật chất tối.
- 13:41 Vật chất tối, dù sao thì nó cũng là một loại vật chất,
- 13:44 mà nếu các phương trình của Einstein là đúng về lực hấp dẫn, thì nó tồn tại.
- 13:49 Nó tác động hấp dẫn, nhưng không liên kết với điện từ học,
- 13:53 vì vậy nó không phát ra ánh sáng.
- 13:55 Có rất nhiều ứng cử viên tiềm năng, về mặt lý thuyết, chúng ta đang tìm kiếm.
- 13:58 Có đủ loại thí nghiệm nhằm xác định các thành phần này.
- 14:02 Hiện tại, không có gì.
- 14:04 Và điều đó thật đáng thất vọng vì chúng ta bắt đầu tự hỏi
- 14:08 liệu có phải chúng ta nên thay đổi các phương trình, nói cách khác là luật.
- 14:11 Bởi vì thực tế, khi có mâu thuẫn giữa những gì các lý thuyết nói và những gì chúng ta quan sát,
- 14:16 hoặc những gì chúng ta đo lường, có hai giải pháp.
- 14:18 Một là chúng ta nói, trong vũ trụ, có những thứ chúng ta chưa từng thấy.
- 14:21 Mà nếu chúng tồn tại, sẽ khôi phục sự đồng thuận?
- 14:23 Đó là cái mà chúng ta gọi là giải pháp bản thể học.
- 14:25 Hoặc, giải pháp thứ hai, chúng ta thay đổi các định luật để sự bất đồng không còn tồn tại nữa.
- 14:32 Chúng ta thay đổi các định luật theo cách làm cho sự bất đồng biến mất.
- 14:35 Và đối với vật chất tối, chúng ta không biết con đường nào trong hai con đường là đúng.
- 14:40 Và điều đó, ông nghĩ rằng nó có thể đạt được trong một đời người không?
- 14:44 Điều đó phụ thuộc vào độ dài của đời người.
- 14:46 Điều đó phụ thuộc vào việc chúng ta đang nói về ai.
- 14:48 Tôi thì nghĩ vậy.
- 14:50 Dù sao đi nữa, nếu chúng ta tiếp tục nỗ lực nghiên cứu,
- 14:54 tôi nghĩ rằng về vật chất tối, chúng ta sẽ có những chỉ dẫn đáng tin cậy,
- 15:01 trước khi tôi chết, với điều kiện là tôi chết càng muộn càng tốt.
- 15:06 Liệu vật lý ngày nay có hữu ích để đối mặt với những thách thức công nghệ của thế giới hiện đại không,
- 15:13 chẳng hạn như AI?
- 15:16 AI có thể phục vụ vật lý, trong việc xử lý dữ liệu, v.v.
- 15:23 Hiện tại, AI, nó mô phỏng trí thông minh.
- 15:26 Khi nói về AI, chúng ta nói về 'những sự không thông minh', nhưng theo nghĩa tiếng Anh của thuật ngữ này.
- 15:30 Đó là việc quản lý dữ liệu, xử lý thông tin.
- 15:33 Đó là cái mà trước đây chúng ta gọi là điều khiển học.
- 15:36 Trong khi đó, trí thông minh theo kiểu Pháp, nghĩa tiếng Pháp của từ này,
- 15:40 cũng là khả năng phân biệt thật giả, lập luận,
- 15:45 để thể hiện điều gì làm cho chúng ta thông minh, thực ra là vậy.
- 15:48 Và điều đó, AI không làm tốt bằng trí thông minh con người,
- 15:51 mặc dù nó ngày càng mô phỏng tốt hơn.
- 15:53 Dù sao thì vẫn có một vấn đề với AI mà chúng ta không nói nhiều đến,
- 15:56 đó là năng lượng.
- 15:58 Nó tiêu tốn một lượng năng lượng khổng lồ.
- 16:01 Và câu hỏi đặt ra là liệu chúng ta có thể sử dụng AI một cách bền vững
- 16:06 mà không buộc chúng ta phải xây dựng các lò phản ứng hạt nhân
- 16:10 với tốc độ chóng mặt?
- 16:12 Có vấn đề đó.
- 16:14 Nhưng, bạn biết đấy, vào năm 2024, giải Nobel Vật lý đã được trao,
- 16:18 không phải cho các nhà vật lý, mà cho hai nhà thiết kế, hai người tiên phong của AI.
- 16:22 Một người đã phát minh ra cái mà chúng ta gọi là mạng lưới thần kinh nhân tạo
- 16:26 và người kia đã phát minh ra các kỹ thuật học sâu.
- 16:30 Điều đó đã bị các nhà vật lý đón nhận không tốt,
- 16:34 bởi vì điều đó có nghĩa là hoặc AI sẽ làm vật lý tốt hơn các nhà vật lý,
- 16:37 hoặc là không có nhà vật lý nào xứng đáng với giải Nobel.
- 16:40 Tôi chỉ đưa ra một nhận xét, đây không phải là một kết luận hay một câu trả lời,
- 16:44 đó là khi bạn nhìn vào cách vật lý hiện đại ra đời,
- 16:47 với Galileo, sau này là Newton và Einstein,
- 16:51 những người này đã tìm ra các định luật đúng, nhưng họ không có dữ liệu,
- 16:55 rất ít dữ liệu.
- 16:57 Galileo nói rằng một vật thể không chịu bất kỳ lực nào.
- 17:01 Bản thân ông ấy chưa bao giờ nhìn thấy một khoảnh khắc quán tính.
- 17:04 Khi ông ấy nói rằng tất cả các vật thể rơi với cùng tốc độ trong chân không,
- 17:06 ông ấy chưa bao giờ nhìn thấy điều đó, bởi vì vào thời điểm đó người ta không thể tạo ra chân không.
- 17:08 Và các định luật ông ấy có đã chi phối dữ liệu ông ấy có.
- 17:11 Khi Einstein viết các phương trình của Einstein vào năm 1915 về lực hấp dẫn,
- 17:15 chúng ta biết gì về vũ trụ vào năm 1915?
- 17:18 Chúng ta không biết rằng vũ trụ đang giãn nở.
- 17:20 Chúng ta càng không biết rằng sự giãn nở đang tăng tốc.
- 17:22 Chúng ta không biết rằng có những thiên hà khác ngoài thiên hà của chúng ta.
- 17:24 Chúng ta không biết các ngôi sao phát sáng từ đâu.
- 17:26 Chúng ta chưa xác định được các lực hạt nhân.
- 17:28 Thực ra, so với các thiên tài, chúng ta không biết gì cả.
- 17:30 Và họ tìm ra các phương trình đúng.
- 17:32 Thông qua các thí nghiệm tư duy.
- 17:34 Điều mà AI hiện tại chưa làm được.
- 17:36 Tôi không đoán trước tương lai.
- 17:38 Nhưng đối với tôi, nó là một công cụ hỗ trợ.
- 17:41 Nhưng tôi không nghĩ nó sẽ thay thế trí tuệ con người
- 17:44 khi nói đến việc tạo ra các khái niệm.
- 17:46 Ngược lại, liệu vật lý có thể là,
- 17:50 một sự hỗ trợ cho AI trong logic tìm kiếm năng lượng này không?
- 17:54 Tôi đã đọc trên một tờ báo uy tín
- 17:58 rằng ông Yann LeCun đã rời META để thành lập công ty khởi nghiệp của riêng mình
- 18:02 bởi vì ông ấy muốn AI phục vụ vật lý,
- 18:05 cho việc tìm hiểu các định luật vật lý và các định luật của vũ trụ.
- 18:08 Vậy điều đó có nghĩa là chắc chắn có,
- 18:10 ông ấy có năng lực hơn tôi,
- 18:12 có những ý tưởng về vấn đề đó có thể mang lại hiệu quả.
- 18:14 Tôi không biết gì cả.
- 18:15 Hiện tại, AI không giỏi trong việc thao tác với các khái niệm.
- 18:19 Nó có một chút tiến bộ trong toán học.
- 18:21 Hiện tại, nó có trình độ của một học sinh cấp ba rất giỏi,
- 18:25 trình độ tương đương Olympic Toán học,
- 18:28 về mặt lập luận trong hình học, đại số.
- 18:31 Điều đó đã hơn mức trung bình rồi.
- 18:32 Không, nó hơn mức trung bình.
- 18:33 Nhưng điều tôi muốn nói là nó không phải là Einstein.
- 18:36 Nó thiếu khái niệm về sự sáng tạo này.
- 18:38 Khi chúng ta nói chuyện với các nhà toán học,
- 18:40 chúng ta thấy rõ rằng chúng ta có ấn tượng rằng toán học,
- 18:43 là các phương trình, các con số, các công thức phức tạp.
- 18:45 Đó là sự hình thức hóa của toán học.
- 18:48 Toán học là sự thao tác các khái niệm trừu tượng
- 18:51 mà chúng ta tự tạo ra trong đầu.
- 18:52 Toán học là sự tưởng tượng.
- 18:54 Và các nhà toán học, cách họ nói về toán học,
- 18:57 là nói chuyện với nhau bằng hình ảnh.
- 19:00 Các ký tự, v.v., là để sau đó kiểm tra trực giác của họ,
- 19:05 để củng cố trực giác của họ.
- 19:07 Về cơ bản, toán học là trực giác và các khái niệm.
- 19:10 Và điều đó, tôi không nghĩ AI sẽ dễ dàng thay thế được.
- 19:15 Và trong vật lý lý thuyết, phần tinh vi nhất,
- 19:17 bởi vì những gì Einstein có thể làm,
- 19:18 khi ông ấy phải đặt nền móng cho cơ học lượng tử,
- 19:21 tôi nghĩ điều đó mang lại một liều lượng trí tưởng tượng
- 19:22 mà AI sẽ không có được từ cấu trúc của nó.
- 19:25 Theo cấu trúc, AI không tìm cách khám phá cái mới,
- 19:29 nó tìm cách lặp lại.
- 19:30 Những gì nó đã thể hiện về ngôn ngữ,
- 19:31 là chính chúng ta có một quan điểm cao về ngôn ngữ,
- 19:34 trong khi cuối cùng, chúng ta vẫn là những cỗ máy lặp lại.
- 19:37 Trong quá trình học của chúng ta, từ khi còn nhỏ,
- 19:39 chúng ta chỉ lặp lại, bắt chước, v.v.
- 19:41 Và cuối cùng, điều mà AI đã làm sáng tỏ,
- 19:44 là bằng cách bắt chước, nó đã tái tạo được lời nói của con người
- 19:49 và tạo ra sự trao đổi.
- 19:52 Nhưng về phần sáng tạo này,
- 19:54 tôi nghĩ rằng con người vẫn còn đi trước rất nhiều
- 19:58 vì những lý do sâu sắc về cấu trúc não bộ của chúng ta
- 20:00 mà chúng ta khó hiểu,
- 20:01 nhưng chúng ta đang nói về những người chuyên về cấu trúc não bộ.
- 20:05 Một số người thao tác các số nguyên tố, chẳng hạn,
- 20:10 những người mắc chứng tự kỷ
- 20:12 và những người có thể thao tác các số nguyên tố cực lớn
- 20:14 một cách hoàn toàn trực giác,
- 20:16 chúng ta cảm thấy có điều gì đó trong cấu trúc não bộ
- 20:18 giải thích tại sao chúng ta...
- 20:20 Điều thực sự mang tính khái niệm đối với não bộ của chúng ta,
- 20:22 cho phép thao tác các khái niệm và trực giác như vậy.
- 20:26 Vậy thì, bạn có nghĩ rằng một ngày nào đó có thể
- 20:28 thực hiện nghiên cứu vật lý,
- 20:31 hoặc thậm chí nghiên cứu theo nghĩa rộng hơn, mà không cần con người?
- 20:36 Tôi không tin điều đó.
- 20:38 Tristan vừa nói với chúng tôi rằng anh ấy không tin điều đó.
- 20:40 Thành thật mà nói, tôi không biết,
- 20:42 nhưng tôi hy vọng sẽ không thấy điều đó.
- 20:44 Tôi rất thích nghe các nhà vật lý thảo luận với nhau.
- 20:49 Đó là điều bạn vừa nói.
- 20:51 Một bảng, đó là kho tàng kiến thức.
- 20:54 Nó không bao giờ tự tạo ra một ý tưởng trong đầu người khác.
- 20:57 Đó là một cảnh tượng tuyệt vời.
- 20:59 Một kiểu tương tác trí tuệ như vậy.
- 21:02 Thực sự khá bí ẩn.
- 21:03 Chúng ta không thực sự biết điều gì đang xảy ra trong não bộ.
- 21:05 Ý tưởng là gì, nhân tiện?
- 21:06 Một ý tưởng nảy mầm trong não bộ như thế nào?
- 21:09 Và ý tưởng là gì, so với tất cả hoạt động thần kinh
- 21:12 đang diễn ra trong hộp sọ của chúng ta?
- 21:14 Điều gì khiến một ý tưởng nảy sinh từ sự hỗn loạn của hoạt động thần kinh?
- 21:19 Chà, điều đó, chúng ta không thực sự biết.
- 21:21 Tôi rất thích câu nói này của Bachelard.
- 21:24 Bachelard là thầy của tôi trong nhiều lĩnh vực.
- 21:28 Ông ấy nói rằng trí tưởng tượng cần phải chiếm quá nhiều
- 21:31 để tư duy có đủ.
- 21:33 Khi nói về tư duy, nó không chỉ được nuôi dưỡng bởi dữ liệu.
- 21:37 Nó không chỉ được nuôi dưỡng bởi cảnh tượng thế giới.
- 21:41 Nó có khả năng, từ những gì nó thấy, để sáng tạo,
- 21:44 đôi khi một cách điên rồ,
- 21:46 những khái niệm sẽ giúp nó nuôi dưỡng tư duy của chính mình.
- 21:49 Và do đó, có điều gì đó mà tôi nghĩ là AI không thể nắm bắt được.
- 21:54 Nhưng như bạn đã nói, AI cũng mang lại những bất ngờ.
- 21:58 Nó làm những điều mà chúng ta không hiểu tại sao nó có thể làm được.
- 22:01 Tôi không muốn quá khẳng định.
- 22:06 Có lẽ điều đó sẽ đến từ AI.
- 22:09 Trong các lý thuyết về ý thức,
- 22:12 có lẽ có ý tưởng rằng chính việc tương tác với thế giới
- 22:16 và có các kênh nhận thức khác nhau
- 22:19 được kết nối với một cơ quan trung tâm, bộ não,
- 22:22 tạo ra sự phức tạp trong mối quan hệ của chúng ta với thế giới
- 22:25 và cái mà chúng ta gọi là ý thức, thứ mà chúng ta khó định nghĩa.
- 22:28 Có lẽ bằng cách đặt những AI này vào robot
- 22:34 di chuyển, chúng ta sẽ vượt qua, tái tạo một dạng ý thức.
- 22:38 Và ở đó, có lẽ sẽ đạt được những điều do con người tạo ra
- 22:43 những thứ sẽ suy nghĩ và có thể chứng minh.
- 22:45 Tôi không biết liệu điều đó có đáng mong muốn hay không,
- 22:48 liệu có nên sợ hãi hay không.
- 22:50 Tôi hoàn toàn không có quan điểm rõ ràng về vấn đề này.
- 22:52 Điều khiến tôi ấn tượng là người đứng đầu IAPT,
- 22:55 lấy ví dụ này, không hiểu gì về những gì nó kể.
- 22:58 Người đứng đầu IAPT thậm chí không biết một từ là gì.
- 23:01 Những thứ mà đối với nó là phi ngữ nghĩa và không có ý nghĩa gì,
- 23:04 chính chúng ta là người nhận ra ý nghĩa trong những gì nó tạo ra.
- 23:07 Và việc một cỗ máy phi ngữ nghĩa có thể tạo ra những gì có ý nghĩa đối với chúng ta,
- 23:11 đã là khá bí ẩn rồi.
- 23:13 Nhưng cũng không nên phóng chiếu, tức là coi như nó đang suy nghĩ những gì nó kể.
- 23:17 Có một câu chuyện được kể bởi Camille Flammarion.
- 23:20 Ông ấy đã tham dự một buổi họp của Viện Hàn lâm Khoa học
- 23:23 khi trợ lý của Edison đến trình diễn chiếc máy hát đầu tiên
- 23:28 phát ra giọng nói con người từ một cỗ máy.
- 23:32 Có một miếng sáp.
- 23:34 Ông ấy kể rằng có một viện sĩ già đã đứng dậy, đi xuống các hàng ghế,
- 23:38 người đã muốn bóp cổ trợ lý của Edison đang trình diễn
- 23:42 khi la lên, chúng ta sẽ không bị lừa bởi một người nói tiếng bụng.
- 23:46 Ông ấy không thể tin rằng một cỗ máy lại có thể tạo ra giọng nói con người.
- 23:49 Và tôi nghĩ rằng khi người đứng đầu IAPT được đưa vào hoạt động,
- 23:53 có những người nghĩ rằng có những người đang gõ rất nhanh
- 23:56 để trả lời các câu hỏi được đặt ra cho nó
- 23:58 cho đến khi họ hiểu rằng việc viết quá nhanh nên không thể là như vậy.
- 24:02 Nhưng chúng ta có xu hướng phóng chiếu ý tưởng rằng có một tác giả
- 24:07 đằng sau những gì chúng ta nhận được từ máy móc, trong khi thực tế không có.
- 24:11 Liệu sự kết hợp của các khả năng sáng tạo,
- 24:15 sáng tạo, giàu trí tưởng tượng của con người
- 24:19 và hiệu suất tuyệt vời của AI
- 24:22 có thể giúp chúng ta đẩy nhanh một số khám phá không?
- 24:25 Chắc chắn rồi, hoặc ngược lại.
- 24:27 Ngược lại thì sao?
- 24:28 Tôi đã đọc một bài diễn thuyết đáng kinh ngạc của Georges Bernanos về robot
- 24:34 mà ông ấy đã trình bày vào những năm 40.
- 24:36 Tôi nghĩ rằng vào những năm 40, vấn đề robot không phải là một vấn đề trọng tâm.
- 24:41 Trong bài diễn thuyết này, ông ấy nói một câu phi thường.
- 24:44 Ông ấy nói rằng vấn đề không đến từ sự gia tăng của máy móc,
- 24:49 mà từ việc ngày càng nhiều con người được đào tạo từ khi còn nhỏ
- 24:54 không mong đợi gì khác ngoài những gì máy móc có thể mang lại.
- 24:58 Liệu máy móc có làm tăng sự lười biếng trí tuệ của chúng ta,
- 25:02 hay ngược lại, chúng sẽ kích thích hoạt động trí tuệ của chúng ta?
- 25:08 Tôi không biết. Câu hỏi này vẫn chưa có lời giải đáp.
- 25:12 Nói cách khác, liệu sự cạnh tranh mà chúng mang lại cho chúng ta về mặt kỹ thuật
- 25:16 có thúc đẩy sự phát triển trong tâm trí chúng ta
- 25:19 bằng cách khiến chúng ta suy nghĩ theo cách con người hiệu quả hơn trước,
- 25:23 hay cuối cùng chúng ta sẽ ủy thác một phần hoạt động trí tuệ của mình cho máy móc?
- 25:29 Tôi không biết. Rõ ràng là ngay cả ngày nay, điều đó cũng đã chia rẽ một phần dân chúng.
- 25:34 Liệu đây có phải chỉ là vấn đề lựa chọn
- 25:37 và một số người sẽ thành công hơn những người khác?
- 25:41 Ví dụ, bạn có chấm bài của sinh viên không?
- 25:45 Tôi đã làm điều đó rất lâu trước đây trong ngành báo chí.
- 25:47 Những bài viết tay.
- 25:48 Sinh viên ngày nay, họ là những chàng trai, cô gái trẻ
- 25:51 mà lỗi chính tả của họ đã được sửa từ khi họ biết viết.
- 25:54 Khi họ viết trên màn hình, điện thoại, những gì họ viết đều được sửa.
- 25:58 Vì vậy, khi điều này xuất hiện, tôi đã nghĩ rằng chẳng bao lâu nữa, chúng ta sẽ chấm những bài không có lỗi chính tả.
- 26:04 Tôi thấy rõ ràng không phải vậy.
- 26:06 Vậy, điều đó có nghĩa là việc được sửa lỗi không đủ để học.
- 26:10 Ngược lại, tôi nghĩ họ ủy thác các quy tắc chính tả, ngữ pháp và cú pháp cho máy móc.
- 26:15 Họ không còn cần phải học chúng nữa.
- 26:17 Tôi có thể có hai điều, nhưng vấn đề vẫn như vậy.
- 26:19 Ngay cả với Internet, câu hỏi này đã được đặt ra và nó cũng chưa được giải quyết.
- 26:23 Đó là việc biết được mức độ ủy thác một phần bộ nhớ của chúng ta cho máy móc có lợi hay không.
- 26:31 Nói cách khác, liệu kiến thức có phải là một tìm kiếm trên Google?
- 26:36 Điều đó chiếm một vị trí trong não bạn và giúp bạn không cần phải biết một số điều.
- 26:41 Bạn biết rằng bạn có thông tin trong tầm tay.
- 26:44 Ví dụ, bạn nhớ đường đi ở Paris kém hơn.
- 26:48 Bạn biết rằng bạn biết cách sử dụng điện thoại của mình.
- 26:51 Điều đó là tích cực hay tiêu cực?
- 26:53 Chúng ta không biết rõ lắm.
- 26:55 Điều đó tùy thuộc, bởi vì thực ra, đọc sách và biết cách tạo mối liên hệ giữa những cuốn sách đã đọc,
- 26:59 Google không làm điều đó thay chúng ta.
- 27:01 Tôi có thể đọc cho bạn một câu trích dẫn đáng kinh ngạc của Hegel không?
- 27:04 Tất nhiên.
- 27:05 Tôi không phải là người đọc nhiều Hegel vì ông ấy làm tôi sợ.
- 27:09 Ông ấy đã có tư tưởng riêng của mình.
- 27:13 Nhưng tôi đã tìm thấy...
- 27:16 Chúng tôi đang rất nóng lòng.
- 27:17 Chúng ta đang tạo sự hồi hộp.
- 27:19 Đó là vấn đề của việc ủy thác bộ nhớ ra bên ngoài.
- 27:23 Nhưng thật đáng kinh ngạc khi ông ấy đã viết điều đó.
- 27:25 Trước tất cả các công nghệ mà chúng ta đang nói đến, ông ấy nói:
- 27:27 « Nếu việc học chỉ giới hạn ở việc tiếp nhận đơn thuần,
- 27:31 thì kết quả sẽ chẳng tốt hơn là bao so với việc chúng ta viết câu trên mặt nước.
- 27:35 Vì không phải là sự tiếp nhận mà là hoạt động tự thân mà qua đó người ta nắm bắt được điều gì đó
- 27:40 mới khiến chúng ta sở hữu nó.
- 27:42 Vì vậy, cần phải suy nghĩ về kiến thức thay vì chỉ đọc chúng
- 27:46 để chúng thấm nhuần vào tư tưởng của chúng ta. »
- 27:48 Cảm ơn Etienne Klein vì cuộc trao đổi này.
- 27:50 Cảm ơn Tristan Zé, đồng thời là trưởng ban khoa học tại Figaro.
- 27:54 Etienne Klein, tôi xin nhắc lại về việc ra mắt hai cuốn sách của ông trong năm nay,
- 27:57 « Lời ca ngợi sự vượt qua », « Vận chuyển vật lý ».
- 28:00 Hẹn gặp lại vào tuần tới trong chương trình Planétarium tiếp theo.
Dans cet entretien captivant, le physicien et philosophe Étienne Klein, directeur de recherche au CEA et animateur de "La Conversation Scientifique" sur France Culture, dialogue avec Tristan Ray, journaliste scientifique au Figaro. La discussion explore la nature de l'intelligence scientifique, les grandes découvertes en physique et l'impact croissant de l'intelligence artificielle (IA) sur ces domaines. Le débat s'ouvre sur une distinction cruciale entre l'IA, définie comme la gestion et le traitement de l'information (au sens anglais), et l'intelligence humaine, qui inclut la capacité à discerner le vrai du faux, à argumenter et à manipuler des concepts abstraits. Étienne Klein souligne que l'IA, malgré ses progrès en mathématiques, n'atteint pas encore la créativité conceptuelle d'un Einstein et ne peut pas, pour l'instant, remplacer l'imagination nécessaire aux découvertes fondamentales. Les intervenants reviennent ensuite sur des moments clés de l'histoire récente de la physique qui ont suscité une "excitation intellectuelle". La confirmation du boson de Higgs en 2012 est présentée comme la "pièce manquante" du modèle standard, résolvant le problème de la masse des particules et révélant que la masse n'est pas une propriété intrinsèque mais le résultat d'une interaction avec le champ de Higgs. Cette découverte a représenté une révolution conceptuelle, obligeant à repenser des notions familières. Un autre exemple marquant est la détection des ondes gravitationnelles en 2015, un siècle après leur prédiction par Einstein. Ces ondes, issues de la fusion de trous noirs, déforment l'espace-temps lui-même, offrant une nouvelle fenêtre sur l'astrophysique et démontrant la puissance des théories physiques à prédire de nouvelles entités. La conversation aborde également les mystères actuels de l'univers, tels que la matière noire et l'énergie noire. Étienne Klein explique comment certaines découvertes, paradoxalement, augmentent notre ignorance en révélant l'étendue de ce que nous ne savons pas. La matière noire, dont l'existence est suggérée par les équations d'Einstein mais qui reste indétectable, pose un dilemme fondamental : faut-il chercher de nouvelles entités ou modifier les lois de la physique ? Le télescope spatial Euclid est mentionné comme un outil clé pour contraindre nos hypothèses sur l'énergie noire. Enfin, le rôle de l'IA est réexaminé. Si l'IA peut être une aide précieuse pour la physique dans le traitement des données, sa capacité à générer de nouvelles idées ou à remplacer la créativité humaine est mise en question. Les intervenants s'interrogent sur les coûts énergétiques de l'IA et sur le sens du prix Nobel attribué à ses pionniers. La discussion soulève la question de savoir si l'IA dopera la paresse intellectuelle ou, au contraire, stimulera l'esprit humain. Citant Georges Bernanos et Hegel, ils insistent sur l'importance de l'auto-activité et de la réflexion pour l'acquisition du savoir, par opposition à la simple réception d'informations. La vidéo conclut sur l'idée que la créativité et l'intuition, essentielles aux mathématiques et à la physique théorique, restent des domaines où l'être humain conserve une avance significative, bien que l'IA puisse encore réserver des surprises.
字幕时间同步
字幕和音频不同步? 在这里微调时间:
负值 = 字幕提前,正值 = 延后。保存在本设备上,每个视频和片段各自独立。
举报错误
告诉我们哪里出错。我们会审核每一份举报。
0 条评论
抢沙发,发表第一条评论。