Vie extraterrestre : les étonnantes théories du XIXᵉ siècle
Sign in to switch subtitle languages, adjust playback speed and change caption size & color.
Ce segment explore les théories étonnantes sur la vie extraterrestre au XIXe siècle, notamment les idées de l'astronome Camille Flammarion et le mythe des canaux martiens, en examinant comment la science et l'imagination ont façonné la vision de l'univers à cette époque.
- 0:00 Camille Flammarion décrit à quoi doit ressembler la vie sur d'autres planètes.
- 0:05 En fait, c'est notre solitude qui est finalement assez exceptionnelle.
- 0:08 C'était une personnalité publique d'ampleur mondiale.
- 0:12 Au XIXe siècle, c'est la surface de la Lune telle qu'elle était représentée.
- 0:16 Est-ce que c'est réaliste ?
- 0:17 Il y a eu la découverte de la relativité générale
- 0:19 et de la mécanique quantique au début du XXe siècle.
- 0:21 On n'a rien qui a constitué une révolution de la même ampleur.
- 0:24 La science, en apportant des vérités, elle est assez sombre
- 0:27 ou en tout cas, elle est parfois un peu déprimante ou un peu rabat-joie.
- 0:29 Ce qui est désenchanté aujourd'hui, c'est notre rapport à l'avenir.
- 0:38 Elsa Courant, merci d'être avec nous.
- 0:40 Merci.
- 0:40 Est-ce qu'il y a de la vie cachée dans les canaux sur Mars ?
- 0:43 Si je vous fais une réponse à la Camille Flammarion,
- 0:46 je vous dis forcément, c'est obligatoire
- 0:48 et la science ne tardera pas à le découvrir.
- 0:52 Pour la science actuelle, je laisse Tristan répondre.
- 0:58 Il y a peu de chance qu'il y ait de la vie actuelle,
- 0:59 même de la vie passée, ce serait une belle chose.
- 1:02 Mais ça a été un mythe qui a perduré pendant très longtemps
- 1:06 et on pourra essayer d'expliquer pourquoi.
- 1:09 Eh oui, on l'a longtemps cru car peu d'époques dans l'histoire de l'humanité
- 1:12 ont cristallisé à ce point l'ambition scientifique des êtres humains.
- 1:16 Le XIXe siècle, c'est le siècle du chemin de fer,
- 1:19 c'est le siècle du télégraphe, de la lumière électrique et de l'astronomie.
- 1:23 On découvre des planètes lointaines, on découvre des comets, des astéroïdes.
- 1:27 Et l'étude du ciel devient extrêmement populaire auprès du grand public.
- 1:31 Bien avant Stephen Hawking, avant Einstein,
- 1:34 la superstar de l'astronomie à cette époque s'appelle Camille Flammarion.
- 1:38 Elle est aussi un adepte des sciences occultes.
- 1:41 Et c'est ce que vous racontez dans votre livre « Faire rêver le monde ».
- 1:44 Est-ce à courant ? Bienvenue dans le Planétarium.
- 1:46 Merci beaucoup.
- 1:47 Ce qui est fabuleux, c'est que c'est une époque où de nombreux spécialistes de l'espace,
- 1:52 dont Camille Flammarion, sont persuadés qu'on va trouver de la vie partout,
- 1:57 dans les planètes du système solaire, qu'il n'y a qu'à regarder un télescope pour en trouver,
- 2:01 à commencer par Mars.
- 2:02 D'où vient cette idée ? D'où est-ce qu'elle a germé ?
- 2:05 Pour Camille Flammarion en particulier, cette idée d'une vie extraterrestre,
- 2:10 c'est une nécessité philosophique, c'est même une nécessité logique.
- 2:14 Pour lui, en contemplant l'immensité du cosmos, sa diversité,
- 2:18 c'est évident que s'il y a de la vie sur notre planète,
- 2:23 il y en a forcément sur d'autres planètes lointaines, etc.
- 2:26 C'est son combat, je dirais presque de chercheur en astronomie,
- 2:30 depuis la pluralité des mondes habités, où il cherche à comprendre
- 2:34 quelle pourrait être la vie sur d'autres planètes en fonction de leurs conditions d'habitabilité,
- 2:40 à quoi pourraient ressembler des végétaux, des êtres vivants sur toutes les planètes du système solaire,
- 2:47 jusqu'à cette affaire des canaux de Mars,
- 2:50 qui s'achève en 1920 avec les observations d'Antoniadi, dans les années 1920.
- 2:56 Je pense que ce qui compte vraiment pour lui, c'est l'idée de défendre une continuité du vivant,
- 3:03 de la plante jusqu'aux êtres humains.
- 3:06 Il le dit lui-même, on est encore un peu plante au printemps,
- 3:09 quand on se met au soleil et qu'on se sent revivre,
- 3:11 c'est justement parce qu'on est encore un peu affilié à la plante.
- 3:17 De l'être humain jusqu'à ces autres formes de surhumanité, en quelque sorte,
- 3:23 qu'il projette dans les vies extraterrestres.
- 3:25 Tristan Veil, vous êtes journaliste scientifique au Figaro.
- 3:29 Comment on a pu croire ainsi qu'il y avait de la vie comme ça aussi facile à portée de main ?
- 3:35 Il y a plusieurs raisons à ça.
- 3:36 Déjà, il y a des raisons même observationnelles.
- 3:38 On voit sur Mars des structures qui ont l'air régulières et qui ont été interprétées.
- 3:43 Parce que sur Terre, on se dit qu'est-ce qui fait des choses sur Terre ?
- 3:46 C'est des canaux.
- 3:47 Et donc, s'il y a des canaux, il y a des gens pour les creuser.
- 3:48 S'il y a des gens pour les creuser, il y a une intelligence.
- 3:50 On ne se demandait pas si c'était une vie microbienne ou une vie peut-être différente.
- 3:55 On se demandait plus à quoi ressemblaient les petits hommes verts.
- 3:58 Et vraiment, ça ne faisait aucun doute qu'il y a eu une infinité de mondes dans l'univers.
- 4:02 C'est Giordano Bruno déjà qui, au XVIe siècle, fait cette hypothèse.
- 4:07 C'est presque la post-révolution copernicienne.
- 4:09 C'est que finalement, derrière chaque étoile, il y a probablement des planètes.
- 4:12 Et donc, vu le nombre d'étoiles qu'il y a, il y a forcément des mondes infinis.
- 4:16 Et il a cette intuition très tôt.
- 4:18 Donc, on se dit que ça doit venir assez naturellement.
- 4:21 Et après, je pense qu'il y a le fait de regarder autour de nous, de demander à un enfant.
- 4:25 Mais pour un enfant, la vie, c'est tellement naturel,
- 4:28 qu'il y ait de l'herbe, qu'il y ait des arbres, qu'il y ait des animaux.
- 4:30 Et il ne se pose pas la question.
- 4:31 Donc, il voit la Lune dans le ciel.
- 4:34 Il se demande s'il y a des choses qui vivent sur la Lune.
- 4:36 C'est le raisonnement le plus naturel.
- 4:38 En fait, c'est notre solitude qui est finalement assez exceptionnelle.
- 4:42 Il a fallu pas mal de temps, depuis les années 70,
- 4:46 pour se convaincre qu'on était peut-être bien plus seul qu'on l'imaginait dans le système solaire.
- 4:50 L'histoire des canaux martiens, est-ce qu'on peut la raconter en détail ?
- 4:53 Cette histoire commence dans les années 1870,
- 4:58 avec les observations d'un astronome italien qui s'appelle Schiaparelli,
- 5:03 et qui va observer ce qu'il appelle, lui, des canali,
- 5:09 qui, comme l'historienne Colette Lely l'a soulevé,
- 5:13 se traduit plutôt comme bras de mer.
- 5:17 Mais en fait, Flammarion, lui, interprète le mot canali comme le terme canot,
- 5:22 ce qui sous-entend, comme Tristan l'a dit, une forme d'activité humaine.
- 5:26 Et en fait, à cette période-là,
- 5:28 Camille Flammarion est déjà la personne très médiatique qu'on connaît,
- 5:32 et il y a un emballement autour de cette nouvelle possibilité ouverte
- 5:37 qu'on puisse observer une activité extraterrestre sur la planète Mars.
- 5:41 Et ensuite, il y a des relais qui se mettent en place,
- 5:45 Hervé Faye qui sollicite les institutions,
- 5:49 pour qu'elles se positionnent, les institutions savantes officielles,
- 5:52 pour qu'elles se positionnent sur ce sujet.
- 5:54 De l'autre côté de l'Atlantique, aux Etats-Unis,
- 5:56 Percival Lowell, qui est un grand admirateur de Camille Flammarion,
- 5:59 construit un observatoire pour mieux observer ces fameux canots.
- 6:04 Et là, en fait, un des plus proches collaborateurs de Camille Flammarion,
- 6:08 qui était Antoni Addi, commence à prendre un petit peu ses distances,
- 6:11 puisqu'entre, effectivement, les études spirites de Camille Flammarion
- 6:15 et son obstination à croire en fait à l'existence d'une vie extraterrestre,
- 6:21 il commence à percevoir qu'ils n'ont pas la même conception de la démarche scientifique.
- 6:25 Et il part donc à l'observatoire de Meudon,
- 6:27 où il fait des observations qui vont enterrer, en fait,
- 6:30 cette fameuse hypothèse des canots de Mars.
- 6:33 Parce qu'il faut le dire, le XIXe siècle, c'est aussi le siècle de l'image.
- 6:37 Alors ça, c'est vraiment l'idée que j'ai souhaité défendre dans ce livre.
- 6:42 C'est le siècle de l'apparition de la photographie, par Daguerre, du cinéma,
- 6:47 à la fin du siècle, mais quand même le XIXe siècle, par les Frères Lumière.
- 6:50 Est-ce que, selon vous, la diffusion de l'astronomie au grand public,
- 6:53 comme a pu le faire Camille Flammarion, qui avait été un des premiers à le faire,
- 6:56 est aussi liée à cette diffusion par l'image ?
- 6:59 Dans le livre de l'astronomie populaire, c'est un de ses premiers usages.
- 7:04 C'est d'appuyer le propos, mais aussi de faire entrer l'astronomie
- 7:08 dans l'univers familier des lecteurs.
- 7:09 Alors on voit une de ces illustrations ici, ça, c'est la surface de la Lune,
- 7:15 telle qu'elle était représentée au XIXe siècle.
- 7:18 Triste en vrai, est-ce que c'est réaliste comme représentation ?
- 7:22 Pas totalement, mais c'est pas non plus complètement absurde, c'est assez vide.
- 7:26 La Terre me paraît comme ça, je dirais un peu grosse dans le ciel,
- 7:30 mais elle semble un peu plus petite sur les vues qu'on a des missions Apollo.
- 7:34 La surface est quand même globalement plus plane, plus poussiéreuse.
- 7:38 Elle a moins cette apparence de rocher granitique.
- 7:42 Moi, ce qui me fascine dans ces images-là, c'est qu'encore aujourd'hui,
- 7:44 quand on parle d'exoplanètes, par exemple, on n'a pas d'image d'exoplanète.
- 7:48 On a quelques photos de points lumineux.
- 7:51 On a cette même tradition d'essayer de les imager.
- 7:55 La NASA a des artistes qui sont spécialement employés à temps plein
- 8:00 pour faire ce type d'illustration, parce que c'est important.
- 8:04 C'est important pour faire rêver les gens.
- 8:05 C'est important pour les scientifiques eux-mêmes, pour leur faire un appui à leurs réflexions.
- 8:10 Et c'est assez marrant, parce que des fois, quand on parle aux scientifiques,
- 8:12 on leur pose des questions.
- 8:14 Moi, je leur demande souvent quelles sont les vraies couleurs de telle ou telle planète.
- 8:17 C'est pas des questions évidentes et triviales,
- 8:19 parce que la luminosité n'est pas du tout la même.
- 8:21 Les photos qu'on voit sont assez différentes.
- 8:24 Les photos qu'on a pu voir ont été retravaillées pour faire ressortir des choses.
- 8:29 Ça n'a pas beaucoup de sens de dire à quoi ressemblent vraiment les choses.
- 8:31 En fait, il y a quand même toujours un travail d'interprétation.
- 8:34 Et c'est vrai que c'est un des pionniers dans ce domaine-là, et c'est fascinant.
- 8:38 Pour ma part, ce que je trouve formidable dans ce type d'image,
- 8:42 c'est qu'il faut bien percevoir le fait qu'on est au 19e siècle.
- 8:46 Et ce qu'on a là, en fait, c'est ce qu'on appelait une vue idéale,
- 8:49 c'est-à-dire une représentation d'un paysage inaccessible ou inobservable.
- 8:55 Et l'artiste, effectivement, s'imprègne de ce qu'il connaît
- 9:00 pour construire une image crédible d'une expérience qu'on ne peut pas vivre.
- 9:04 Alors voici une autre d'images.
- 9:06 Oui.
- 9:07 Alors celle-ci, à mon avis, est beaucoup moins réaliste,
- 9:11 puisque cette gravure-là représente Vénus.
- 9:15 Pour le coup, Tristan est d'accord que celle-ci, on est un peu plus loin de la réalité.
- 9:18 C'est très éloigné. Après, il faut dire que Vénus vous laisse
- 9:22 entièrement libre dans votre imagination,
- 9:24 puisque c'est recouvert d'une couche de nuages tellement épaisse
- 9:26 qu'elle nous apparaît, nous, comme une espèce de boule blanchâtre.
- 9:29 Donc après...
- 9:30 Et qu'on n'a jamais vu la vraie surface.
- 9:32 Exactement. Mais quelque part, il y a plus d'imagination là,
- 9:34 parce qu'ils auraient pu faire un monde tout blanc, par exemple.
- 9:36 Mais non, ils avaient compris qu'il y avait une couche de nuages
- 9:38 et que sous cette couche de nuages, ils pouvaient se cacher des choses.
- 9:41 C'est ce qui est le cas.
- 9:42 Alors, elles ne ressemblent probablement pas à ça.
- 9:44 On est sur des mondes probablement assez différents,
- 9:47 faits de roches, il n'y a pas de vie, il n'y a pas de...
- 9:49 Mais bon, c'était... Là, c'était vraiment...
- 9:52 Malheureusement, ils avaient très, très peu de données disponibles pour le faire.
- 9:55 Je trouve que déjà, s'imaginer qu'il y a quelque chose sous les couches de nuages,
- 9:57 en soi, déjà, c'est une performance.
- 9:59 Le détail qui est vraiment très intéressant sur cette image en particulier,
- 10:03 ce sont les cactus, en fait.
- 10:06 Dans un ouvrage antérieur, Flammarion avait fait représenter
- 10:09 des paysages du Nevada avec des Indiens
- 10:14 qui galopaient au milieu de champs de cactus.
- 10:17 Il disait, n'est-ce pas un paysage très extraordinaire et très étrange ?
- 10:21 Est-ce qu'on n'a pas l'impression d'être sur une autre planète
- 10:23 quand on est dans le Nevada ?
- 10:24 Et en fait, précisément, Moti, qui est l'illustrateur de cette image-ci,
- 10:28 s'est imprégné de cette remarque pour construire le paysage de Vénus.
- 10:33 Et donc, en fait, de façon totalement symétrique,
- 10:36 la Terre nous semble digne d'étonnement.
- 10:39 Et par comparaison, Vénus peut nous apparaître comme un paysage familier.
- 10:44 Je voulais vous montrer cette gravure.
- 10:46 Je ne sais pas si vous la voyez bien, ici.
- 10:49 J'aimerais que vous nous expliquiez bien cette gravure
- 10:53 parce qu'elle est particulièrement étonnante.
- 10:55 C'est le système, du coup, pas solaire.
- 10:58 L'équivalent du système solaire, sauf qu'à la place du Soleil, au centre, Jupiter.
- 11:02 Système chauvien, donc.
- 11:03 Voilà.
- 11:04 Qu'est-ce que ça sort, ça ?
- 11:06 Alors, en fait, il me semble que c'est une illustration qui vient des terres du ciel.
- 11:11 Camille Flammarion, vraiment, décrit à quoi doit ressembler la vie sur d'autres planètes.
- 11:18 Et donc, il part des savoirs bien réels que la science pouvait lui donner.
- 11:25 Et il élabore, en fait, des théories, comme ça, sur, justement, cette habitabilité.
- 11:30 Et donc, il se projette, en fait.
- 11:31 Il l'imagine.
- 11:32 Il renverse l'argument géocentrique auxquels il n'y aurait de l'habitabilité que sur Terre.
- 11:38 Et il dit, mais si les habitants de Jupiter fonctionnent comme nous,
- 11:42 ils vont penser aussi qu'ils sont au centre du monde.
- 11:44 Et donc, forcément, les jupitériens se font la même remarque
- 11:47 et ont leur propre système jupitéro-centriste.
- 11:51 Tristan a d'accord qu'aujourd'hui, quand on cherche de la vie sur une planète,
- 11:55 on ne s'attend pas du tout à chercher des organismes vivants aussi complexes.
- 11:59 Parce qu'à notre portée, on l'aurait probablement détecté si ça avait été des formes de vie aussi complexes.
- 12:03 Ce qu'on cherche plutôt aujourd'hui, c'est des signatures de vies bactériennes microscopiques.
- 12:07 C'est plus ça.
- 12:08 On se dit que c'est peut-être possible à trouver.
- 12:13 Mais bon, la liste des candidats commence à se rétrécir.
- 12:16 Donc, on va chercher un peu plus loin, des choses un peu plus ésotériques.
- 12:18 On ne cherche pas des êtres évolués.
- 12:22 Et donc, on va chercher, pour l'instant, sur les lunes,
- 12:24 l'une des planètes géantes dont on a parlé dans une autre émission.
- 12:27 C'est ça, aujourd'hui, peut-être la cible principale.
- 12:32 Parce qu'il y a de l'eau liquide, de l'eau en interaction avec des minéraux,
- 12:36 parce que les conditions sont favorables depuis longtemps, stables.
- 12:40 Donc, on se dit que si la vie émerge naturellement,
- 12:43 ce qui est un grand si,
- 12:45 qui est peut-être même l'un des plus grands si de la science actuelle,
- 12:49 alors elle aurait eu le temps de se développer sur ces planètes.
- 12:53 La question est de savoir, est-ce que la vie est quelque chose
- 12:55 qui apparaît spontanément, facilement et naturellement ?
- 12:58 Et ça, c'est une grande question.
- 13:00 Et alors, en voici une troisième, avec une jungle encore plus luxuriante
- 13:04 et de l'eau et des plantes partout.
- 13:07 Et ça, c'est une représentation de Mars.
- 13:09 Oui.
- 13:10 Alors, on est d'accord quand on voit ces images-là.
- 13:12 On a aujourd'hui des robots sur Mars.
- 13:14 On sait que Mars ne ressemble pas du tout à ça.
- 13:16 Quelle était, d'après vous, l'ambition de Camille Flammarion ?
- 13:20 C'était pas de représenter le réel, finalement.
- 13:23 Je pense que, justement, derrière ce choix,
- 13:25 peut-être qu'il y a, disons, le désir de défendre l'idée d'un cosmos habité,
- 13:29 où la vie prolifère, où la vie existe.
- 13:32 Et ça, c'est une idée qu'il défend dès la pluralité des mondes, en réalité.
- 13:35 J'adorerais que Mars ressemble à ça, moi.
- 13:37 On ne se poserait pas la question de la terraformation ?
- 13:40 Ils sont magnifiques, les paysages pris par Curiosité et Persévérance.
- 13:43 Mais ils ont aussi un petit côté Tristoun, quoi.
- 13:46 On ne va pas se mentir.
- 13:48 Précisément, Tristoun, très bonne transition.
- 13:50 Votre titre est très clair, « Faire rêver le monde ».
- 13:53 L'impression que j'ai eue en le lisant, c'est qu'au XIXe siècle,
- 13:56 la perspective des savants, l'ambition des savants,
- 13:58 c'était vraiment d'apporter du rêve, et pas forcément de la réalité.
- 14:01 Alors qu'aujourd'hui, on a l'impression que la réalité,
- 14:04 qui est apportée par certaines découvertes scientifiques,
- 14:07 est assez sombre, ou en tout cas, parfois un peu déprimante,
- 14:10 ou un peu rabat-joie, pour le moins.
- 14:12 Est-ce que vous diriez que la vision qu'on a de la science,
- 14:16 il est comme ça, beaucoup plus rabat-joie,
- 14:18 et il fait moins rêver le monde, précisément ?
- 14:21 Ce qui est désenchanté, aujourd'hui, c'est notre rapport à l'avenir.
- 14:25 Ça, très clairement.
- 14:27 C'est-à-dire qu'aujourd'hui, on sait que les progrès techniques
- 14:30 qui nous ont amenés à des découvertes extraordinaires
- 14:33 sont ceux, là-même, qui nous font vivre à contre-courant
- 14:36 de cycles naturels, qui sont ceux qui garantissent
- 14:39 notre survivance en tant qu'espèce.
- 14:42 Il est évident que pour Camille Flammarion,
- 14:44 la démarche est inverse, c'est-à-dire que lui,
- 14:47 il pense, au contraire, que le progrès technique
- 14:49 va nous permettre d'atteindre des rêves collectifs
- 14:51 qui sont le fil rouge de sa carrière.
- 14:53 La paix dans le monde, la santé, ne plus avoir peur de la mort, etc.
- 14:56 Donc, de ce point de vue, oui, il y a des enchantements.
- 14:59 Il y a peut-être des enchantements, aussi, du point de vue
- 15:02 de la valeur de certaines expériences astronomiques.
- 15:06 Je pense, par exemple, à l'exploration spatiale récréative,
- 15:10 qui consiste à envoyer Caty Perry hors de l'atmosphère
- 15:13 pendant quelques minutes sous couvert d'ambitions féministes.
- 15:17 Bon, ça peut se discuter, vous voyez.
- 15:20 On est un peu loin des démarches qui avaient motivé
- 15:23 toutes les missions Apollo, où l'objectif était
- 15:25 de comprendre comment la croûte terrestre s'était formée.
- 15:28 Là, effectivement, du point de vue de la valeur
- 15:30 de ces explorations spatiales, il y a peut-être une perte
- 15:33 de la magie, en quelque sorte, de suggestions
- 15:36 du déplacement vers la Lune, etc.
- 15:38 Mais il ne faut pas penser, non plus, que la science
- 15:40 du XIXe siècle était 100% enchantée.
- 15:43 Au contraire, même. Il y a un discours
- 15:45 du désenchantement scientifique, déjà à l'époque,
- 15:48 et c'est d'ailleurs le point de départ d'une grosse réflexion
- 15:53 de la part de Camille Flammarion sur comment se positionner
- 15:56 face à ces savoirs cosmologiques qui le fascinaient
- 15:59 et qu'il ne pouvait que prendre comme vrai,
- 16:01 et son besoin de croire, en fait, alors que les savoirs
- 16:04 scientifiques entraient sans cesse en contradiction
- 16:07 avec la religion catholique.
- 16:09 Et il a des échanges très douloureux, en fait,
- 16:12 avec de grands vulgarisateurs, comme l'abbé Moignot,
- 16:15 qui lui disait, mon bon petit, séparez bien les deux choses
- 16:20 et puis, voilà, ne cherchez pas à faire des ponts
- 16:22 là où il n'y en a pas. Mais ça ne le satisfaisait pas.
- 16:25 Et c'est pour ça qu'il a essayé de bâtir sa philosophie astronomique.
- 16:28 Donc lui, il a essayé, en fait, de restituer ce lien,
- 16:31 mais le désenchantement existe.
- 16:33 Tristan Vey, avant même ces considérations philosophiques
- 16:36 et morales, du point de vue de la science pure,
- 16:39 est-ce que vous auriez le sentiment qu'aujourd'hui,
- 16:41 la science, en apportant des vérités, est un peu rabat-joie ?
- 16:44 C'est-à-dire qu'à l'époque, c'était une évidence
- 16:47 qu'on allait les trouver, que c'était une question
- 16:49 de temps, de technologie, mais qu'on allait rencontrer
- 16:51 plein d'extraterrestres. On a reçu Jean-Philippe Usain
- 16:53 il y a un mois, qui nous disait, écoutez,
- 16:55 même s'ils sont là, on les verra jamais.
- 16:57 Oui, c'est une...
- 16:58 C'est quand même pas tout à fait le même discours,
- 17:00 ça fait moins rêver.
- 17:01 Un peu moins, je pense qu'il y a...
- 17:02 Ou non, je ne suis pas certain que la science
- 17:04 soit totalement désenchantée.
- 17:06 Ce qui est certain, c'est qu'il y a peut-être
- 17:08 eu la découverte de la relativité générale
- 17:10 et de la mécanique quantique au début du XXe siècle,
- 17:12 et on n'a rien qui a constitué
- 17:15 une révolution de la même ampleur.
- 17:17 Pour les scientifiques ou les jeunes qui se lancent dans la science,
- 17:19 il peut y avoir l'impression de ressasser
- 17:21 depuis très longtemps. On avance dans plein de directions,
- 17:24 on fait des petits progrès, mais finalement,
- 17:26 l'HEC n'a pas apporté les réponses qu'on voulait,
- 17:28 les télescopes permettent de mieux voir,
- 17:30 ça n'a pas vraiment révolutionné
- 17:32 complètement notre vision du cosmos.
- 17:34 On est peut-être à la frontière
- 17:36 d'une nouvelle époque,
- 17:39 avec les télescopes qui travaillent sur l'énergie noire
- 17:42 et qui nous montrent que peut-être, finalement,
- 17:44 l'univers serait un peu plus compliqué que ce qu'on imagine
- 17:46 et peut-être que se cache derrière là quelque chose
- 17:48 qui pourrait rire enchanté.
- 17:50 Moi, j'avais l'impression, quand j'étais jeune,
- 17:52 qu'il y avait un Big Bang, l'univers grandissait,
- 17:54 l'être humain évoluait, qu'on avait à peu près tout compris.
- 17:57 Et c'est vrai que derrière cette vision-là,
- 17:59 il peut y avoir un peu de désenchantement.
- 18:01 Quand j'ai compris plus tard, vers 30 ans,
- 18:03 que j'ai repris l'histoire des sciences
- 18:05 et que j'ai compris toutes les étapes
- 18:07 par lesquelles on était passé pour en arriver là,
- 18:09 ça m'a ré-enchanté.
- 18:11 Je me suis dit, mais c'est incroyable,
- 18:13 l'imagination qu'il faut. En fait, quelle imagination
- 18:15 il faut pour s'imaginer le Big Bang ?
- 18:17 Quelle imagination il faut pour s'imaginer qu'il y a un noyau
- 18:19 au cœur de la Terre ?
- 18:21 Quelle imagination il faut pour s'imaginer
- 18:23 d'autres mondes, des exoplanètes
- 18:25 dont on ne verra jamais rien ?
- 18:27 Et d'un coup, je me suis dit, en fait,
- 18:29 il y a toujours la place pour cette imagination,
- 18:31 pour investir tous les trous.
- 18:33 Je pense qu'il y a un dialogue qui se fait
- 18:35 avec les arts, entre les sciences
- 18:37 et les arts, notamment, depuis au moins...
- 18:39 Enfin, depuis toujours, mais je trouve que c'est...
- 18:41 Aujourd'hui, c'est assez prégnant.
- 18:43 Les incourants, parlons de
- 18:45 cette dimension spirituelle que vous avez évoquée.
- 18:47 Déjà, on regarde le ciel.
- 18:49 C'est pas pareil que de regarder les fonds marins,
- 18:51 par exemple, de ce point de vue-là.
- 18:53 Il y a une dimension spirituelle très forte chez Camille Flammarion
- 18:55 et vous l'avez dit,
- 18:57 il y a une forme de concurrence avec la religion.
- 18:59 Vous décrivez la science
- 19:01 comme la vraie religion de l'avenir.
- 19:03 Vous avez quand même une ambition de détrôner...
- 19:05 Oui, de détrôner
- 19:07 ou, finalement,
- 19:09 d'en renforcer les principes
- 19:11 au moyen de
- 19:13 savoir qui serait indiscutable.
- 19:15 On critique souvent, on entend parfois
- 19:17 des critiques sur la science,
- 19:19 notamment la science du spatial, dès qu'on s'intéresse
- 19:21 aux origines de la vie, etc.
- 19:23 On crée un nouveau dogme, tout simplement, Tristan.
- 19:25 Que la science soit...
- 19:27 Soit un dogme parmi d'autres.
- 19:29 Que les scientifiques prônent un autre dogme.
- 19:31 On peut le trouver,
- 19:33 chez certaines personnes,
- 19:35 chez certains éthéticiens
- 19:37 qui vont être un peu absolutistes
- 19:39 dans leur vision de la science
- 19:41 comme étant l'alpha et l'oméga de tout ce qu'on peut dire
- 19:43 et que tout ce qui sort du discours
- 19:45 scientifique, finalement,
- 19:47 est nul et non avenu.
- 19:49 C'est ma vision, j'ai l'impression qu'il y a une forme
- 19:51 un peu de posture derrière ça
- 19:53 et que finalement, en tant qu'être humain,
- 19:55 quel que soit le domaine dans lequel on travaille, on arrive toujours à des limites.
- 19:57 Que ce soit en mécanique quantique, que ce soit en astronomie,
- 19:59 que ce soit dans l'étude du corps humain,
- 20:01 l'étude du cerveau, il y a toujours un moment
- 20:03 où on touche un peu des limites, quasiment
- 20:05 ontologiques, et du coup, on se dit,
- 20:07 finalement, ça ne répondra jamais
- 20:09 à toutes ces questions que vous avez évoquées,
- 20:11 qu'on se pose. La science n'arrivera pas
- 20:13 à y répondre. Peut-être que le XXème siècle a été l'occasion
- 20:15 de se rendre compte de ça, et le XXIème aussi,
- 20:17 que la science n'y arrivera pas.
- 20:19 Voilà, c'est toujours le vieux
- 20:21 malheureux, il faudra que le XXème siècle
- 20:23 soit spirituel ou il ne sera pas.
- 20:25 On est un peu obligés de... Il y a un retour à la spiritualité
- 20:27 parce que finalement, il y a toujours des petits
- 20:29 terra incognita comme ça, qui ne pourront pas être investis
- 20:31 par la science, dans lesquels on n'aura pas de réponse.
- 20:33 Et donc, je ne pense pas que la science puisse être
- 20:35 la solution à tout, mais je pense que pour plein de choses
- 20:37 de la vie, ça peut être un aiguillon. Il ne faut pas non plus dire
- 20:39 que la science ne peut rien, parce qu'elle ne peut pas tout.
- 20:41 On l'a vu pendant le Covid, notamment,
- 20:43 ça m'a beaucoup heurté, que les gens disent
- 20:45 voilà, puisque vous ne pouvez pas
- 20:47 répondre à cette question, vous ne pouvez répondre à rien.
- 20:49 Ce n'est pas non plus vrai.
- 20:51 C'est intéressant ce que vous dites, parce qu'en fait,
- 20:53 vous êtes en train de parler de la science,
- 20:55 qui est en réalité
- 20:57 un concept dont
- 20:59 les contours sont négociés
- 21:01 au XIXème siècle.
- 21:03 Et dans le cadre d'une
- 21:05 vraie bataille épistémologique à laquelle Camille
- 21:07 Flammarion a en fait participé.
- 21:09 Autour du milieu du XIXème
- 21:11 siècle, prend son
- 21:13 essor une philosophie, qui est donc
- 21:15 celle du positivisme, dessinée
- 21:17 par Auguste Comte. Et le
- 21:19 positivisme considère que
- 21:21 il y a quelque chose qui est scientifique,
- 21:23 qui est lié à l'expérience
- 21:25 et l'observation.
- 21:27 Et il y a tout ce qui n'est pas scientifique
- 21:29 et qui est lié à ce qui n'est pas observable
- 21:31 et qui ne peut pas faire l'objet d'observation.
- 21:33 Et donc, les deux grands perdants
- 21:35 finalement de cette bipartition
- 21:37 qui a énormément de succès auprès
- 21:39 des scientifiques, ce sont
- 21:41 les lettres, bien sûr,
- 21:43 et la cosmologie. Et c'est là
- 21:45 qu'il y a rencontre, en fait,
- 21:47 entre Camille Flammarion
- 21:49 et des gens comme Victor Hugo, par exemple. En fait,
- 21:51 il y a eu combat ici. Et quand
- 21:53 Camille Flammarion entre à l'observatoire
- 21:55 comme élève astronome
- 21:57 pour faire des calculs de position,
- 21:59 il se rend compte qu'il est le seul à se demander
- 22:01 si, oui ou non, il y a des extraterrestres dans l'univers.
- 22:03 Il est catastrophé. Et il se dit, mais ce n'est pas mon astronomie,
- 22:05 ça. Et c'est pour ça qu'il va essayer
- 22:07 de monter sa propre
- 22:09 institution astronomique avec
- 22:11 l'observatoire de Juvisy qu'on va lui donner.
- 22:13 Il va y avoir, effectivement,
- 22:15 concurrence, en fait, entre deux conceptions
- 22:17 de la science. Et Auguste Comte
- 22:19 disait, mais ça ne sert à rien, en fait, d'aller
- 22:21 chercher des réponses
- 22:23 qu'on ne pourra
- 22:25 jamais obtenir. Là où Camille
- 22:27 Flammarion dit au contraire, mais si,
- 22:29 en fait, c'est en repoussant toujours
- 22:31 les limites des
- 22:33 connaissances en osant
- 22:35 aller vers l'imaginaire qu'on va pouvoir faire
- 22:37 des découvertes remarquables.
- 22:39 Est-ce que dans vos recherches, vous avez pu
- 22:41 identifier d'où vient
- 22:43 ce manque de modestie
- 22:45 de Camille Flammarion, des
- 22:47 scientifiques de l'époque, où on n'avait pas de limites ?
- 22:49 Moi, j'ai l'impression,
- 22:51 presque parfois l'impression de lire un gourou,
- 22:53 un prophète.
- 22:55 C'est vrai qu'il ne mettait pas beaucoup
- 22:57 de limites, disons, à la fois au sujet
- 22:59 qu'il prétendait traiter
- 23:01 et à, vraiment,
- 23:03 je dirais, la foi, au sens
- 23:05 presque religieux du terme, qu'il pouvait mettre
- 23:07 dans le savoir scientifique qu'il prétendait
- 23:09 répandre, comme ça,
- 23:11 auprès de l'ensemble des populations.
- 23:13 Et d'ailleurs, pour la petite histoire,
- 23:15 à l'exposition universelle
- 23:17 de 1900, il a été
- 23:19 en charge du pavillon astronomique
- 23:21 et ce fameux
- 23:23 pavillon contenait, entre autres
- 23:25 attractions remarquables,
- 23:27 un musée Camille Flammarion,
- 23:29 de son vivant,
- 23:31 pour rendre hommage à sa carrière
- 23:33 exceptionnelle.
- 23:35 Mais c'était, en quelque sorte,
- 23:37 c'était mérité, enfin, il était vraiment,
- 23:39 c'était une personnalité publique
- 23:41 d'ampleur mondiale,
- 23:43 vraiment à un degré, pour l'époque, je pense,
- 23:45 très peu égalé.
- 23:47 Tristan V, on va bientôt terminer cette émission,
- 23:49 ça vous fait rêver, ce genre
- 23:51 d'histoire du XIXe siècle,
- 23:53 le siècle des expositions universelles,
- 23:55 la science de l'époque ?
- 23:57 J'adore, je me rappelle de passage
- 23:59 dans « Mort à crédit »
- 24:01 de Céline, dans lequel il parle
- 24:03 du scientifique
- 24:05 qui l'accompagne, enfin un scientifique,
- 24:07 un pseudo-scientifique qui fait des vols
- 24:09 en ballon et qui essaie de faire pousser des légumes
- 24:11 en leur mettant des électrodes. Et j'adore, parce que
- 24:13 c'était une époque où on croyait
- 24:15 en la technologie,
- 24:17 en des choses un peu ésotériques,
- 24:19 avec des raisonnements un peu
- 24:21 biaisés, des raccourcis. On s'en moque
- 24:23 un peu aujourd'hui, mais finalement,
- 24:25 chez les vrais précurseurs, il y a toujours cet effort
- 24:27 d'imagination qui précède
- 24:29 la découverte, le calcul, la vérification.
- 24:31 Pour être un grand scientifique, il faut beaucoup d'imagination.
- 24:33 Je ne crois pas qu'il y ait de grande science
- 24:35 qui se fasse sans imagination, et cette époque-là
- 24:37 effectivement déborde de possibles.
- 24:39 C'est vrai qu'aujourd'hui, il y en a peut-être un peu moins
- 24:41 et encore, on peut le trouver, il y a des gens qui prétendent
- 24:43 qu'on vit peut-être dans une simulation
- 24:45 numérique géante, il y a des gens qui croient aux univers
- 24:47 parallèles, ça s'est alimenté par la mécanique
- 24:49 quantique, la simulation par des théories
- 24:51 thermodynamiques. La science a nourri,
- 24:53 c'est vrai, à ses débuts, une grande
- 24:55 curiosité, mais je crois que c'est encore le cas aujourd'hui.
- 24:57 On vit quand même dans une société très technologique, où
- 24:59 il y a quand même beaucoup de curiosités,
- 25:01 beaucoup de choses fascinantes.
- 25:03 Je pense qu'il y a quand même des choses
- 25:05 qui font encore rêver aujourd'hui.
- 25:07 Merci beaucoup,
- 25:09 Elsa Courant, d'avoir participé à
- 25:11 cette émission. Je vous rappelle la publication
- 25:13 et la sortie de votre livre
- 25:15 « Faire rêver le monde », c'est sans surprise
- 25:17 chez Flammarie.
- 25:19 Merci beaucoup. Merci à vous.
- 25:21 Tristan Vey, journaliste scientifique
- 25:23 au Figaro, et à très vite
- 25:25 pour un prochain numéro de Planétarium.
- 25:29 Sous-titrage Société Radio-Canada
- 0:00 Camille Flammarion describes what life on other planets must be like.
- 0:05 In fact, it's our solitude that is ultimately quite exceptional.
- 0:08 He was a public figure of global renown.
- 0:12 In the 19th century, this is how the Moon's surface was depicted.
- 0:16 Is that realistic?
- 0:17 There was the discovery of general relativity
- 0:19 and quantum mechanics at the beginning of the 20th century.
- 0:21 We haven't had anything that constituted a revolution of the same magnitude.
- 0:24 Science, by bringing truths, is quite dark
- 0:27 or at least, it's sometimes a bit depressing or a bit of a killjoy.
- 0:29 What is disenchanted today is our relationship with the future.
- 0:38 Elsa Courant, thank you for being with us.
- 0:40 Thank you.
- 0:40 Is there hidden life in the canals on Mars?
- 0:43 If I give you a Camille Flammarion-esque answer,
- 0:46 I'd tell you, of course, it's inevitable
- 0:48 and science will soon discover it.
- 0:52 For current science, I'll let Tristan answer.
- 0:58 There's little chance of current life,
- 0:59 even past life, that would be a great thing.
- 1:02 But it was a myth that persisted for a very long time
- 1:06 and we can try to explain why.
- 1:09 Indeed, we long believed it because few eras in human history
- 1:12 have so crystallized the scientific ambition of human beings.
- 1:16 The 19th century was the century of railways,
- 1:19 it was the century of the telegraph, electric light, and astronomy.
- 1:23 Distant planets are discovered, comets, asteroids are discovered.
- 1:27 And the study of the sky became extremely popular with the general public.
- 1:31 Long before Stephen Hawking, before Einstein,
- 1:34 the superstar of astronomy at that time was named Camille Flammarion.
- 1:38 He was also a follower of occult sciences.
- 1:41 And that's what you recount in your book 'Making the World Dream'.
- 1:44 Elsa Courant, welcome to the Planetarium.
- 1:46 Thank you very much.
- 1:47 What's fabulous is that it was a time when many space specialists,
- 1:52 including Camille Flammarion, were convinced that life would be found everywhere,
- 1:57 on the planets of the solar system, that one only had to look through a telescope to find it,
- 2:01 starting with Mars.
- 2:02 Where did this idea come from? Where did it originate?
- 2:05 For Camille Flammarion in particular, this idea of extraterrestrial life,
- 2:10 is a philosophical necessity, it's even a logical necessity.
- 2:14 For him, contemplating the immensity of the cosmos, its diversity,
- 2:18 it's obvious that if there's life on our planet,
- 2:23 there must be life on other distant planets, etc.
- 2:26 It's his fight, I would almost say as an astronomy researcher,
- 2:30 since 'The Plurality of Inhabited Worlds', where he seeks to understand
- 2:34 what life on other planets might be like based on their habitability conditions,
- 2:40 what plants and living beings might look like on all planets in the solar system,
- 2:47 up to this matter of the Martian canals,
- 2:50 which concluded in the 1920s with Antoniadi's observations.
- 2:56 I think what really matters to him is the idea of defending a continuity of life,
- 3:03 from plants to human beings.
- 3:06 He himself says, we are still a bit like plants in spring,
- 3:09 when we bask in the sun and feel ourselves come alive again,
- 3:11 it's precisely because we are still somewhat affiliated with plants.
- 3:17 From human beings to these other forms of superhumanity, in a way,
- 3:23 that he projects into extraterrestrial lives.
- 3:25 Tristan Veil, you are a science journalist at Le Figaro.
- 3:29 How could we have believed that life was so easily within reach?
- 3:35 There are several reasons for that.
- 3:36 Already, there are even observational reasons.
- 3:38 On Mars, we see structures that appear regular and have been interpreted.
- 3:43 Because on Earth, we ask ourselves, what creates such things on Earth?
- 3:46 They are canals.
- 3:47 And so, if there are canals, there are people to dig them.
- 3:48 If there are people to dig them, there is intelligence.
- 3:50 We weren't asking if it was microbial life or perhaps a different kind of life.
- 3:55 We were more concerned with what the little green men looked like.
- 3:58 And truly, there was no doubt that there was an infinity of worlds in the universe.
- 4:02 It was Giordano Bruno, already in the 16th century, who made this hypothesis.
- 4:07 It's almost the post-Copernican revolution.
- 4:09 It's that ultimately, behind every star, there are probably planets.
- 4:12 And so, given the number of stars, there must be infinite worlds.
- 4:16 And he had this intuition very early on.
- 4:18 So, we tell ourselves that it must come quite naturally.
- 4:21 And then, I think there's the fact of looking around us, of asking a child.
- 4:25 But for a child, life is so natural,
- 4:28 that there's grass, that there are trees, that there are animals.
- 4:30 And they don't ask the question.
- 4:31 So, they see the Moon in the sky.
- 4:34 They wonder if there are things living on the Moon.
- 4:36 It's the most natural reasoning.
- 4:38 In fact, it's our solitude that is ultimately quite exceptional.
- 4:42 It took quite some time, since the 70s,
- 4:46 to convince ourselves that we might be much more alone than we imagined in the solar system.
- 4:50 The story of the Martian canals, can we tell it in detail?
- 4:53 This story begins in the 1870s,
- 4:58 with the observations of an Italian astronomer named Schiaparelli,
- 5:03 who observed what he called <i>canali</i>,
- 5:09 which, as historian Colette Lely pointed out,
- 5:13 translates more accurately as 'sea arms'.
- 5:17 But in fact, Flammarion interpreted the word <i>canali</i> as 'canal',
- 5:22 which implies, as Tristan said, a form of human activity.
- 5:26 And in fact, at that time,
- 5:28 Camille Flammarion was already the highly publicized figure we know,
- 5:32 and there was a frenzy around this newly opened possibility
- 5:37 that extraterrestrial activity could be observed on the planet Mars.
- 5:41 And then, relays were set up,
- 5:45 Hervé Faye urged official scientific institutions
- 5:49 to take a stance on this subject.
- 5:54 Across the Atlantic, in the United States,
- 5:56 Percival Lowell, a great admirer of Camille Flammarion,
- 5:59 built an observatory to better observe these famous 'canals'.
- 6:04 And then, one of Camille Flammarion's closest collaborators,
- 6:08 Antoni Addi, began to distance himself a little,
- 6:11 because between Camille Flammarion's spiritualist studies
- 6:15 and his obstinacy in believing in the existence of extraterrestrial life,
- 6:21 he began to perceive that they did not share the same conception of the scientific approach.
- 6:25 So he went to the Meudon Observatory,
- 6:27 where he made observations that would, in fact, bury
- 6:30 this famous hypothesis of the Martian 'canals'.
- 6:33 Because it must be said, the 19th century was also the century of the image.
- 6:37 So, that's really the idea I wanted to defend in this book.
- 6:42 It's the century of the appearance of photography, by Daguerre, and cinema,
- 6:47 by the Lumière Brothers, at the end of the 19th century.
- 6:50 Do you think the popularization of astronomy to the general public,
- 6:53 as Camille Flammarion did, being one of the first to do so,
- 6:56 is also linked to this dissemination through images?
- 6:59 In the book <i>Astronomie Populaire</i>, it's one of its first uses.
- 7:04 It's to support the argument, but also to bring astronomy
- 7:08 into the familiar world of readers.
- 7:09 So we see one of these illustrations here, this is the surface of the Moon,
- 7:15 as it was represented in the 19th century.
- 7:18 Sad in reality, is it a realistic representation?
- 7:22 Not entirely, but it's not completely absurd either, it's quite empty.
- 7:26 The Earth looks like that to me, I'd say a bit big in the sky,
- 7:30 but it seems a bit smaller in the views we have from the Apollo missions.
- 7:34 The surface is still generally flatter, dustier.
- 7:38 It has less of that granitic rock appearance.
- 7:42 What fascinates me about these images is that even today,
- 7:44 when we talk about exoplanets, for example, we don't have images of exoplanets.
- 7:48 We have a few photos of luminous points.
- 7:51 We have this same tradition of trying to image them.
- 7:55 NASA has artists who are specially employed full-time
- 8:00 to create this type of illustration, because it's important.
- 8:04 It's important to make people dream.
- 8:05 It's important for scientists themselves, to support their reflections.
- 8:10 And it's quite funny, because sometimes, when we talk to scientists,
- 8:12 we ask them questions.
- 8:14 I often ask them what the true colors of this or that planet are.
- 8:17 These are not obvious or trivial questions,
- 8:19 because the luminosity is not at all the same.
- 8:21 The photos we see are quite different.
- 8:24 The photos we've seen have been retouched to bring out certain things.
- 8:29 It doesn't make much sense to say what things really look like.
- 8:31 In fact, there's always a work of interpretation.
- 8:34 And it's true that he's one of the pioneers in this field, and it's fascinating.
- 8:38 For my part, what I find remarkable about this type of image,
- 8:42 is that one must clearly perceive the fact that we are in the 19th century.
- 8:46 And what we have there, in fact, is what was called an ideal view,
- 8:49 that is, a representation of an inaccessible or unobservable landscape.
- 8:55 And the artist, indeed, draws on what he knows
- 9:00 to construct a credible image of an experience we cannot live.
- 9:04 So here's another image.
- 9:06 Yes.
- 9:07 Now this one, in my opinion, is much less realistic,
- 9:11 since this engraving represents Venus.
- 9:15 In this case, Tristan agrees that this one is a bit further from reality.
- 9:18 It's very far off. Then again, Venus leaves you
- 9:22 entirely free in your imagination,
- 9:24 since it's covered by such a thick layer of clouds
- 9:26 that it appears to us as a kind of whitish ball.
- 9:29 So after...
- 9:30 And that we've never seen the true surface.
- 9:32 Exactly. But in a way, there's more imagination there,
- 9:34 because they could have made a completely white world, for example.
- 9:36 But no, they had understood that there was a layer of clouds
- 9:38 and that under this layer of clouds, things could be hidden.
- 9:41 Which is the case.
- 9:42 Well, they probably don't look like that.
- 9:44 We're on worlds that are probably quite different,
- 9:47 made of rocks, there's no life, there's no...
- 9:49 But well, it was... There, it was really...
- 9:52 Unfortunately, they had very, very little data available to do it.
- 9:55 I think that just imagining there's something under the cloud layers,
- 9:57 in itself, is already an achievement.
- 9:59 The detail that is really very interesting in this particular image,
- 10:03 are the cacti, in fact.
- 10:06 In an earlier work, Flammarion had depicted
- 10:09 Nevada landscapes with Native Americans
- 10:14 galloping through fields of cacti.
- 10:17 He would say, isn't this a very extraordinary and strange landscape?
- 10:21 Don't you feel like you're on another planet
- 10:23 when you're in Nevada?
- 10:24 And in fact, precisely, Moti, who is the illustrator of this image,
- 10:28 drew inspiration from this remark to create the landscape of Venus.
- 10:33 And so, in fact, in a completely symmetrical way,
- 10:36 Earth seems astonishing to us.
- 10:39 And by comparison, Venus can appear to us as a familiar landscape.
- 10:44 I wanted to show you this engraving.
- 10:46 I don't know if you can see it well here.
- 10:49 I'd like you to explain this engraving to us
- 10:53 because it's particularly astonishing.
- 10:55 So, it's the system, not solar.
- 10:58 The equivalent of the solar system, except that instead of the Sun, at the center, is Jupiter.
- 11:02 A Jovian system, then.
- 11:03 Exactly.
- 11:04 What does this depict?
- 11:06 Well, in fact, it seems to me that it's an illustration from 'Les Terres du Ciel'.
- 11:11 Camille Flammarion truly describes what life on other planets must be like.
- 11:18 And so, he starts from the very real knowledge that science could provide him.
- 11:25 And he develops theories, like that, about this habitability.
- 11:30 And so, he envisions it, in fact.
- 11:31 He imagines it.
- 11:32 He overturns the geocentric argument that habitability would only exist on Earth.
- 11:38 And he says, but if the inhabitants of Jupiter function like us,
- 11:42 they will also think they are at the center of the world.
- 11:44 And so, naturally, the Jovians make the same observation
- 11:47 and have their own Jupiter-centric system.
- 11:51 Tristan agrees that today, when we search for life on a planet,
- 11:55 we don't expect at all to find such complex living organisms.
- 11:59 Because within our reach, we would have probably detected it if they had been such complex life forms.
- 12:03 What we're looking for today are signatures of microscopic bacterial life.
- 12:07 That's more what we're looking for.
- 12:08 We think it might be possible to find.
- 12:13 But well, the list of candidates is starting to shrink.
- 12:16 So, we're going to look a bit further, for things a bit more esoteric.
- 12:18 We're not looking for evolved beings.
- 12:22 And so, for now, we're going to look on the moons,
- 12:24 of the giant planets we talked about in another show.
- 12:27 That's perhaps the main target today.
- 12:32 Because there's liquid water, water interacting with minerals,
- 12:36 because the conditions have been favorable and stable for a long time.
- 12:40 So, we tell ourselves that if life emerges naturally,
- 12:43 which is a big if,
- 12:45 which is perhaps even one of the biggest ifs in current science,
- 12:49 then it would have had time to develop on these planets.
- 12:53 The question is whether life is something
- 12:55 that appears spontaneously, easily, and naturally?
- 12:58 And that's a big question.
- 13:00 And here's a third one, with an even more luxuriant jungle
- 13:04 and water and plants everywhere.
- 13:07 And that's a representation of Mars.
- 13:09 Yes.
- 13:10 So, we agree when we see these images.
- 13:12 Today, we have robots on Mars.
- 13:14 We know that Mars doesn't look like that at all.
- 13:16 What, in your opinion, was Camille Flammarion's ambition?
- 13:20 It wasn't to represent reality, ultimately.
- 13:23 I think that, precisely, behind this choice,
- 13:25 perhaps there is, let's say, the desire to defend the idea of an inhabited cosmos,
- 13:29 where life proliferates, where life exists.
- 13:32 And that's an idea he defended from the plurality of worlds, in reality.
- 13:35 I would love Mars to look like that.
- 13:37 We wouldn't be asking about terraforming then?
- 13:40 The landscapes captured by Curiosity and Perseverance are magnificent.
- 13:43 But they also have a bit of a sad side to them, you know.
- 13:46 Let's be honest.
- 13:48 Precisely, 'Tristoun', a very good transition.
- 13:50 Your title is very clear, "Making the World Dream".
- 13:53 The impression I got reading it is that in the 19th century,
- 13:56 the perspective of scientists, the ambition of scientists,
- 13:58 was really to bring dreams, and not necessarily reality.
- 14:01 Whereas today, we have the impression that reality,
- 14:04 brought by certain scientific discoveries,
- 14:07 is quite dark, or at least, sometimes a bit depressing,
- 14:10 or a bit of a downer, to say the least.
- 14:12 Would you say that our vision of science,
- 14:16 is like that, much more of a downer,
- 14:18 and makes the world dream less, precisely?
- 14:21 What is disenchanted today is our relationship with the future.
- 14:25 That, very clearly.
- 14:27 That is to say, today, we know that technological advancements
- 14:30 that have led us to extraordinary discoveries
- 14:33 are the very ones that make us live against the current
- 14:36 of natural cycles, which are those that guarantee
- 14:39 our survival as a species.
- 14:42 It is clear that for Camille Flammarion,
- 14:44 the approach is the opposite; that is, he,
- 14:47 on the contrary, believes that technological progress
- 14:49 will allow us to achieve collective dreams
- 14:51 which are the common thread of his career.
- 14:53 World peace, health, no longer fearing death, etc.
- 14:56 So, from that point of view, yes, there are enchantments.
- 14:59 There are perhaps enchantments, also, from the point of view
- 15:02 of the value of certain astronomical experiences.
- 15:06 I'm thinking, for example, of recreational space exploration,
- 15:10 which consists of sending Katy Perry outside the atmosphere
- 15:13 for a few minutes under the guise of feminist ambitions.
- 15:17 Well, that's debatable, you see.
- 15:20 We're a bit far from the approaches that motivated
- 15:23 all the Apollo missions, where the objective was
- 15:25 to understand how the Earth's crust was formed.
- 15:28 There, indeed, from the point of view of the value
- 15:30 of these space explorations, there might be a loss
- 15:33 of the magic, so to speak, of suggestions
- 15:36 of the journey to the Moon, etc.
- 15:38 But we shouldn't think, either, that 19th-century science
- 15:40 was 100% enchanted.
- 15:43 On the contrary, even. There's a discourse
- 15:45 of scientific disenchantment, already at that time,
- 15:48 and it's also the starting point of a major reflection
- 15:53 by Camille Flammarion on how to position himself
- 15:56 in the face of these cosmological knowledges that fascinated him
- 15:59 and which he could only accept as true,
- 16:01 and his need to believe, in fact, while scientific knowledge
- 16:04 constantly contradicted
- 16:07 the Catholic religion.
- 16:09 And he had very painful exchanges, in fact,
- 16:12 with great popularizers, like Abbé Moignot,
- 16:15 who told him, my good boy, keep the two things separate
- 16:20 and well, don't try to build bridges
- 16:22 where there aren't any. But that didn't satisfy him.
- 16:25 And that's why he tried to build his astronomical philosophy.
- 16:28 So he, in fact, tried to restore that link,
- 16:31 but the disenchantment exists.
- 16:33 Tristan Vey, even before these philosophical considerations
- 16:36 and moral ones, from the perspective of pure science,
- 16:39 would you have the feeling that today,
- 16:41 science, by bringing truths, is a bit of a killjoy?
- 16:44 That is, at the time, it was obvious
- 16:47 that we would find them, that it was a matter
- 16:49 of time, of technology, but that we would encounter
- 16:51 lots of extraterrestrials. We had Jean-Philippe Usain
- 16:53 a month ago, who told us, listen,
- 16:55 even if they're there, we'll never see them.
- 16:57 Yes, it's a...
- 16:58 It's not quite the same discourse, though,
- 17:00 it's less inspiring.
- 17:01 A little less, I think there's...
- 17:02 Or no, I'm not sure that science
- 17:04 is totally disenchanted.
- 17:06 What is certain is that there was perhaps
- 17:08 the discovery of general relativity
- 17:10 and quantum mechanics at the beginning of the 20th century,
- 17:12 and we haven't had anything that constituted
- 17:15 a revolution of the same magnitude.
- 17:17 For scientists or young people starting in science,
- 17:19 there can be the impression of rehashing
- 17:21 for a very long time. We're moving in many directions,
- 17:24 we're making small progress, but ultimately,
- 17:26 the LHC hasn't provided the answers we wanted,
- 17:28 telescopes allow us to see better,
- 17:30 it hasn't really revolutionized
- 17:32 our vision of the cosmos completely.
- 17:34 We might be on the frontier
- 17:36 of a new era,
- 17:39 with telescopes working on dark energy
- 17:42 and showing us that perhaps, ultimately,
- 17:44 the universe might be a bit more complicated than we imagine
- 17:46 and perhaps something is hidden there
- 17:48 that could re-enchant us.
- 17:50 When I was young, I had the impression
- 17:52 that there was a Big Bang, the universe was expanding,
- 17:54 humanity was evolving, and we had pretty much understood everything.
- 17:57 And it's true that behind that vision,
- 17:59 there can be a bit of disenchantment.
- 18:01 When I understood later, around 30,
- 18:03 when I revisited the history of science
- 18:05 and understood all the stages
- 18:07 we had gone through to get here,
- 18:09 it re-enchanted me.
- 18:11 I thought, but it's incredible,
- 18:13 the imagination it takes. In fact, what imagination
- 18:15 does it take to imagine the Big Bang?
- 18:17 What imagination does it take to imagine there's a core
- 18:19 at the heart of the Earth?
- 18:21 What imagination does it take to imagine
- 18:23 other worlds, exoplanets
- 18:25 that we will never see?
- 18:27 And suddenly, I thought,
- 18:29 there is always room for this imagination,
- 18:31 to fill all the gaps.
- 18:33 I think there's a dialogue happening
- 18:35 with the arts, between science
- 18:37 and the arts, especially, for at least...
- 18:39 Well, always, but I find that it's...
- 18:41 Today, it's quite prevalent.
- 18:43 The incourants, let's talk about
- 18:45 this spiritual dimension you mentioned.
- 18:47 First, we look at the sky.
- 18:49 It's not the same as looking at the seabed,
- 18:51 for example, from that point of view.
- 18:53 There's a very strong spiritual dimension in Camille Flammarion's work,
- 18:55 and as you said,
- 18:57 there's a form of competition with religion.
- 18:59 You describe science
- 19:01 as the true religion of the future.
- 19:03 You still have an ambition to dethrone...
- 19:05 Yes, to dethrone
- 19:07 or, ultimately,
- 19:09 to reinforce its principles
- 19:11 by means of
- 19:13 knowledge that would be indisputable.
- 19:15 We often criticize, we sometimes hear
- 19:17 criticism of science,
- 19:19 especially space science, as soon as we're interested
- 19:21 in the origins of life, etc.
- 19:23 We're simply creating a new dogma, Tristan.
- 19:25 That science is...
- 19:27 Is one dogma among others.
- 19:29 That scientists advocate another dogma.
- 19:31 We can find it,
- 19:33 in certain people,
- 19:35 in certain ethicists
- 19:37 who will be somewhat absolutist
- 19:39 in their vision of science
- 19:41 as being the alpha and omega of everything we can say
- 19:43 and that everything that falls outside of scientific discourse,
- 19:45 ultimately,
- 19:47 is null and void.
- 19:49 That's my view, I have the impression that there's a kind
- 19:51 of stance behind that
- 19:53 and that ultimately, as human beings,
- 19:55 whatever field we work in, we always reach limits.
- 19:57 Whether in quantum mechanics, whether in astronomy,
- 19:59 whether in the study of the human body,
- 20:01 the study of the brain, there's always a moment
- 20:03 where we hit certain limits, almost
- 20:05 ontological, and so we tell ourselves,
- 20:07 ultimately, it will never answer
- 20:09 all these questions you mentioned,
- 20:11 that we ask ourselves. Science will not be able
- 20:13 to answer them. Perhaps the 20th century was an opportunity
- 20:15 to realize that, and the 21st century too,
- 20:17 that science won't succeed.
- 20:19 That's it, it's always the old
- 20:21 unfortunate saying, the 20th century will have to be
- 20:23 spiritual or it will not be.
- 20:25 We're a bit forced to... There's a return to spirituality
- 20:27 because ultimately, there are always these small
- 20:29 terra incognita like that, which science won't be able to explore
- 20:31 and for which we won't have answers.
- 20:33 So, I don't think science can be
- 20:35 the solution to everything, but I think for many things
- 20:37 in life, it can be a stimulus. We shouldn't say either
- 20:39 that science can do nothing, just because it can't do everything.
- 20:41 We saw it during Covid, in particular,
- 20:43 it really bothered me when people said,
- 20:45 well, since you can't
- 20:47 answer this question, you can't answer anything.
- 20:49 That's not true either.
- 20:51 What you're saying is interesting, because actually,
- 20:53 you're talking about science,
- 20:55 which is in reality
- 20:57 a concept whose
- 20:59 boundaries were negotiated
- 21:01 in the 19th century.
- 21:03 And within the framework of a
- 21:05 real epistemological battle in which Camille
- 21:07 Flammarion actually participated.
- 21:09 Around the mid-19th
- 21:11 century, a philosophy
- 21:13 emerged, which is therefore
- 21:15 that of positivism, outlined
- 21:17 by Auguste Comte. And
- 21:19 positivism considers that
- 21:21 there is something scientific,
- 21:23 which is linked to experience
- 21:25 and observation.
- 21:27 And there is everything that is not scientific
- 21:29 and which is linked to what is not observable
- 21:31 and cannot be the subject of observation.
- 21:33 And so, the two big losers
- 21:35 ultimately of this bipartition
- 21:37 which was hugely successful among
- 21:39 scientists, are
- 21:41 the humanities, of course,
- 21:43 and cosmology. And that's where
- 21:45 the encounter actually happened
- 21:47 between Camille Flammarion
- 21:49 and people like Victor Hugo, for example. In fact,
- 21:51 there was a struggle here. And when
- 21:53 Camille Flammarion joined the observatory
- 21:55 as a student astronomer
- 21:57 to perform position calculations,
- 21:59 he realized he was the only one wondering
- 22:01 whether or not there are extraterrestrials in the universe.
- 22:03 He was dismayed. And he thought, but this isn't my astronomy,
- 22:05 this. And that's why he's going to try
- 22:07 to set up his own
- 22:09 astronomical institution with
- 22:11 the Juvisy observatory that he will be given.
- 22:13 There will indeed be
- 22:15 competition, in fact, between two conceptions
- 22:17 of science. And Auguste Comte
- 22:19 used to say, but it's useless, actually, to go
- 22:21 looking for answers
- 22:23 that we won't be able
- 22:25 never obtain. Whereas Camille
- 22:27 Flammarion says the opposite,
- 22:29 but yes, in fact, it's by always pushing
- 22:31 the boundaries of
- 22:33 knowledge, by daring
- 22:35 to venture into the imaginary that we will be able to make
- 22:37 remarkable discoveries.
- 22:39 In your research, were you able to
- 22:41 identify where this
- 22:43 lack of modesty comes from
- 22:45 in Camille Flammarion, or in the
- 22:47 scientists of that era, where there were no limits?
- 22:49 I have the impression,
- 22:51 almost sometimes the impression of reading a guru,
- 22:53 a prophet.
- 22:55 It's true that he didn't set many
- 22:57 limits, let's say, both on the subject
- 22:59 he claimed to address
- 23:01 and, truly,
- 23:03 I would say, the faith, in an almost
- 23:05 religious sense of the term, that he could place
- 23:07 in the scientific knowledge he claimed
- 23:09 to spread, like that,
- 23:11 among all populations.
- 23:13 And by the way, for a bit of history,
- 23:15 at the Universal Exhibition
- 23:17 of 1900, he was
- 23:19 in charge of the astronomical pavilion,
- 23:21 and this famous
- 23:23 pavilion contained, among other
- 23:25 remarkable attractions,
- 23:27 a Camille Flammarion museum,
- 23:29 during his lifetime,
- 23:31 to pay tribute to his exceptional
- 23:33 career.
- 23:35 But it was, in a way,
- 23:37 it was deserved; I mean, he was truly
- 23:39 a public figure
- 23:41 of global stature,
- 23:43 really to a degree, for the time, I think,
- 23:45 very rarely equaled.
- 23:47 Tristan V, we're about to end this show,
- 23:49 does this kind of
- 23:51 19th-century history,
- 23:53 the century of universal exhibitions,
- 23:55 the science of that era, make you dream?
- 23:57 I love it, I remember a passage
- 23:59 in Céline's <i>Death on Credit</i>,
- 24:01 in which he talks about
- 24:03 the scientist
- 24:05 who accompanies him, well, a scientist,
- 24:07 a pseudo-scientist who takes balloon flights
- 24:09 and tries to grow vegetables
- 24:11 by attaching electrodes to them. And I love it, because
- 24:13 it was an era where people believed
- 24:15 in technology,
- 24:17 in somewhat esoteric things,
- 24:19 with somewhat biased
- 24:21 reasoning, shortcuts. We mock it
- 24:23 a bit today, but ultimately,
- 24:25 among true pioneers, there is always this effort
- 24:27 of imagination that precedes
- 24:29 discovery, calculation, and verification.
- 24:31 To be a great scientist, you need a lot of imagination.
- 24:33 I don't believe great science
- 24:35 happens without imagination, and that era
- 24:37 indeed overflows with possibilities.
- 24:39 It's true that today, there might be a little less,
- 24:41 and yet, we can still find it. There are people who claim
- 24:43 we might be living in a
- 24:45 giant digital simulation, there are people who believe in parallel
- 24:47 universes, that's fueled by quantum
- 24:49 mechanics, simulation by thermodynamic
- 24:51 theories. Science has indeed fostered,
- 24:53 it's true, in its early days, a great
- 24:55 curiosity, but I believe that's still the case today.
- 24:57 We still live in a very technological society, where
- 24:59 there are still many curiosities,
- 25:01 many fascinating things.
- 25:03 I think there are still things
- 25:05 that inspire dreams today.
- 25:07 Thank you very much,
- 25:09 Elsa Courant, for participating in
- 25:11 this show. I remind you of the publication
- 25:13 and release of your book
- 25:15 « Faire rêver le monde » (Making the World Dream), it's no surprise
- 25:17 from Flammarion.
- 25:19 Thank you very much. Thank you.
- 25:21 Tristan Vey, science journalist
- 25:23 at Le Figaro, and see you soon
- 25:25 for the next episode of Planétarium.
- 25:29 Subtitling Société Radio-Canada
- 0:00 カミーユ・フラマリオンは、他の惑星での生命がどのようなものであるべきかを記述しています。
- 0:05 実際、私たちの孤独こそが、結局のところかなり例外的なのです。
- 0:08 彼は世界的な規模の著名人でした。
- 0:12 19世紀には、それが描かれていた月の表面です。
- 0:16 それは現実的なのでしょうか?
- 0:17 一般相対性理論の発見がありました。
- 0:19 そして20世紀初頭には量子力学の発見がありました。
- 0:21 私たちは、それと同じ規模の革命をもたらしたものは何も持っていません。
- 0:24 科学は真実をもたらすことで、かなり暗いものです。
- 0:27 あるいは少なくとも、時には少し憂鬱になったり、興ざめさせたりするものです。
- 0:29 今日、幻滅しているのは、未来に対する私たちの関係です。
- 0:38 エルザ・クーランさん、ご一緒してくださりありがとうございます。
- 0:40 ありがとうございます。
- 0:40 火星の運河には隠された生命がいるのでしょうか?
- 0:43 もし私がカミーユ・フラマリオン流の答えをするなら、
- 0:46 私は必然的に「それは必須です」と答えます。
- 0:48 そして科学はすぐにそれを発見するでしょう。
- 0:52 現在の科学については、トリスタンに答えてもらいましょう。
- 0:58 現在の生命が存在する可能性は低いです。
- 0:59 過去の生命でさえ、それが見つかれば素晴らしいことでしょう。
- 1:02 しかし、それは非常に長い間続いた神話でした。
- 1:06 そして、その理由を説明できるでしょう。
- 1:09 ええ、私たちは長い間そう信じていました。なぜなら、人類の歴史の中で、これほどまでに
- 1:12 人間の科学的野心を結晶化させた時代はほとんどなかったからです。
- 1:16 19世紀は鉄道の世紀であり、
- 1:19 電信、電灯、そして天文学の世紀です。
- 1:23 私たちは遠い惑星、彗星、小惑星を発見します。
- 1:27 そして天文学の研究は、一般大衆の間で非常に人気を博します。
- 1:31 スティーブン・ホーキングやアインシュタインよりもずっと前に、
- 1:34 この時代の天文学のスーパースターはカミーユ・フラマリオンという人物です。
- 1:38 彼はまたオカルト科学の信奉者でもありました。
- 1:41 そして、それはあなたの著書『世界を夢見させる』で語られていることです。
- 1:44 エルザ・クーランさん、プラネタリウムへようこそ。
- 1:46 どうもありがとうございます。
- 1:47 素晴らしいのは、多くの宇宙専門家が、
- 1:52 カミーユ・フラマリオンを含め、どこにでも生命を見つけるだろうと確信していた時代だということです。
- 1:57 太陽系の惑星に、望遠鏡を見れば見つかるだろうと。
- 2:01 火星を筆頭に。
- 2:02 このアイデアはどこから来たのでしょうか?どこで芽生えたのでしょうか?
- 2:05 特にカミーユ・フラマリオンにとって、この地球外生命のアイデアは、
- 2:10 哲学的な必然性であり、さらには論理的な必然性でもありました。
- 2:14 彼にとって、宇宙の広大さ、その多様性を熟考すれば、
- 2:18 私たちの惑星に生命があるのなら、
- 2:23 他の遠い惑星にも必然的に存在するというのは明らかです。
- 2:26 それは彼の闘いであり、ほとんど天文学者としての探求と言えるでしょう。
- 2:30 『居住世界の複数性』以来、彼は理解しようと努めています。
- 2:34 他の惑星での生命が、その居住可能性の条件に応じてどのようなものになりうるのか、
- 2:40 太陽系のすべての惑星で、植物や生物がどのような姿をしているのか、
- 2:47 火星の運河の件に至るまで。
- 2:50 1920年代のアントニアディの観測によって終結しました。
- 2:56 彼にとって本当に重要なのは、生命の連続性を擁護するという考えだと思います。
- 3:03 植物から人間まで。
- 3:06 彼自身が言うには、私たちは春にはまだ少し植物であり、
- 3:09 太陽の下に出て生き返るように感じる時、
- 3:11 それはまさに、私たちがまだ少し植物に属しているからだ、と。
- 3:17 人間から、ある意味でこれらの他の超人類の形まで。
- 3:23 彼が地球外生命に投影しているものです。
- 3:25 トリスタン・ヴェイユさん、あなたはフィガロ紙の科学ジャーナリストです。
- 3:29 どうしてそんなに簡単に手の届くところに生命があるなどと、このように信じることができたのでしょうか?
- 3:35 それにはいくつかの理由があります。
- 3:36 そもそも、観測的な理由もあります。
- 3:38 火星には規則的に見える構造があり、それが解釈されてきました。
- 3:43 なぜなら、地球上では「地球上で物事を生み出すものは何か?」と考えるからです。
- 3:46 それは運河です。
- 3:47 ですから、運河があるなら、それを掘る人々がいるはずです。
- 3:48 それを掘る人々がいるなら、そこには知性があります。
- 3:50 それが微生物の生命なのか、あるいは異なる生命なのか、といったことは問いませんでした。
- 3:55 私たちは、むしろリトルグリーンメンがどんな姿をしているのかを考えていました。
- 3:58 そして、宇宙には無限の数の世界が存在することに、本当に何の疑いもありませんでした。
- 4:02 16世紀にこの仮説を立てたのは、すでにジョルダーノ・ブルーノです。
- 4:07 それはほとんどコペルニクス革命後のことです。
- 4:09 つまり、結局のところ、それぞれの星の背後にはおそらく惑星があるということです。
- 4:12 ですから、星の数を考えると、無限の世界があるのは必然です。
- 4:16 そして彼はこの直感を非常に早くから持っていました。
- 4:18 ですから、それはごく自然に起こることだと考えられます。
- 4:21 そして、周りを見回したり、子供に尋ねたりすることもあると思います。
- 4:25 しかし、子供にとって生命はあまりにも自然なもので、
- 4:28 草があり、木があり、動物がいることは。
- 4:30 そして、彼は疑問を抱きません。
- 4:31 ですから、彼は空に月を見ます。
- 4:34 彼は月に何か生き物がいるのかと考えます。
- 4:36 それが最も自然な推論です。
- 4:38 実際、最終的に非常に異例なのは私たちの孤独です。
- 4:42 1970年代以降、かなりの時間がかかりました。
- 4:46 太陽系において、私たちが想像していたよりもずっと孤独であるかもしれないと確信するまでに。
- 4:50 火星の運河の物語を詳しく話していただけますか?
- 4:53 この物語は1870年代に始まります。
- 4:58 スキアパレッリというイタリアの天文学者の観測からで、
- 5:03 彼は「カナリ」と呼ぶものを観測しました。
- 5:09 歴史家のコレット・レリーが指摘したように、
- 5:13 それはむしろ「海峡」と訳されます。
- 5:17 しかし実際には、フラマリオンは「カナリ」という言葉を「運河」と解釈しました。
- 5:22 これは、トリスタンが言ったように、ある種の人間活動を暗示しています。
- 5:26 そして実際、その当時、
- 5:28 カミーユ・フラマリオンはすでに私たちが知る非常にメディアに登場する人物であり、
- 5:32 火星で地球外生命体の活動を観測できるという、この新たな可能性を巡って熱狂が起こりました。
- 5:41 その後、連携が確立され、
- 5:45 エルヴェ・フェイは、公式の学術機関がこの件について見解を示すよう働きかけました。
- 5:54 大西洋の向こう側、アメリカでは、
- 5:56 カミーユ・フラマリオンの大ファンであるパーシヴァル・ローウェルが、
- 5:59 その有名な運河をよりよく観測するために天文台を建設しました。
- 6:04 そして実際、カミーユ・フラマリオンの最も親しい協力者の一人であった、
- 6:08 アントニ・アディは、少し距離を置き始めました。
- 6:11 というのも、カミーユ・フラマリオンの心霊研究と、地球外生命体の存在を信じる彼の頑固さの間で、彼らが科学的アプローチについて同じ考えを持っていないことに気づき始めたからです。
- 6:25 そこで彼はムードン天文台に行き、
- 6:27 そこで行った観測が、実際には火星の運河という有名な仮説を葬り去ることになります。
- 6:33 なぜなら、19世紀はまた「イメージの世紀」でもあったからです。
- 6:37 これは、私がこの本で主張したかった考えです。
- 6:42 それは、ダゲールによる写真の登場、そして世紀末ではありますが、リュミエール兄弟による映画の登場した19世紀です。
- 6:50 あなたの考えでは、カミーユ・フラマリオンが最初に行ったような、天文学の一般大衆への普及は、このイメージによる普及とも関連しているのでしょうか?
- 6:59 『大衆天文学』という本では、それが最初の用途の一つです。
- 7:04 趣旨を補強するだけでなく、天文学を
- 7:08 読者の身近な世界に引き込むためです。
- 7:09 では、そのイラストの一つをここで見てみましょう。これは月の表面です。
- 7:15 19世紀に描かれたものです。
- 7:18 実際には寂しいですね。これは現実的な描写でしょうか?
- 7:22 完全ではありませんが、全く不合理というわけでもありません。かなり空虚です。
- 7:26 地球はこんな風に見えますね。空に少し大きく見えますが、
- 7:30 アポロ計画の映像ではもう少し小さく見えます。
- 7:34 表面は全体的にもっと平らで、もっと埃っぽいですね。
- 7:38 花崗岩のような岩の見た目ではありません。
- 7:42 私がこれらの画像で魅了されるのは、今日でも、
- 7:44 例えば系外惑星について話すとき、系外惑星の画像はないということです。
- 7:48 光点の写真がいくつかあるだけです。
- 7:51 私たちはそれらを画像化しようとする同じ伝統を持っています。
- 7:55 NASAには、この種のイラストを作成するために特別にフルタイムで雇用されているアーティストがいます。
- 8:00 なぜなら、それは重要なことだからです。
- 8:04 人々に夢を見させるために重要です。
- 8:05 科学者自身の思考を助けるためにも重要です。
- 8:10 そして、面白いことに、科学者と話すとき、
- 8:12 私たちは彼らに質問をします。
- 8:14 私はよく彼らに、特定の惑星の本当の色は何ですかと尋ねます。
- 8:17 それは明白で些細な質問ではありません。
- 8:19 なぜなら、明るさが全く違うからです。
- 8:21 私たちが見る写真はかなり異なります。
- 8:24 私たちが見た写真は、何かを際立たせるために加工されています。
- 8:29 物事が本当にどのように見えるかを言うことは、あまり意味がありません。
- 8:31 実際、常に解釈の作業があります。
- 8:34 そして、彼はこの分野のパイオニアの一人であり、それは魅力的です。
- 8:38 私がこの種の画像で素晴らしいと思うのは、
- 8:42 19世紀であるという事実をよく理解する必要があるということです。
- 8:46 そして、ここにあるのは、実際には「理想的な眺め」と呼ばれていたものです。
- 8:49 つまり、アクセスできない、または観測できない風景の描写です。
- 8:55 そして、アーティストは実際に、自分が知っているものからインスピレーションを得て、
- 9:00 経験できないことの信頼できるイメージを構築します。
- 9:04 では、別の画像です。
- 9:06 はい。
- 9:07 さて、これは私の意見では、はるかに現実的ではありません。
- 9:11 なぜなら、この版画は金星を表しているからです。
- 9:15 今回は、トリスタンもこれが現実から少し離れていることに同意しています。
- 9:18 かなりかけ離れていますね。それに、金星はあなたの想像力を
- 9:22 完全に自由にさせてくれます。
- 9:24 なぜなら、非常に厚い雲の層に覆われているため、
- 9:26 私たちには白っぽい球体のように見えるからです。
- 9:29 ですから、その後は...
- 9:30 そして、本当の表面を見たことがない。
- 9:32 その通りです。しかし、ある意味、ここにはより多くの想像力があります。
- 9:34 例えば、彼らは真っ白な世界を描くこともできたでしょう。
- 9:36 しかし、そうではなく、彼らは雲の層があり、
- 9:38 その雲の層の下には何かが隠されている可能性があると理解していました。
- 9:41 それが実情です。
- 9:42 さて、おそらくこれらとは似ていないでしょう。
- 9:44 私たちはかなり異なる世界にいるでしょう。
- 9:47 岩でできていて、生命はなく、何もありません...
- 9:49 しかし、まあ、それは...そこは本当に...
- 9:52 残念ながら、彼らがそれを行うための利用可能なデータは非常に少なかったです。
- 9:55 雲の層の下に何かがあることを想像するだけでも、
- 9:57 それ自体がすでに偉業だと思います。
- 9:59 この画像で特に非常に興味深い細部は、
- 10:03 実はサボテンです。
- 10:06 以前の著作で、フラマリオンは描写させていました。
- 10:09 ネバダの風景とインディアンたち
- 10:14 サボテン畑の中を駆け巡っていました。
- 10:17 彼は言いました。「これは非常に並外れていて、とても奇妙な風景ではないか?」
- 10:21 「まるで別の惑星にいるような気分にならないか?」
- 10:23 「ネバダにいると?」
- 10:24 そして実際、この絵のイラストレーターであるモティは、
- 10:28 この発言に触発されて、金星の風景を描きました。
- 10:33 そして、実際、完全に左右対称に、
- 10:36 地球は私たちにとって驚くべきものに見えます。
- 10:39 そして比較すると、金星は私たちにとって馴染みのある風景に見えるかもしれません。
- 10:44 この版画をお見せしたかったのです。
- 10:46 ここでよく見えているか分かりませんが。
- 10:49 この版画について詳しく説明していただきたいのですが、
- 10:53 というのも、これは特に驚くべきものだからです。
- 10:55 これは、太陽系ではなく、
- 10:58 太陽系の equivalent ですが、中心にあるのは太陽ではなく木星です。
- 11:02 つまり、木星中心のシステムですね。
- 11:03 その通りです。
- 11:04 これは一体何ですか?
- 11:06 ええと、実際、これは「天の土地」から来たイラストだと思います。
- 11:11 カミーユ・フラマリオンは、他の惑星での生命がどのようなものか、本当に描写しています。
- 11:18 そして彼は、科学が彼に与えることができる現実の知識から出発します。
- 11:25 そして彼は、まさにこの居住可能性について、そのような理論を構築するのです。
- 11:30 そして、彼は実際に自分を投影します。
- 11:31 彼はそれを想像します。
- 11:32 彼は、地球にしか居住可能性がないという地心説の議論を覆します。
- 11:38 そして彼は言います。「しかし、もし木星の住民が私たちと同じように機能するなら、」
- 11:42 「彼らも自分たちが世界の中心にいると考えるだろう。」
- 11:44 ですから、当然、木星の住民も同じことに気づき、
- 11:47 彼ら自身の木星中心主義のシステムを持っているのです。
- 11:51 トリスタンは、今日、惑星で生命を探すとき、
- 11:55 そのような複雑な生物を探すとは全く期待していないことに同意しています。
- 11:59 なぜなら、もしそのような複雑な生命体であれば、私たちの手の届く範囲で、おそらくすでに検出されていたでしょうから。
- 12:03 今日、私たちが探しているのは、むしろ微生物のバクテリア生命の痕跡です。
- 12:07 それがより重要です。
- 12:08 それなら見つかるかもしれない、と考えています。
- 12:13 しかし、候補のリストは縮小し始めています。
- 12:16 ですから、もう少し遠く、もう少し秘教的なものを探すことになります。
- 12:18 進化した生命体は探していません。
- 12:22 ですから、今のところ、衛星を探します。
- 12:24 以前の番組で話した巨大惑星の1つです。
- 12:27 それが今日、おそらく主要なターゲットです。
- 12:32 なぜなら、そこには液体の水があり、鉱物と相互作用する水があり、
- 12:36 そして、条件が長い間、安定して好ましいからです。
- 12:40 ですから、もし生命が自然に発生するなら、
- 12:43 それは大きな「もしも」ですが、
- 12:45 おそらく現在の科学における最大の「もしも」の一つですが、
- 12:49 そうであれば、これらの惑星で生命が発展する時間はあったでしょう。
- 12:53 問題は、生命とは何かということです。
- 12:55 自然に、簡単に、そして自発的に現れるものなのか?
- 12:58 そして、それは大きな疑問です。
- 13:00 そして、さらに鬱蒼としたジャングルがある3つ目の絵です。
- 13:04 水と植物が至る所にあります。
- 13:07 そして、これは火星の描写です。
- 13:09 はい。
- 13:10 さて、これらの画像を見ると、私たちは同意します。
- 13:12 今日、火星にはロボットがいます。
- 13:14 火星がこれとは全く似ていないことを私たちは知っています。
- 13:16 あなたの意見では、カミーユ・フラマリオンの野心は何だったのでしょうか?
- 13:20 結局のところ、現実を描写することではなかったのですね。
- 13:23 この選択の裏には、まさに、
- 13:25 おそらく、生命が宿る宇宙という考えを守りたいという願望があるのかもしれません。
- 13:29 生命が繁栄し、生命が存在する宇宙です。
- 13:32 そして、これは彼が『世界の複数性』以来、実際に擁護してきた考えです。
- 13:35 私としては、火星がこんな風だったらいいのにと思います。
- 13:37 テラフォーミングの問題は提起されないのでしょうか?
- 13:40 キュリオシティとパーセベランスが撮影した風景は素晴らしいです。
- 13:43 でも、少しばかり悲しい感じもしますよね。
- 13:46 正直に言いましょう。
- 13:48 まさに、悲しい感じ、良い移行ですね。
- 13:50 あなたのタイトルは非常に明確です。「世界を夢見させる」。
- 13:53 それを読んで私が受けた印象は、19世紀には、
- 13:56 科学者たちの視点、科学者たちの野心は、
- 13:58 まさに夢をもたらすことであり、必ずしも現実ではなかったということです。
- 14:01 それに対し、今日では、現実が、
- 14:04 ある科学的発見によってもたらされる現実が、
- 14:07 かなり暗い、あるいは少なくとも、時には少し憂鬱で、
- 14:10 あるいは少なくとも、少し興ざめなものだと感じられます。
- 14:12 科学に対する私たちの見方は、
- 14:16 そのように、ずっと興ざめなもので、
- 14:18 まさに世界をあまり夢見させないものになっていると言えるでしょうか?
- 14:21 今日、幻滅しているのは、未来に対する私たちの関係です。
- 14:25 それは非常に明確です。
- 14:27 つまり、今日、私たちは技術の進歩が、
- 14:30 私たちを並外れた発見へと導いたものであることを知っています。
- 14:33 それらこそが、私たちを逆行させているのです。
- 14:36 自然のサイクルに逆らって、それは私たちの種の存続を保証するものです。
- 14:39 私たち種の存続を。
- 14:42 カミーユ・フラマリオンにとって、
- 14:44 そのアプローチは逆でした。つまり、彼は、
- 14:47 むしろ技術の進歩が、
- 14:49 私たちに集団的な夢を達成させるだろうと考えていました。
- 14:51 それが彼のキャリアの主軸でした。
- 14:53 世界平和、健康、死への恐怖からの解放などです。
- 14:56 ですから、この点から見ると、確かに幻滅があります。
- 14:59 また、ある種の天文学的経験の価値という点でも、
- 15:02 幻滅があるかもしれません。
- 15:06 例えば、レクリエーション的な宇宙探査を考えてみてください。
- 15:10 それは、ケイティ・ペリーを大気圏外に送るというもので、
- 15:13 フェミニストの野心という名目で数分間です。
- 15:17 まあ、それは議論の余地がありますよね。
- 15:20 私たちは、動機となったアプローチとは少し離れています。
- 15:23 アポロ計画のすべてのミッションの、その目的は、
- 15:25 地殻がどのように形成されたかを理解することでした。
- 15:28 実際、これらの宇宙探査の価値という点では、
- 15:30 おそらく、ある種の喪失があるでしょう。
- 15:33 いわば魔法の、示唆するものの喪失です。
- 15:36 月への移動などの。
- 15:38 しかし、19世紀の科学が、
- 15:40 100%魅力的だったと考えるべきではありません。
- 15:43 むしろ、逆です。当時すでに、
- 15:45 科学的幻滅の言説がありました。
- 15:48 そしてそれは、大きな考察の出発点でもありました。
- 15:53 カミーユ・フラマリオンによる、どのように位置づけるべきかという考察です。
- 15:56 彼を魅了したこれらの宇宙論的知識に直面して、
- 15:59 そして彼が真実として受け入れるしかなかった知識と、
- 16:01 彼の信じる必要性との間で、実際、知識が、
- 16:04 科学的な知識が絶えず矛盾していたのです。
- 16:07 カトリック教会と。
- 16:09 そして彼は、実際、非常に苦痛なやり取りをしました。
- 16:12 アベ・モワニョのような偉大な普及者たちと
- 16:15 彼に「坊や、この二つのことをしっかり区別しなさい」と言った
- 16:20 そして、ほら、橋を架けようとしないことだ
- 16:22 橋がないところにね。しかし、彼はそれで満足しなかった。
- 16:25 だからこそ、彼は自身の天文学的哲学を構築しようとしたのです。
- 16:28 つまり、彼は実際にはそのつながりを回復させようとしたのですが、
- 16:31 しかし、幻滅は存在します。
- 16:33 トリスタン・ヴェイさん、こうした哲学的考察や
- 16:36 道徳的考察以前に、純粋科学の観点から見て、
- 16:39 今日、あなたは
- 16:41 科学が真実をもたらすことで、少し興ざめだと感じますか?
- 16:44 つまり、当時は、
- 16:47 それらが見つかるのは当然で、それは
- 16:49 時間と技術の問題であり、多くの
- 16:51 宇宙人と出会うだろうと。私たちは1ヶ月前にジャン=フィリップ・ユサン氏を迎え、
- 16:53 彼がこう言いました。「聞いてください、
- 16:55 たとえ彼らがそこにいても、私たちは決して彼らを見ることはないでしょう。」
- 16:57 ええ、それは…
- 16:58 それはやはり、全く同じ話ではありませんね。
- 17:00 夢が薄れます。
- 17:01 少しはね。私は、
- 17:02 いや、科学が
- 17:04 完全に幻滅しているとは断言できません。
- 17:06 確かなのは、おそらく
- 17:08 20世紀初頭に一般相対性理論と
- 17:10 量子力学が発見されて以来、
- 17:12 それ以来、同じ規模の革命を
- 17:15 もたらすものは何もなかったということです。
- 17:17 科学者や科学の世界に足を踏み入れる若者にとって、
- 17:19 長い間、同じことを繰り返しているような印象を
- 17:21 受けるかもしれません。多くの方向に進歩はありますが、
- 17:24 小さな進歩に過ぎず、結局のところ、
- 17:26 HECは私たちが望む答えをもたらさず、
- 17:28 望遠鏡はより良く見えるようにしてくれますが、
- 17:30 それは私たちの宇宙観を
- 17:32 完全には革命的に変えていません。
- 17:34 私たちはもしかしたら、
- 17:36 新しい時代の境目にいるのかもしれません。
- 17:39 暗黒エネルギーを研究する望遠鏡によって、
- 17:42 そして、おそらく最終的には、
- 17:44 宇宙は私たちが想像するよりも少し複雑であり、
- 17:46 そして、その背後には何か
- 17:48 再び魅了するものが隠されているのかもしれません。
- 17:50 私が若かった頃は、
- 17:52 ビッグバンがあって、宇宙は膨張し、
- 17:54 人類は進化し、私たちはほとんど全てを理解していると思っていました。
- 17:57 そして、確かにその見方の裏には、
- 17:59 少しばかりの幻滅があるかもしれません。
- 18:01 後に、30歳くらいになって、
- 18:03 科学史を学び直し、
- 18:05 そして、そこに至るまでの全ての段階を
- 18:07 理解したとき、
- 18:09 私は再び魅了されました。
- 18:11 私は思いました。「なんてことだ、
- 18:13 必要な想像力は。実際、ビッグバンを想像するには
- 18:15 どれほどの想像力が必要なのだろう?」
- 18:17 地球の中心に核があることを想像するには、
- 18:19 どれほどの想像力が必要なのだろう?
- 18:21 他の世界、系外惑星を想像するには、
- 18:23 どれほどの想像力が必要なのだろう?
- 18:25 何も見ることができないものなのか?
- 18:27 そして突然、私は思ったんです、実際、
- 18:29 この想像力には常に場所がある、
- 18:31 すべての隙間を埋めるために。
- 18:33 芸術との対話があると思います、
- 18:35 科学と芸術の間で、
- 18:37 特に、少なくとも…
- 18:39 いや、ずっと昔からですが、これは…
- 18:41 今日では、かなり顕著です。
- 18:43 主流でないものについて、話しましょう
- 18:45 あなたが言及された、この精神的な側面について。
- 18:47 まず、私たちは空を見上げます。
- 18:49 それは海底を見るのとは違います、
- 18:51 例えば、その観点からは。
- 18:53 カミーユ・フラマリオンには非常に強い精神的な側面があり、
- 18:55 そしてあなたが言ったように、
- 18:57 宗教とのある種の競争があります。
- 18:59 あなたは科学を
- 19:01 未来の真の宗教として描写しています。
- 19:03 あなたはやはり、王座を奪うという野心を持っています…
- 19:05 はい、王座を奪う、
- 19:07 あるいは、結局のところ、
- 19:09 その原則を強化する
- 19:11 手段として
- 19:13 議論の余地のない知識を。
- 19:15 私たちはしばしば批判し、時には聞きます
- 19:17 科学に対する批判を、
- 19:19 特に宇宙科学について、私たちが興味を持つとすぐに
- 19:21 生命の起源などに。
- 19:23 私たちは単に新しいドグマを作り出しているのです、トリスタン。
- 19:25 科学が…
- 19:27 他のドグマの一つであると。
- 19:29 科学者たちが別のドグマを提唱していると。
- 19:31 それは見つけることができます、
- 19:33 一部の人々の間で、
- 19:35 一部の倫理学者たちの間で
- 19:37 彼らは少し絶対主義的になるでしょう
- 19:39 科学に対する彼らの見方において
- 19:41 私たちが言えることすべてのアルファでありオメガであると
- 19:43 そして、科学的言説から外れるものはすべて、
- 19:45 結局のところ、
- 19:47 無効であると。
- 19:49 それが私の見方です。ある種の
- 19:51 姿勢がその裏にあるように感じます
- 19:53 そして結局のところ、人間として、
- 19:55 どのような分野で働いていても、常に限界に達します。
- 19:57 量子力学であれ、天文学であれ、
- 19:59 人体研究であれ、
- 20:01 脳の研究であれ、常にどこかの時点で
- 20:03 私たちはある種の限界に触れます、ほとんど
- 20:05 存在論的な限界に。そしてその結果、私たちは思います、
- 20:07 結局のところ、それは決して答えないだろうと
- 20:09 あなたが言及された、これらすべての質問に、
- 20:11 私たちが自問する質問に。科学は答えることができないでしょう。
- 20:13 それに答えることは。おそらく20世紀は、
- 20:15 このことに気づく機会であり、21世紀もまた、
- 20:17 科学ではそれができないということに。
- 20:19 そうです、それは常に昔からの残念なことですが、
- 20:21 20世紀は
- 20:23 精神的であるか、さもなくば存在しないでしょう。
- 20:25 私たちは少し... 精神性への回帰を強いられているようなものです。
- 20:27 なぜなら結局、常に小さな
- 20:29 テラ・インコグニタのようなものが存在し、科学では踏み込めない領域だからです。
- 20:31 そこには答えがないでしょう。
- 20:33 ですから、科学がすべての解決策だとは思いませんが、
- 20:35 人生の多くのことにおいて、それは刺激となり得ます。
- 20:37 しかし、科学がすべてを解決できないからといって、
- 20:39 何もできないと言うべきではありません。
- 20:41 特にコロナ禍の際に、私たちはそれを見ました。
- 20:43 人々が『ほら、あなた方は
- 20:45 この質問に答えられないなら、
- 20:47 何も答えられない』と言うのを聞いて、私は非常に衝撃を受けました。
- 20:49 それもまた真実ではありません。
- 20:51 あなたが言っていることは興味深いですね。なぜなら実際には、
- 20:53 あなたは科学について話しているのですが、
- 20:55 それは実際には、その
- 20:57 輪郭が
- 20:59 19世紀に議論され、確立された概念なのです。
- 21:03 そして、カミーユ・フラマリオンが実際に参加した、
- 21:05 真の認識論的闘争の枠組みの中で
- 21:09 19世紀半ば頃に、ある哲学が勃興します。
- 21:11 それはつまり
- 21:13 実証主義の哲学であり、
- 21:15 オーギュスト・コントによって提唱されたものです。
- 21:19 そして実証主義は、科学的なものがあり、
- 21:23 それは経験と観察に関連していると考えます。
- 21:27 そして、科学的ではないものすべてがあり、
- 21:29 それは観察できないものと関連しており、
- 21:31 観察の対象となり得ないものとされます。
- 21:33 そして、科学者の間で非常に大きな成功を収めたこの二分法の
- 21:35 最終的な大きな敗者は、
- 21:39 もちろん文学と宇宙論です。
- 21:43 そして、そこで実際に出会いがあります、
- 21:47 カミーユ・フラマリオンと、
- 21:49 例えばヴィクトル・ユーゴーのような人々との。実際には
- 21:51 ここで戦いがありました。
- 21:53 そしてカミーユ・フラマリオンが天文台に見習い天文学者として
- 21:57 位置計算をするために入ったとき、
- 21:59 彼は、自分だけが宇宙に地球外生命体がいるかどうかを
- 22:01 疑問に思っていることに気づきます。
- 22:03 彼は絶望します。そして、『これは私の天文学ではない』と彼は言います。
- 22:05 だから彼は、彼に与えられるジュヴィジー天文台とともに、
- 22:07 彼自身の
- 22:09 天文機関を設立しようとします。
- 22:13 実際、二つの科学概念の間で競争が起こるでしょう。
- 22:17 そしてオーギュスト・コントは言いました、
- 22:19 『実際、私たちが得られない
- 22:21 答えを探しに行くことは無意味だ』と。
- 22:25 決して得られないものだと。しかしカミーユ・フラマリオンは逆に言います。「いや、実際には、常に知識の限界を押し広げ、想像の世界へと踏み出すことで、素晴らしい発見ができるのだ」と。
- 22:27 決して得られないものだと。しかしカミーユ・フラマリオンは逆に言います。「いや、実際には、常に知識の限界を押し広げ、想像の世界へと踏み出すことで、素晴らしい発見ができるのだ」と。
- 22:29 決して得られないものだと。しかしカミーユ・フラマリオンは逆に言います。「いや、実際には、常に知識の限界を押し広げ、想像の世界へと踏み出すことで、素晴らしい発見ができるのだ」と。
- 22:31 決して得られないものだと。しかしカミーユ・フラマリオンは逆に言います。「いや、実際には、常に知識の限界を押し広げ、想像の世界へと踏み出すことで、素晴らしい発見ができるのだ」と。
- 22:33 決して得られないものだと。しかしカミーユ・フラマリオンは逆に言います。「いや、実際には、常に知識の限界を押し広げ、想像の世界へと踏み出すことで、素晴らしい発見ができるのだ」と。
- 22:35 決して得られないものだと。しかしカミーユ・フラマリオンは逆に言います。「いや、実際には、常に知識の限界を押し広げ、想像の世界へと踏み出すことで、素晴らしい発見ができるのだ」と。
- 22:37 決して得られないものだと。しかしカミーユ・フラマリオンは逆に言います。「いや、実際には、常に知識の限界を押し広げ、想像の世界へと踏み出すことで、素晴らしい発見ができるのだ」と。
- 22:39 あなたの研究で、カミーユ・フラマリオンや当時の科学者たちのこの謙虚さの欠如、限界を設けない姿勢がどこから来たのか、特定できましたか?
- 22:41 あなたの研究で、カミーユ・フラマリオンや当時の科学者たちのこの謙虚さの欠如、限界を設けない姿勢がどこから来たのか、特定できましたか?
- 22:43 あなたの研究で、カミーユ・フラマリオンや当時の科学者たちのこの謙虚さの欠如、限界を設けない姿勢がどこから来たのか、特定できましたか?
- 22:45 あなたの研究で、カミーユ・フラマリオンや当時の科学者たちのこの謙虚さの欠如、限界を設けない姿勢がどこから来たのか、特定できましたか?
- 22:47 あなたの研究で、カミーユ・フラマリオンや当時の科学者たちのこの謙虚さの欠如、限界を設けない姿勢がどこから来たのか、特定できましたか?
- 22:49 私は、時にはまるで教祖や預言者を読んでいるような印象を受けます。
- 22:51 私は、時にはまるで教祖や預言者を読んでいるような印象を受けます。
- 22:53 私は、時にはまるで教祖や預言者を読んでいるような印象を受けます。
- 22:55 確かに彼は、扱うと主張する主題にも、そして、本当に、ほとんど宗教的な意味での「信仰」とでも言うべき、彼が広めようとした科学的知識に対する彼の信念にも、あまり限界を設けていませんでした。全ての民衆に広めようとしていたのです。
- 22:57 確かに彼は、扱うと主張する主題にも、そして、本当に、ほとんど宗教的な意味での「信仰」とでも言うべき、彼が広めようとした科学的知識に対する彼の信念にも、あまり限界を設けていませんでした。全ての民衆に広めようとしていたのです。
- 22:59 確かに彼は、扱うと主張する主題にも、そして、本当に、ほとんど宗教的な意味での「信仰」とでも言うべき、彼が広めようとした科学的知識に対する彼の信念にも、あまり限界を設けていませんでした。全ての民衆に広めようとしていたのです。
- 23:01 確かに彼は、扱うと主張する主題にも、そして、本当に、ほとんど宗教的な意味での「信仰」とでも言うべき、彼が広めようとした科学的知識に対する彼の信念にも、あまり限界を設けていませんでした。全ての民衆に広めようとしていたのです。
- 23:03 確かに彼は、扱うと主張する主題にも、そして、本当に、ほとんど宗教的な意味での「信仰」とでも言うべき、彼が広めようとした科学的知識に対する彼の信念にも、あまり限界を設けていませんでした。全ての民衆に広めようとしていたのです。
- 23:05 確かに彼は、扱うと主張する主題にも、そして、本当に、ほとんど宗教的な意味での「信仰」とでも言うべき、彼が広めようとした科学的知識に対する彼の信念にも、あまり限界を設けていませんでした。全ての民衆に広めようとしていたのです。
- 23:07 確かに彼は、扱うと主張する主題にも、そして、本当に、ほとんど宗教的な意味での「信仰」とでも言うべき、彼が広めようとした科学的知識に対する彼の信念にも、あまり限界を設けていませんでした。全ての民衆に広めようとしていたのです。
- 23:09 確かに彼は、扱うと主張する主題にも、そして、本当に、ほとんど宗教的な意味での「信仰」とでも言うべき、彼が広めようとした科学的知識に対する彼の信念にも、あまり限界を設けていませんでした。全ての民衆に広めようとしていたのです。
- 23:11 確かに彼は、扱うと主張する主題にも、そして、本当に、ほとんど宗教的な意味での「信仰」とでも言うべき、彼が広めようとした科学的知識に対する彼の信念にも、あまり限界を設けていませんでした。全ての民衆に広めようとしていたのです。
- 23:13 ちなみに、余談ですが、1900年のパリ万国博覧会で、彼は天文学パビリオンの責任者を務め、その有名なパビリオンには、他の素晴らしいアトラクションの中に、カミーユ・フラマリオン博物館がありました。彼が存命中に、その並外れたキャリアに敬意を表するためにです。
- 23:15 ちなみに、余談ですが、1900年のパリ万国博覧会で、彼は天文学パビリオンの責任者を務め、その有名なパビリオンには、他の素晴らしいアトラクションの中に、カミーユ・フラマリオン博物館がありました。彼が存命中に、その並外れたキャリアに敬意を表するためにです。
- 23:17 ちなみに、余談ですが、1900年のパリ万国博覧会で、彼は天文学パビリオンの責任者を務め、その有名なパビリオンには、他の素晴らしいアトラクションの中に、カミーユ・フラマリオン博物館がありました。彼が存命中に、その並外れたキャリアに敬意を表するためにです。
- 23:19 ちなみに、余談ですが、1900年のパリ万国博覧会で、彼は天文学パビリオンの責任者を務め、その有名なパビリオンには、他の素晴らしいアトラクションの中に、カミーユ・フラマリオン博物館がありました。彼が存命中に、その並外れたキャリアに敬意を表するためにです。
- 23:21 ちなみに、余談ですが、1900年のパリ万国博覧会で、彼は天文学パビリオンの責任者を務め、その有名なパビリオンには、他の素晴らしいアトラクションの中に、カミーユ・フラマリオン博物館がありました。彼が存命中に、その並外れたキャリアに敬意を表するためにです。
- 23:23 ちなみに、余談ですが、1900年のパリ万国博覧会で、彼は天文学パビリオンの責任者を務め、その有名なパビリオンには、他の素晴らしいアトラクションの中に、カミーユ・フラマリオン博物館がありました。彼が存命中に、その並外れたキャリアに敬意を表するためにです。
- 23:25 ちなみに、余談ですが、1900年のパリ万国博覧会で、彼は天文学パビリオンの責任者を務め、その有名なパビリオンには、他の素晴らしいアトラクションの中に、カミーユ・フラマリオン博物館がありました。彼が存命中に、その並外れたキャリアに敬意を表するためにです。
- 23:27 ちなみに、余談ですが、1900年のパリ万国博覧会で、彼は天文学パビリオンの責任者を務め、その有名なパビリオンには、他の素晴らしいアトラクションの中に、カミーユ・フラマリオン博物館がありました。彼が存命中に、その並外れたキャリアに敬意を表するためにです。
- 23:29 ちなみに、余談ですが、1900年のパリ万国博覧会で、彼は天文学パビリオンの責任者を務め、その有名なパビリオンには、他の素晴らしいアトラクションの中に、カミーユ・フラマリオン博物館がありました。彼が存命中に、その並外れたキャリアに敬意を表するためにです。
- 23:31 ちなみに、余談ですが、1900年のパリ万国博覧会で、彼は天文学パビリオンの責任者を務め、その有名なパビリオンには、他の素晴らしいアトラクションの中に、カミーユ・フラマリオン博物館がありました。彼が存命中に、その並外れたキャリアに敬意を表するためにです。
- 23:33 ちなみに、余談ですが、1900年のパリ万国博覧会で、彼は天文学パビリオンの責任者を務め、その有名なパビリオンには、他の素晴らしいアトラクションの中に、カミーユ・フラマリオン博物館がありました。彼が存命中に、その並外れたキャリアに敬意を表するためにです。
- 23:35 しかし、ある意味では、それは当然のことでした。彼は本当に、世界的な規模の公人であり、当時としては、ほとんど比類ない存在だったと思います。
- 23:37 しかし、ある意味では、それは当然のことでした。彼は本当に、世界的な規模の公人であり、当時としては、ほとんど比類ない存在だったと思います。
- 23:39 しかし、ある意味では、それは当然のことでした。彼は本当に、世界的な規模の公人であり、当時としては、ほとんど比類ない存在だったと思います。
- 23:41 しかし、ある意味では、それは当然のことでした。彼は本当に、世界的な規模の公人であり、当時としては、ほとんど比類ない存在だったと思います。
- 23:43 しかし、ある意味では、それは当然のことでした。彼は本当に、世界的な規模の公人であり、当時としては、ほとんど比類ない存在だったと思います。
- 23:45 しかし、ある意味では、それは当然のことでした。彼は本当に、世界的な規模の公人であり、当時としては、ほとんど比類ない存在だったと思います。
- 23:47 トリスタン・Vさん、そろそろ番組も終わりに近づいていますが、このような19世紀の物語、万国博覧会の世紀、当時の科学は、あなたにとって夢のようなものですか?
- 23:49 トリスタン・Vさん、そろそろ番組も終わりに近づいていますが、このような19世紀の物語、万国博覧会の世紀、当時の科学は、あなたにとって夢のようなものですか?
- 23:51 トリスタン・Vさん、そろそろ番組も終わりに近づいていますが、このような19世紀の物語、万国博覧会の世紀、当時の科学は、あなたにとって夢のようなものですか?
- 23:53 トリスタン・Vさん、そろそろ番組も終わりに近づいていますが、このような19世紀の物語、万国博覧会の世紀、当時の科学は、あなたにとって夢のようなものですか?
- 23:55 トリスタン・Vさん、そろそろ番組も終わりに近づいていますが、このような19世紀の物語、万国博覧会の世紀、当時の科学は、あなたにとって夢のようなものですか?
- 23:57 大好きです。セリーヌの『死に至るまで』に出てくる一節を思い出します。彼はそこで、科学者、いや、彼に同行する疑似科学者について語っています。その人物は気球で飛び、野菜に電極を付けて育てようとするのです。大好きですね、なぜなら当時はテクノロジーや、少しばかり秘教的なもの、そして少し偏った推論や安易な結論を信じていた時代だったからです。今日では少し嘲笑されますが、結局のところ、
- 23:59 大好きです。セリーヌの『死に至るまで』に出てくる一節を思い出します。彼はそこで、科学者、いや、彼に同行する疑似科学者について語っています。その人物は気球で飛び、野菜に電極を付けて育てようとするのです。大好きですね、なぜなら当時はテクノロジーや、少しばかり秘教的なもの、そして少し偏った推論や安易な結論を信じていた時代だったからです。今日では少し嘲笑されますが、結局のところ、
- 24:01 大好きです。セリーヌの『死に至るまで』に出てくる一節を思い出します。彼はそこで、科学者、いや、彼に同行する疑似科学者について語っています。その人物は気球で飛び、野菜に電極を付けて育てようとするのです。大好きですね、なぜなら当時はテクノロジーや、少しばかり秘教的なもの、そして少し偏った推論や安易な結論を信じていた時代だったからです。今日では少し嘲笑されますが、結局のところ、
- 24:03 大好きです。セリーヌの『死に至るまで』に出てくる一節を思い出します。彼はそこで、科学者、いや、彼に同行する疑似科学者について語っています。その人物は気球で飛び、野菜に電極を付けて育てようとするのです。大好きですね、なぜなら当時はテクノロジーや、少しばかり秘教的なもの、そして少し偏った推論や安易な結論を信じていた時代だったからです。今日では少し嘲笑されますが、結局のところ、
- 24:05 大好きです。セリーヌの『死に至るまで』に出てくる一節を思い出します。彼はそこで、科学者、いや、彼に同行する疑似科学者について語っています。その人物は気球で飛び、野菜に電極を付けて育てようとするのです。大好きですね、なぜなら当時はテクノロジーや、少しばかり秘教的なもの、そして少し偏った推論や安易な結論を信じていた時代だったからです。今日では少し嘲笑されますが、結局のところ、
- 24:07 大好きです。セリーヌの『死に至るまで』に出てくる一節を思い出します。彼はそこで、科学者、いや、彼に同行する疑似科学者について語っています。その人物は気球で飛び、野菜に電極を付けて育てようとするのです。大好きですね、なぜなら当時はテクノロジーや、少しばかり秘教的なもの、そして少し偏った推論や安易な結論を信じていた時代だったからです。今日では少し嘲笑されますが、結局のところ、
- 24:09 大好きです。セリーヌの『死に至るまで』に出てくる一節を思い出します。彼はそこで、科学者、いや、彼に同行する疑似科学者について語っています。その人物は気球で飛び、野菜に電極を付けて育てようとするのです。大好きですね、なぜなら当時はテクノロジーや、少しばかり秘教的なもの、そして少し偏った推論や安易な結論を信じていた時代だったからです。今日では少し嘲笑されますが、結局のところ、
- 24:11 大好きです。セリーヌの『死に至るまで』に出てくる一節を思い出します。彼はそこで、科学者、いや、彼に同行する疑似科学者について語っています。その人物は気球で飛び、野菜に電極を付けて育てようとするのです。大好きですね、なぜなら当時はテクノロジーや、少しばかり秘教的なもの、そして少し偏った推論や安易な結論を信じていた時代だったからです。今日では少し嘲笑されますが、結局のところ、
- 24:13 大好きです。セリーヌの『死に至るまで』に出てくる一節を思い出します。彼はそこで、科学者、いや、彼に同行する疑似科学者について語っています。その人物は気球で飛び、野菜に電極を付けて育てようとするのです。大好きですね、なぜなら当時はテクノロジーや、少しばかり秘教的なもの、そして少し偏った推論や安易な結論を信じていた時代だったからです。今日では少し嘲笑されますが、結局のところ、
- 24:15 大好きです。セリーヌの『死に至るまで』に出てくる一節を思い出します。彼はそこで、科学者、いや、彼に同行する疑似科学者について語っています。その人物は気球で飛び、野菜に電極を付けて育てようとするのです。大好きですね、なぜなら当時はテクノロジーや、少しばかり秘教的なもの、そして少し偏った推論や安易な結論を信じていた時代だったからです。今日では少し嘲笑されますが、結局のところ、
- 24:17 大好きです。セリーヌの『死に至るまで』に出てくる一節を思い出します。彼はそこで、科学者、いや、彼に同行する疑似科学者について語っています。その人物は気球で飛び、野菜に電極を付けて育てようとするのです。大好きですね、なぜなら当時はテクノロジーや、少しばかり秘教的なもの、そして少し偏った推論や安易な結論を信じていた時代だったからです。今日では少し嘲笑されますが、結局のところ、
- 24:19 大好きです。セリーヌの『死に至るまで』に出てくる一節を思い出します。彼はそこで、科学者、いや、彼に同行する疑似科学者について語っています。その人物は気球で飛び、野菜に電極を付けて育てようとするのです。大好きですね、なぜなら当時はテクノロジーや、少しばかり秘教的なもの、そして少し偏った推論や安易な結論を信じていた時代だったからです。今日では少し嘲笑されますが、結局のところ、
- 24:21 大好きです。セリーヌの『死に至るまで』に出てくる一節を思い出します。彼はそこで、科学者、いや、彼に同行する疑似科学者について語っています。その人物は気球で飛び、野菜に電極を付けて育てようとするのです。大好きですね、なぜなら当時はテクノロジーや、少しばかり秘教的なもの、そして少し偏った推論や安易な結論を信じていた時代だったからです。今日では少し嘲笑されますが、結局のところ、
- 24:23 大好きです。セリーヌの『死に至るまで』に出てくる一節を思い出します。彼はそこで、科学者、いや、彼に同行する疑似科学者について語っています。その人物は気球で飛び、野菜に電極を付けて育てようとするのです。大好きですね、なぜなら当時はテクノロジーや、少しばかり秘教的なもの、そして少し偏った推論や安易な結論を信じていた時代だったからです。今日では少し嘲笑されますが、結局のところ、
- 24:25 真の先駆者には、常にこの努力があります。
- 24:27 それは、発見に先立つ想像力です。
- 24:29 計算や検証、確認に先立つものです。
- 24:31 偉大な科学者になるには、多くの想像力が必要です。
- 24:33 偉大な科学は存在しないと思います
- 24:35 想像力なしには成り立たないでしょう。そして、その時代は
- 24:37 まさに可能性に満ち溢れていました。
- 24:39 確かに今日では、それが少し減っているかもしれません。
- 24:41 それでも、それを見つけることはできます。中には、こう主張する人もいます。
- 24:43 私たちは巨大な
- 24:45 デジタルシミュレーションの中に生きているのかもしれないと。また、並行宇宙を信じる人もいます。
- 24:47 それは量子力学によって、
- 24:49 そしてシミュレーションは熱力学的な
- 24:51 理論によって支えられています。科学は、
- 24:53 確かにその初期には、大きな
- 24:55 好奇心を育みました。しかし、今日でもそれは変わらないと思います。
- 24:57 私たちはやはり非常に技術的な社会に生きており、そこには
- 24:59 やはり多くの好奇心や、
- 25:01 多くの魅力的なものがあります。
- 25:03 やはり夢を見させるようなものが
- 25:05 今日でもまだあると思います。
- 25:07 どうもありがとうございました、
- 25:09 エルザ・クーランさん、この番組に
- 25:11 ご参加いただき。改めて、出版された
- 25:13 あなたの著書をご紹介します。
- 25:15 『世界を夢見させる』は、ご想像の通り
- 25:17 フラマリオン社からです。
- 25:19 どうもありがとうございました。こちらこそ。
- 25:21 トリスタン・ヴェイさん、フィガロ紙の
- 25:23 科学ジャーナリストです。また近いうちに
- 25:25 プラネタリウムの次号でお会いしましょう。
- 25:29 字幕:カナダ放送協会
- 0:00 카미유 플라마리옹은 다른 행성들의 생명체가 어떻게 생겼을지 묘사합니다.
- 0:05 사실, 결국 우리의 고독이 꽤 예외적인 것입니다.
- 0:08 그는 세계적인 규모의 공인이었습니다.
- 0:12 19세기에는 달의 표면이 이렇게 묘사되었습니다.
- 0:16 현실적인가요?
- 0:17 일반 상대성 이론의 발견이 있었습니다.
- 0:19 그리고 20세기 초에는 양자 역학의 발견이 있었습니다.
- 0:21 우리는 그와 같은 규모의 혁명을 이룬 것을 가지고 있지 않습니다.
- 0:24 과학은 진실을 가져다주면서 꽤 암울합니다.
- 0:27 아니면 적어도 때로는 약간 우울하거나 김새게 합니다.
- 0:29 오늘날 환멸을 느끼는 것은 미래에 대한 우리의 태도입니다.
- 0:38 엘사 쿠랑님, 함께 해주셔서 감사합니다.
- 0:40 감사합니다.
- 0:40 화성의 운하에 숨겨진 생명체가 있나요?
- 0:43 제가 카미유 플라마리옹식으로 대답한다면,
- 0:46 저는 당연히 필수적이라고 말할 것입니다.
- 0:48 그리고 과학은 곧 그것을 발견할 것입니다.
- 0:52 현재 과학에 대해서는 트리스탄에게 답변을 맡기겠습니다.
- 0:58 현재 생명체가 있을 가능성은 거의 없습니다.
- 0:59 심지어 과거의 생명체라도 발견된다면 멋진 일일 것입니다.
- 1:02 하지만 그것은 아주 오랫동안 지속된 신화였습니다.
- 1:06 그리고 우리는 왜 그런지 설명하려고 노력할 수 있을 것입니다.
- 1:09 네, 맞습니다. 인류 역사에서 이토록 과학적 야망이 결정화된 시대는 거의 없었기에
- 1:12 우리는 오랫동안 그렇게 믿었습니다.
- 1:16 19세기는 철도의 세기였습니다.
- 1:19 전신, 전등, 그리고 천문학의 세기였습니다.
- 1:23 우리는 먼 행성들, 혜성들, 소행성들을 발견합니다.
- 1:27 그리고 하늘에 대한 연구는 대중들 사이에서 엄청난 인기를 얻게 됩니다.
- 1:31 스티븐 호킹 훨씬 전에, 아인슈타인 전에,
- 1:34 그 시대의 천문학 슈퍼스타는 카미유 플라마리옹이었습니다.
- 1:38 그는 또한 오컬트 과학의 신봉자이기도 합니다.
- 1:41 그리고 그것이 당신의 책
- 1:44 엘사 쿠랑님, 플라네타륨에 오신 것을 환영합니다.
- 1:46 정말 감사합니다.
- 1:47 놀라운 점은 그 시대에 카미유 플라마리옹을 포함한 많은 우주 전문가들이,
- 1:52 어디에서나 생명체를 찾을 것이라고 확신했다는 것입니다.
- 1:57 태양계 행성들에서, 망원경을 보기만 하면 생명체를 찾을 수 있다고 말입니다.
- 2:01 화성부터 시작해서 말이죠.
- 2:02 이 아이디어는 어디에서 왔고, 어디에서 싹트기 시작했나요?
- 2:05 특히 카미유 플라마리옹에게 외계 생명체에 대한 이 아이디어는,
- 2:10 철학적 필연성이자 심지어 논리적 필연성입니다.
- 2:14 그에게는 우주의 광대함과 다양성을 숙고할 때,
- 2:18 우리 행성에 생명체가 있다면,
- 2:23 다른 먼 행성들에도 당연히 있을 것이라는 점이 분명합니다.
- 2:26 그것은 거의 천문학 연구자로서의 그의 투쟁이라고 할 수 있습니다.
- 2:30 그는
- 2:34 다른 행성들에서 그들의 거주 가능 조건에 따라 생명체가 어떠할지,
- 2:40 태양계의 모든 행성들에서 식물들과 생명체들이 어떻게 생겼을지,
- 2:47 화성 운하 사건까지 말입니다.
- 2:50 1920년대 안토니아디의 관측으로 1920년에 마무리된.
- 2:56 그에게 정말 중요한 것은 생명의 연속성을 옹호하는 생각이라고 생각합니다.
- 3:03 식물부터 인간까지 말이죠.
- 3:06 그 자신도 말하길, 우리는 봄에 여전히 약간 식물과 같다고 합니다.
- 3:09 햇볕을 쬐고 다시 살아나는 것을 느낄 때,
- 3:11 그것은 바로 우리가 여전히 식물과 약간 연관되어 있기 때문입니다.
- 3:17 인간부터 그가 외계 생명체에 투영하는 어떤 의미에서는
- 3:23 이러한 다른 초인류 형태까지 말입니다.
- 3:25 트리스탄 베일님, 르 피가로의 과학 기자이십니다.
- 3:29 어떻게 그렇게 쉽게 손이 닿는 곳에 생명체가 있다고 믿을 수 있었을까요?
- 3:35 여기에는 여러 가지 이유가 있습니다.
- 3:36 이미 관측적인 이유도 있습니다.
- 3:38 화성에서 규칙적으로 보이는 구조물들이 발견되었고, 이는 해석되었습니다.
- 3:43 왜냐하면 지구에서는 '지구에서 이런 것들을 만드는 게 뭐지?'라고 생각하니까요.
- 3:46 그것은 운하입니다.
- 3:47 그래서 운하가 있다면, 그것을 파는 사람들이 있을 것입니다.
- 3:48 그것을 파는 사람들이 있다면, 지능이 있는 것입니다.
- 3:50 우리는 그것이 미생물 생명체인지 아니면 어쩌면 다른 생명체인지 묻지 않았습니다.
- 3:55 우리는 초록색 작은 외계인이 어떻게 생겼는지에 더 관심을 가졌습니다.
- 3:58 그리고 우주에 무한한 세계가 존재한다는 것은 정말 의심의 여지가 없었습니다.
- 4:02 이미 16세기에 조르다노 브루노가 이러한 가설을 세웠습니다.
- 4:07 이는 거의 코페르니쿠스 혁명 이후의 일입니다.
- 4:09 결국, 모든 별 뒤에는 행성들이 있을 가능성이 높다는 것입니다.
- 4:12 따라서 별의 수를 고려할 때, 무한한 세계가 존재할 수밖에 없습니다.
- 4:16 그리고 그는 이러한 직관을 아주 일찍 가졌습니다.
- 4:18 그래서 우리는 그것이 꽤 자연스럽게 다가올 것이라고 생각합니다.
- 4:21 그리고 다음으로, 우리 주변을 둘러보고 아이에게 물어보는 것이라고 생각합니다.
- 4:25 하지만 아이에게는 풀이 있고, 나무가 있고, 동물이 있다는 것이 너무나 자연스러운 삶입니다.
- 4:28 풀이 있고, 나무가 있고, 동물이 있다는 것이 너무나 자연스러운 삶입니다.
- 4:30 그리고 그는 질문을 던지지 않습니다.
- 4:31 그래서 그는 하늘의 달을 봅니다.
- 4:34 그는 달에 살아있는 것이 있는지 궁금해합니다.
- 4:36 그것이 가장 자연스러운 추론입니다.
- 4:38 사실, 우리의 고독이 결국 꽤 예외적인 것입니다.
- 4:42 70년대 이후로 꽤 오랜 시간이 걸렸습니다.
- 4:46 태양계에서 우리가 상상했던 것보다 훨씬 더 외로울 수도 있다는 것을 확신하기까지 말이죠.
- 4:50 화성 운하의 역사를 자세히 이야기해 주실 수 있나요?
- 4:53 이 이야기는 1870년대에 시작됩니다.
- 4:58 스키아파렐리(Schiaparelli)라는 이탈리아 천문학자의 관측과 함께 말이죠.
- 5:03 그는 자신이 '카날리(canali)'라고 부르는 것을 관측했습니다.
- 5:09 역사학자 콜레트 렐리(Colette Lely)가 지적했듯이,
- 5:13 이는 '해협'으로 번역하는 것이 더 적절합니다.
- 5:17 하지만 사실 플라마리옹(Flammarion)은 '카날리'라는 단어를 '운하'로 해석했습니다.
- 5:22 이는 트리스탄(Tristan)이 말했듯이, 일종의 인간 활동을 암시합니다.
- 5:26 그리고 사실 그 시기에,
- 5:28 카미유 플라마리옹(Camille Flammarion)은 이미 우리가 아는 매우 유명한 인물이었습니다.
- 5:32 그리고 화성에서 외계 활동을 관측할 수 있다는 새로운 가능성에 대한 열광이 있었습니다.
- 5:37 화성에서 외계 활동을 관측할 수 있다는 새로운 가능성에 대한 열광이 있었습니다.
- 5:41 그리고 이어서, 여러 연결 고리가 형성됩니다.
- 5:45 에르베 페이(Hervé Faye)는 기관들에게 요청합니다.
- 5:49 공식 학술 기관들이 이 문제에 대해 입장을 표명하도록 말이죠.
- 5:52 공식 학술 기관들이 이 문제에 대해 입장을 표명하도록 말이죠.
- 5:54 대서양 건너편, 미국에서는,
- 5:56 카미유 플라마리옹의 열렬한 팬인 퍼시벌 로웰(Percival Lowell)이,
- 5:59 이 유명한 운하들을 더 잘 관측하기 위해 천문대를 건설합니다.
- 6:04 그리고 사실, 카미유 플라마리옹의 가장 가까운 협력자 중 한 명인,
- 6:08 앙토니 아디(Antoni Addi)는 조금씩 거리를 두기 시작합니다.
- 6:11 왜냐하면 카미유 플라마리옹의 영혼 연구와,
- 6:15 외계 생명체의 존재를 믿는 그의 고집 사이에서,
- 6:21 그는 그들이 과학적 접근 방식에 대한 같은 개념을 가지고 있지 않다는 것을 깨닫기 시작했기 때문입니다.
- 6:25 그래서 그는 뫼동 천문대(Meudon Observatory)로 떠납니다.
- 6:27 그곳에서 그는 사실상,
- 6:30 화성 운하에 대한 그 유명한 가설을 묻어버릴 관측을 합니다.
- 6:33 왜냐하면 19세기는 또한 이미지의 세기였기 때문입니다.
- 6:37 이것이 제가 이 책에서 옹호하고자 했던 아이디어입니다.
- 6:42 다게르(Daguerre)에 의한 사진의 등장, 그리고 영화의 세기입니다.
- 6:47 세기 말에 뤼미에르 형제(Frères Lumière)에 의해 등장했지만, 여전히 19세기였습니다.
- 6:50 당신 생각에, 카미유 플라마리옹이 처음으로 대중에게 천문학을 보급했던 것처럼,
- 6:53 카미유 플라마리옹이 처음으로 대중에게 천문학을 보급했던 것처럼,
- 6:56 이러한 이미지 보급과도 관련이 있습니까?
- 6:59 대중 천문학 서적에서, 이것은 초기 활용 사례 중 하나입니다.
- 7:04 주장을 뒷받침하는 것뿐만 아니라 천문학을
- 7:08 독자들에게 친숙한 세계로 끌어들이는 것입니다.
- 7:09 여기 그 삽화 중 하나가 있습니다. 이것은 달의 표면입니다.
- 7:15 19세기에 묘사되었던 모습이죠.
- 7:18 실제로는 슬프게도, 이런 묘사가 현실적일까요?
- 7:22 완전히 그렇지는 않지만, 완전히 터무니없는 것도 아닙니다. 꽤 텅 비어 있죠.
- 7:26 지구는 제게 하늘에서 좀 커 보입니다.
- 7:30 하지만 아폴로 임무에서 본 모습보다는 약간 작아 보입니다.
- 7:34 표면은 전반적으로 더 평평하고 더 먼지가 많습니다.
- 7:38 화강암 바위 같은 모습은 덜합니다.
- 7:42 제가 이 이미지들에서 매료되는 점은, 오늘날에도 여전히
- 7:44 예를 들어 외계 행성에 대해 이야기할 때, 외계 행성의 이미지가 없다는 것입니다.
- 7:48 우리는 몇 장의 빛나는 점 사진을 가지고 있습니다.
- 7:51 우리는 그것들을 이미지화하려는 같은 전통을 가지고 있습니다.
- 7:55 NASA에는 특별히 전임으로 고용된 예술가들이 있습니다.
- 8:00 이런 종류의 삽화를 만들기 위해서요. 중요하기 때문입니다.
- 8:04 사람들에게 꿈을 꾸게 하는 것이 중요합니다.
- 8:05 과학자들 자신에게도 중요합니다. 그들의 사고를 뒷받침하기 위해서요.
- 8:10 그리고 꽤 재미있습니다. 왜냐하면 가끔 과학자들과 이야기할 때,
- 8:12 우리는 그들에게 질문을 합니다.
- 8:14 저는 그들에게 특정 행성의 실제 색깔이 무엇인지 자주 묻습니다.
- 8:17 그것은 명백하고 사소한 질문이 아닙니다.
- 8:19 왜냐하면 밝기가 전혀 같지 않기 때문입니다.
- 8:21 우리가 보는 사진들은 꽤 다릅니다.
- 8:24 우리가 보았던 사진들은 어떤 것들을 부각시키기 위해 재작업되었습니다.
- 8:29 사물이 실제로 어떻게 생겼는지 말하는 것은 큰 의미가 없습니다.
- 8:31 사실, 항상 해석의 작업이 있습니다.
- 8:34 그리고 그는 이 분야의 선구자 중 한 명이며, 정말 매력적입니다.
- 8:38 제 생각에 이런 종류의 이미지에서 대단하다고 생각하는 점은,
- 8:42 우리가 19세기에 있다는 사실을 잘 인지해야 한다는 것입니다.
- 8:46 그리고 우리가 여기 가지고 있는 것은 사실 '이상적인 풍경'이라고 불렸던 것입니다.
- 8:49 즉, 접근할 수 없거나 관찰할 수 없는 풍경을 묘사한 것이죠.
- 8:55 그리고 예술가는 실제로 자신이 아는 것을 흡수하여
- 9:00 우리가 경험할 수 없는 것에 대한 그럴듯한 이미지를 만듭니다.
- 9:04 자, 여기 또 다른 이미지가 있습니다.
- 9:06 네.
- 9:07 음, 제 생각에 이것은 훨씬 덜 현실적입니다.
- 9:11 왜냐하면 이 판화는 금성을 나타내기 때문입니다.
- 9:15 이번에는 트리스탄도 이것이 현실과는 좀 더 거리가 멀다는 데 동의합니다.
- 9:18 매우 동떨어져 있습니다. 게다가 금성은 여러분의 상상력을
- 9:22 완전히 자유롭게 펼치게 합니다.
- 9:24 왜냐하면 너무 두꺼운 구름층으로 덮여 있어서
- 9:26 우리에게는 일종의 희끄무레한 공처럼 보이기 때문입니다.
- 9:29 그러니 그 다음은...
- 9:30 그리고 우리는 실제 표면을 본 적이 없습니다.
- 9:32 정확합니다. 하지만 어딘가에 더 많은 상상력이 있습니다.
- 9:34 예를 들어, 그들은 온통 하얀 세상을 만들 수도 있었을 테니까요.
- 9:36 하지만 아니요, 그들은 구름층이 있다는 것을 이해했고
- 9:38 그 구름층 아래에 무언가가 숨겨져 있을 수 있다는 것을 알았습니다.
- 9:41 실제로 그렇습니다.
- 9:42 음, 아마도 이런 모습은 아닐 겁니다.
- 9:44 우리는 아마도 꽤 다른 세계에 있을 것입니다.
- 9:47 바위로 이루어져 있고, 생명도 없고, 아무것도...
- 9:49 하지만 뭐, 그건... 그 당시에는 정말...
- 9:52 안타깝게도 그들은 그것을 할 수 있는 데이터가 매우 적었습니다.
- 9:55 저는 이미 구름층 아래에 무언가가 있다고 상상하는 것 자체가
- 9:57 그 자체로 이미 대단한 일이라고 생각합니다.
- 9:59 특히 이 이미지에서 정말 흥미로운 세부 사항은
- 10:03 사실 선인장입니다.
- 10:06 이전 저작에서 플라마리옹은 묘사하게 했습니다.
- 10:09 인디언들이 있는 네바다의 풍경
- 10:14 선인장 밭 한가운데를 질주하는.
- 10:17 그는 말했죠. '이것은 정말 특별하고 이상한 풍경 아닌가요?'
- 10:21 우리가 다른 행성에 있는 것 같은 느낌이 들지 않나요?
- 10:23 네바다에 있을 때 말이죠.
- 10:24 그리고 사실, 정확히 말하면 이 그림의 삽화가인 모티는
- 10:28 이 말을 깊이 새겨 금성의 풍경을 그렸습니다.
- 10:33 그래서 사실, 완전히 대칭적으로,
- 10:36 지구는 우리에게 놀라움을 줄 만한 곳으로 보입니다.
- 10:39 그리고 비교하자면, 금성은 우리에게 친숙한 풍경으로 보일 수 있습니다.
- 10:44 이 판화를 보여드리고 싶었습니다.
- 10:46 여기서 잘 보이실지 모르겠네요.
- 10:49 이 판화에 대해 잘 설명해주셨으면 합니다.
- 10:53 왜냐하면 이것은 특히 놀랍기 때문입니다.
- 10:55 이것은 결국 태양계가 아닌 시스템입니다.
- 10:58 태양계와 동등하지만, 중심에 태양 대신 목성이 있는.
- 11:02 그러니까 목성 중심 시스템이죠.
- 11:03 그렇습니다.
- 11:04 이게 뭘 의미하나요?
- 11:06 음, 사실 이것은 '하늘의 땅'에서 온 삽화인 것 같습니다.
- 11:11 카미유 플라마리옹은 다른 행성에서의 삶이 어떠해야 하는지 정말로 묘사합니다.
- 11:18 그래서 그는 과학이 그에게 줄 수 있는 실제 지식에서 출발합니다.
- 11:25 그리고 그는 바로 이 거주 가능성에 대한 이론들을 그렇게 발전시킵니다.
- 11:30 그래서 그는 사실 자신을 투영합니다.
- 11:31 그는 그것을 상상합니다.
- 11:32 그는 지구에만 거주 가능성이 있다는 지구 중심적 주장을 뒤집습니다.
- 11:38 그리고 그는 말합니다. '만약 목성의 주민들이 우리처럼 행동한다면,
- 11:42 그들도 자신들이 세상의 중심이라고 생각할 것입니다.'
- 11:44 그래서 당연히 목성인들도 같은 생각을 하고
- 11:47 그들만의 목성 중심 시스템을 가질 것입니다.
- 11:51 트리스탄은 오늘날 행성에서 생명체를 찾을 때,
- 11:55 그렇게 복잡한 생명체를 찾을 것이라고는 전혀 예상하지 않는다는 데 동의합니다.
- 11:59 왜냐하면 우리 범위 내에서 그렇게 복잡한 생명체였다면 아마도 감지했을 것이기 때문입니다.
- 12:03 오늘날 우리가 오히려 찾는 것은 미세한 박테리아 생명체의 흔적입니다.
- 12:07 그것이 더 가깝습니다.
- 12:08 우리는 그것이 발견될 가능성이 있다고 생각합니다.
- 12:13 하지만 후보 목록이 줄어들기 시작했습니다.
- 12:16 그래서 우리는 좀 더 멀리, 좀 더 난해한 것들을 찾을 것입니다.
- 12:18 우리는 진화된 존재를 찾지 않습니다.
- 12:22 그래서 우리는 현재로서는 위성에서 찾을 것입니다.
- 12:24 다른 방송에서 언급했던 거대 행성들의 위성에서 말이죠.
- 12:27 그것이 오늘날 아마도 주요 목표일 것입니다.
- 12:32 액체 상태의 물, 광물과 상호작용하는 물이 있기 때문입니다.
- 12:36 오랫동안 안정적으로 유리한 조건이 유지되었기 때문입니다.
- 12:40 그래서 우리는 생명체가 자연적으로 발생한다면,
- 12:43 이는 큰 '만약'이지만,
- 12:45 아마도 현재 과학에서 가장 큰 '만약' 중 하나일 것입니다.
- 12:49 그렇다면 그 행성들에서 발전할 시간이 있었을 것입니다.
- 12:53 문제는 생명체가 어떤 것인가 하는 것입니다.
- 12:55 자발적으로, 쉽게, 그리고 자연적으로 나타나는 것인가?
- 12:58 그리고 그것은 큰 질문입니다.
- 13:00 그리고 여기 세 번째 그림이 있습니다. 훨씬 더 무성한 정글과 함께
- 13:04 그리고 사방에 물과 식물이 있습니다.
- 13:07 그리고 이것은 화성의 묘사입니다.
- 13:09 네.
- 13:10 이런 이미지들을 보면 우리는 동의합니다.
- 13:12 우리는 오늘날 화성에 로봇을 가지고 있습니다.
- 13:14 우리는 화성이 전혀 이렇게 생기지 않았다는 것을 압니다.
- 13:16 당신 생각에 카미유 플라마리옹의 야망은 무엇이었습니까?
- 13:20 결국 현실을 묘사하는 것이 아니었습니다.
- 13:23 제 생각에, 바로 이 선택 뒤에는
- 13:25 어쩌면, 생명이 번성하고 존재하는, 거주 가능한 우주라는 개념을 옹호하려는 열망이 있다고 할 수 있습니다.
- 13:32 그리고 이것은 사실 그가 '세계의 다양성' 때부터 옹호했던 생각입니다.
- 13:35 저는 화성이 이렇게 생겼으면 좋겠어요.
- 13:37 테라포밍에 대한 질문은 하지 않을까요?
- 13:40 큐리오시티와 퍼서비어런스가 찍은 풍경들은 정말 아름답습니다.
- 13:43 하지만 약간 슬픈 면도 있어요.
- 13:46 솔직히 말해서요.
- 13:48 정확히 말하면, '슬픔'이요, 아주 좋은 전환이네요.
- 13:50 당신의 제목은 아주 명확합니다. '세상을 꿈꾸게 하다'.
- 13:53 제가 그것을 읽으면서 받은 인상은 19세기에는 학자들의 관점과 야망이 정말로 꿈을 가져다주는 것이었지, 반드시 현실을 가져다주는 것은 아니었다는 것입니다.
- 14:01 반면에 오늘날에는 특정 과학적 발견을 통해 제시되는 현실이 꽤 어둡거나, 적어도 때로는 다소 우울하고, 아니면 적어도 좀 김빠지는 것 같다는 인상을 받습니다.
- 14:12 과학에 대한 우리의 시각이 이처럼 훨씬 더 김빠지게 하고, 정확히 말하면 세상을 덜 꿈꾸게 한다고 말씀하시겠습니까?
- 14:21 오늘날 환멸을 느끼게 하는 것은 미래에 대한 우리의 관계입니다.
- 14:25 그것은 아주 분명합니다.
- 14:27 즉, 오늘날 우리는 우리에게 놀라운 발견을 가져다주었던 기술 발전이 바로 종으로서 우리의 생존을 보장하는 자연의 순환을 우리가 거스르게 하는 원인이라는 것을 알고 있습니다.
- 14:42 카미유 플라마리옹에게는 분명히 접근 방식이 반대였습니다. 즉, 그는 오히려 기술 발전이 그의 경력의 핵심인 집단적인 꿈을 이루게 해줄 것이라고 생각했습니다.
- 14:53 세계 평화, 건강, 죽음에 대한 두려움이 없어지는 것 등입니다.
- 14:56 따라서 이 관점에서 보면, 네, 환상이 있습니다.
- 14:59 어쩌면 특정 천문학적 경험의 가치 면에서도 환상이 있을 수 있습니다.
- 15:06 예를 들어, 저는 페미니스트적 야망을 내세워 케이티 페리를 대기권 밖으로 몇 분 동안 보내는 오락성 우주 탐사를 생각합니다.
- 15:17 음, 그건 논의의 여지가 있습니다.
- 15:20 우리는 지각이 어떻게 형성되었는지 이해하는 것이 목표였던 모든 아폴로 임무들을 동기 부여했던 접근 방식과는 다소 거리가 있습니다.
- 15:28 실제로, 이러한 우주 탐사의 가치 면에서 보면 어쩌면 어떤 면에서는 마법, 즉 달로의 이동 등에 대한 암시의 상실이 있을 수 있습니다.
- 15:38 하지만 19세기 과학이 100% 환상적이었다고 생각해서는 안 됩니다.
- 15:43 오히려 그 반대입니다. 당시에도 이미 과학적 환멸에 대한 담론이 있었고, 그것은 카미유 플라마리옹이 자신을 매료시켰던 우주론적 지식과 그가 진실로 받아들일 수밖에 없었던 지식, 그리고 과학적 지식이 가톨릭 종교와 끊임없이 모순되었음에도 불구하고 그가 믿고자 했던 필요성 사이에서 어떻게 입장을 취해야 할지에 대한 깊은 성찰의 출발점이기도 했습니다.
- 16:09 그리고 그는 사실 매우 고통스러운 교류를 했습니다.
- 16:12 아베 모이뇨 같은 위대한 대중 과학자들과 함께,
- 16:15 그는 그에게 '내 착한 아이야, 두 가지를 잘 구분해라'
- 16:20 라고 말했고, '그리고 다리를 놓으려 하지 마라'
- 16:22 없는 곳에. 하지만 그는 만족하지 못했습니다.
- 16:25 그래서 그는 자신의 천문학적 철학을 구축하려고 노력했습니다.
- 16:28 그래서 그는 사실 이 연결고리를 회복하려고 노력했지만,
- 16:31 환멸은 존재합니다.
- 16:33 트리스탄 베이, 이러한 철학적 고려 사항들보다도 먼저
- 16:36 그리고 도덕적인 관점에서, 순수 과학의 관점에서,
- 16:39 오늘날 과학이 진실을 제시함으로써
- 16:41 약간 재미를 망치는 역할을 한다고 느끼십니까?
- 16:44 즉, 그 당시에는 외계인을 찾을 수 있다는 것이
- 16:47 명백했고, 그것은 시간과 기술의 문제일 뿐이라고
- 16:49 생각했지만, 많은 외계인을 만날 것이라고 여겼습니다.
- 16:51 우리는 한 달 전에 장-필립 위생을 모셨는데,
- 16:53 그는 우리에게 이렇게 말했습니다. '들어보세요,
- 16:55 그들이 거기에 있더라도 우리는 결코 그들을 볼 수 없을 겁니다.'
- 16:57 네, 그것은...
- 16:58 그것은 완전히 같은 이야기는 아닙니다.
- 17:00 꿈을 덜 꾸게 하죠.
- 17:01 조금 덜요. 제 생각에는...
- 17:02 아니요, 저는 과학이 완전히
- 17:04 환멸에 빠졌다고 확신하지 않습니다.
- 17:06 확실한 것은 아마도
- 17:08 20세기 초에 일반 상대성 이론과
- 17:10 양자 역학의 발견이 있었고,
- 17:12 그 이후로 그 정도 규모의 혁명을
- 17:15 이룬 것은 없다는 것입니다.
- 17:17 과학자나 과학에 뛰어드는 젊은이들에게는
- 17:19 오랫동안 같은 것을 되풀이한다는 느낌이 들 수 있습니다.
- 17:21 우리는 여러 방향으로 나아가고, 작은 진전을 이루지만,
- 17:24 결국 HEC는 우리가 원했던 답을 주지 못했고,
- 17:26 HEC는 우리가 원했던 답을 주지 못했고,
- 17:28 망원경은 더 잘 볼 수 있게 해주지만,
- 17:30 그것이 우리의 우주관을 완전히
- 17:32 혁명적으로 바꾸지는 못했습니다.
- 17:34 우리는 아마도 새로운 시대의
- 17:36 경계에 서 있을지도 모릅니다.
- 17:39 암흑 에너지를 연구하는 망원경들 덕분에
- 17:42 결국 우주가 우리가 상상하는 것보다
- 17:44 조금 더 복잡할 수 있다는 것을 보여주고 있으며,
- 17:46 어쩌면 그 뒤에 다시 매혹시킬 수 있는 무언가가
- 17:48 숨어 있을지도 모릅니다.
- 17:50 저는 어렸을 때 빅뱅이 있고, 우주가 팽창하며,
- 17:52 인류가 진화하고, 우리가 거의 모든 것을 이해했다고
- 17:54 생각했습니다.
- 17:57 그리고 사실 그런 시각 뒤에는
- 17:59 약간의 환멸이 있을 수 있습니다.
- 18:01 나중에 30대쯤에 과학사를 다시 공부하고
- 18:03 우리가 여기까지 오기까지 거쳐온 모든 단계를
- 18:05 이해했을 때,
- 18:07 저는 다시 매혹되었습니다.
- 18:09 저는 다시 매혹되었습니다.
- 18:11 저는 '이건 정말 놀랍다, 얼마나 많은 상상력이 필요한가'
- 18:13 라고 생각했습니다. 사실, 빅뱅을 상상하기 위해
- 18:15 얼마나 많은 상상력이 필요할까요?
- 18:17 지구의 핵이 있다고 상상하기 위해 얼마나 많은 상상력이 필요할까요?
- 18:19 지구의 핵이 있다고 상상하기 위해 얼마나 많은 상상력이 필요할까요?
- 18:21 다른 세계, 외계 행성을 상상하기 위해
- 18:23 얼마나 많은 상상력이 필요할까요?
- 18:25 우리가 아무것도 볼 수 없는 것들 말이죠?
- 18:27 그리고 갑자기, 저는 생각했어요.
- 18:29 사실 이 상상력을 위한 공간은 항상 있고,
- 18:31 모든 빈틈을 채울 수 있다는 것을요.
- 18:33 저는 대화가 이루어진다고 생각합니다.
- 18:35 예술과 함께, 과학과
- 18:37 특히 예술 사이에, 적어도...
- 18:39 아니, 항상 그래왔지만, 저는 이것이...
- 18:41 오늘날에는 꽤 두드러진다고 생각합니다.
- 18:43 비주류적인 것들에 대해 이야기해 봅시다.
- 18:45 당신이 언급했던 영적인 차원에 대해요.
- 18:47 우선, 우리는 하늘을 봅니다.
- 18:49 그것은 바다 밑바닥을 보는 것과는 다릅니다.
- 18:51 예를 들어, 그런 관점에서요.
- 18:53 카미유 플라마리옹에게는 매우 강한 영적인 차원이 있습니다.
- 18:55 그리고 당신이 말했듯이,
- 18:57 종교와의 경쟁 형태가 있습니다.
- 18:59 당신은 과학을 묘사합니다.
- 19:01 미래의 진정한 종교로요.
- 19:03 당신은 왕위를 찬탈하려는 야망이 있습니다...
- 19:05 네, 왕위를 찬탈하거나,
- 19:07 아니면 궁극적으로
- 19:09 그 원칙들을 강화하려는 것입니다.
- 19:11 그 방법은
- 19:13 논쟁의 여지가 없는 지식을 통해서입니다.
- 19:15 우리는 종종 비판을 듣습니다.
- 19:17 과학에 대한 비판을요.
- 19:19 특히 우주 과학에 대해, 우리가 관심을 가질 때마다
- 19:21 생명의 기원 등에 대해 말이죠.
- 19:23 우리는 단순히 새로운 도그마를 만들고 있습니다, 트리스탄.
- 19:25 과학이...
- 19:27 다른 도그마들 중 하나가 되도록 말이죠.
- 19:29 과학자들이 또 다른 도그마를 옹호하도록 말이죠.
- 19:31 우리는 그것을 찾을 수 있습니다.
- 19:33 어떤 사람들에게서,
- 19:35 어떤 윤리학자들에게서
- 19:37 다소 절대주의적인 경향을 보이는
- 19:39 과학에 대한 자신들의 시각에서요.
- 19:41 우리가 말할 수 있는 모든 것의 알파이자 오메가라고 생각하며,
- 19:43 과학적 담론에서 벗어나는 모든 것은
- 19:45 결국
- 19:47 무효라고 생각합니다.
- 19:49 이것은 저의 견해입니다. 저는 어떤 형태의
- 19:51 약간의 태도가 그 뒤에 있다고 생각합니다.
- 19:53 그리고 결국, 인간으로서
- 19:55 우리가 어떤 분야에서 일하든, 항상 한계에 도달합니다.
- 19:57 양자 역학이든, 천문학이든,
- 19:59 인체 연구든,
- 20:01 뇌 연구든, 항상 어떤 순간이 있습니다.
- 20:03 우리가 거의 존재론적인 한계에 부딪히는 순간이요.
- 20:05 그래서 우리는 생각합니다.
- 20:07 결국, 그것은 결코 답하지 못할 것이라고요.
- 20:09 당신이 언급했던 모든 질문들에 대해 말이죠.
- 20:11 우리가 스스로에게 던지는 질문들이요. 과학은 답할 수 없을 것입니다.
- 20:13 그것에 대해. 아마 20세기는 기회였을 것입니다.
- 20:15 이것을 깨닫는, 그리고 21세기 또한 마찬가지입니다.
- 20:17 과학이 그것을 해내지 못할 것이라는 것을요.
- 20:19 이것은 항상 오래된
- 20:21 불행한 일입니다. 20세기는
- 20:23 영적이어야 할 것입니다. 그렇지 않으면 존재하지 않을 것입니다.
- 20:25 우리는 좀... 영성으로의 회귀가 있습니다.
- 20:27 왜냐하면 결국, 과학으로는 탐구될 수 없고
- 20:29 답을 얻을 수 없는 작은 미지의 영역들이 항상 존재하기 때문입니다.
- 20:33 그래서 저는 과학이 모든 것의 해결책이 될 수 있다고 생각하지 않지만,
- 20:35 삶의 많은 부분에 있어서는 자극제가 될 수 있다고 생각합니다.
- 20:37 과학이 모든 것을 할 수 없다고 해서 아무것도 할 수 없다고 말해서는 안 됩니다.
- 20:41 특히 코로나19 팬데믹 때,
- 20:43 사람들이
- 20:45 보세요, 당신들이 이 질문에 답할 수 없으니
- 20:47 아무것도 답할 수 없군요
- 20:49 라고 말하는 것이 저에게 큰 충격이었습니다. 그것 또한 사실이 아닙니다.
- 20:51 흥미로운 말씀이시네요. 사실
- 20:53 당신은 19세기에
- 20:55 그 윤곽이 논의된
- 20:57 과학이라는
- 20:59 개념에 대해
- 21:01 이야기하고 계십니다.
- 21:03 그리고 카미유 플라마리옹이 실제로 참여했던
- 21:05 진정한 인식론적 전투의 일환으로
- 21:07 벌어진 일입니다.
- 21:09 19세기 중반경에
- 21:11 오귀스트 콩트가 제시한
- 21:13 실증주의라는 철학이
- 21:15 부상했습니다.
- 21:17 그리고 실증주의는
- 21:19 경험과 관찰에 기반한
- 21:21 과학적인 것이 있다고 봅니다.
- 21:27 그리고 과학적이지 않은 모든 것은
- 21:29 관찰할 수 없는 것과 관련이 있으며,
- 21:31 관찰의 대상이 될 수 없습니다.
- 21:33 그래서 결국 과학자들 사이에서 엄청난 성공을 거둔 이 이분법의
- 21:35 가장 큰 두 패배자는
- 21:41 물론 인문학(문학)과
- 21:43 우주론입니다. 그리고 바로 이 지점에서
- 21:45 카미유 플라마리옹과
- 21:49 빅토르 위고 같은 사람들이 만난 것입니다. 사실,
- 21:51 여기서 싸움이 있었습니다. 그리고
- 21:53 카미유 플라마리옹이 천문대에
- 21:55 학생 천문학자로 들어가
- 21:57 위치 계산을 할 때,
- 21:59 그는 우주에 외계인이 있는지 없는지 의문을 제기하는 사람이 자신뿐이라는 것을 깨닫습니다.
- 22:03 그는 절망합니다. 그리고 생각하죠,
- 22:05 이건 내가 생각하는 천문학이 아니야.
- 22:07 그래서 그는 자신에게 주어질
- 22:09 주비지 천문대와 함께 자신만의
- 22:11 천문 기관을 설립하려고 노력할 것입니다.
- 22:13 실제로
- 22:15 두 가지 과학 개념 사이에 경쟁이 있을 것입니다.
- 22:17 오귀스트 콩트는
- 22:19 우리가 얻을 수 없는 답을 찾으러 가는 것은
- 22:21 아무 소용이 없다고
- 22:23 말했습니다.
- 22:25 결코 얻을 수 없습니다. 반면 카미유
- 22:27 플라마리옹은 오히려 '아니요,'라고 말합니다.
- 22:29 사실, 항상 한계를 뛰어넘으면서
- 22:31 지식의 한계를
- 22:33 넘어서고 감히
- 22:35 상상력으로 나아가야만
- 22:37 놀라운 발견을 할 수 있습니다.
- 22:39 연구에서 당신은
- 22:41 무엇에서 비롯된 것인지
- 22:43 이 겸손하지 못한 태도가
- 22:45 카미유 플라마리옹과 당시
- 22:47 과학자들에게서 비롯된 것인지, 한계가 없었나요?
- 22:49 저는 마치,
- 22:51 때로는 구루나
- 22:53 예언자를 읽는 듯한 느낌을 받습니다.
- 22:55 그가 많은 제약을 두지 않았던 것은 사실입니다.
- 22:57 말하자면, 그가 다루려 했던 주제와
- 22:59 그가 다루려 했던 주제와
- 23:01 그리고 정말로,
- 23:03 말하자면, 거의 종교적인 의미의 믿음을
- 23:05 그가 퍼뜨리려 했던 과학적 지식에
- 23:07 쏟아부을 수 있었던 것입니다.
- 23:09 그렇게 퍼뜨리려 했던
- 23:11 모든 사람들에게 말이죠.
- 23:13 그리고 여담이지만,
- 23:15 1900년 파리 만국 박람회에서
- 23:17 그는
- 23:19 천문관을 담당했습니다.
- 23:21 그리고 그 유명한
- 23:23 천문관에는 다른
- 23:25 주목할 만한 볼거리들 중에서도
- 23:27 카미유 플라마리옹 박물관이 있었습니다.
- 23:29 그가 살아있을 때 말이죠.
- 23:31 그의 뛰어난 경력에 경의를 표하기 위해
- 23:33 만들어진 것이었습니다.
- 23:35 하지만 그것은 어느 정도
- 23:37 마땅한 것이었습니다. 그는 정말로
- 23:39 세계적인 공인이었습니다.
- 23:41 세계적인 규모의,
- 23:43 당시로서는 거의 비할 데 없는
- 23:45 수준이었습니다.
- 23:47 트리스탄 V, 이제 방송을 마칠 시간입니다.
- 23:49 이런 종류의 이야기가 당신을 꿈꾸게 하나요?
- 23:51 19세기 역사, 즉
- 23:53 만국 박람회의 시대, 그리고
- 23:55 당시의 과학 말입니다.
- 23:57 정말 좋아합니다. 저는 셀린의
- 23:59 «외상 죽음»에 나오는 구절이 기억납니다.
- 24:01 그는 그 책에서
- 24:03 과학자에 대해 이야기합니다.
- 24:05 그와 동행하는 과학자, 아니, 과학자라기보다는
- 24:07 풍선을 타고 날아다니며
- 24:09 채소에 전극을 꽂아 키우려던 사이비 과학자 말입니다. 저는 정말 좋아합니다.
- 24:11 왜냐하면 그때는 사람들이
- 24:13 기술을 믿었고,
- 24:15 약간은 신비로운 것들을 믿었으며,
- 24:17 약간은
- 24:19 편향된 추론과 지름길을 사용했기 때문입니다. 오늘날에는 좀 비웃지만,
- 24:21 결국
- 24:23 오늘날에는 좀 비웃지만, 결국
- 24:25 진정한 선구자들에게는 항상 이러한 노력이 있습니다.
- 24:27 발견, 계산, 검증에 앞서는
- 24:29 상상력의 노력이요.
- 24:31 위대한 과학자가 되려면 많은 상상력이 필요합니다.
- 24:33 저는 상상력 없이 위대한 과학이 이루어진다고 생각하지 않습니다.
- 24:35 그리고 그 시대는 실제로 가능성으로 넘쳐났습니다.
- 24:37 실제로 가능성으로 넘쳐났습니다.
- 24:39 오늘날에는 조금 덜한 것 같지만,
- 24:41 여전히 찾을 수 있습니다. 어떤 사람들은 우리가
- 24:43 거대한 디지털 시뮬레이션 속에 살고 있다고 주장하고,
- 24:45 평행 우주를 믿는 사람들도 있습니다. 이는 양자 역학에 의해
- 24:47 뒷받침되고, 시뮬레이션은 열역학 이론에 의해
- 24:49 뒷받침됩니다. 과학은 초기에 큰
- 24:51 호기심을 불러일으켰지만,
- 24:53 저는 오늘날에도 여전히 그렇다고 생각합니다.
- 24:55 우리는 여전히 매우 기술적인 사회에 살고 있으며,
- 24:57 여전히 많은 호기심과
- 24:59 많은 매혹적인 것들이 있습니다.
- 25:01 저는 여전히 꿈을 꾸게 하는 것들이 있다고 생각합니다.
- 25:03 오늘날에도 여전히 꿈을 꾸게 하는 것들이요.
- 25:05 정말 감사합니다,
- 25:07 엘사 쿠랑 씨, 이 프로그램에
- 25:09 참여해 주셔서요. 당신의 책
- 25:11 «세상을 꿈꾸게 하다»의 출간을 다시 한번 알려드립니다.
- 25:13 플라마리 출판사에서 나왔습니다.
- 25:15 정말 감사합니다. 감사합니다.
- 25:17 르 피가로의 과학 저널리스트 트리스탄 베이입니다.
- 25:19 다음 플라네타리움 방송에서
- 25:21 곧 다시 뵙겠습니다.
- 25:23 라디오 캐나다 자막 서비스
- 25:25 라디오 캐나다 자막 서비스
- 25:29 라디오 캐나다 자막 서비스
- 0:00 Camille Flammarion mô tả sự sống trên các hành tinh khác sẽ trông như thế nào.
- 0:05 Thực ra, sự cô độc của chúng ta cuối cùng lại khá đặc biệt.
- 0:08 Ông ấy là một nhân vật công chúng có tầm ảnh hưởng toàn cầu.
- 0:12 Vào thế kỷ 19, đây là bề mặt Mặt Trăng như nó đã được miêu tả.
- 0:16 Liệu điều đó có thực tế không?
- 0:17 Đã có sự khám phá ra thuyết tương đối rộng
- 0:19 và cơ học lượng tử vào đầu thế kỷ 20.
- 0:21 Chúng ta chưa có gì tạo nên một cuộc cách mạng có tầm vóc tương tự.
- 0:24 Khoa học, khi mang đến những sự thật, nó khá u ám
- 0:27 hoặc ít nhất, đôi khi nó hơi gây chán nản hoặc hơi làm mất hứng.
- 0:29 Điều khiến chúng ta mất đi sự say mê ngày nay là mối quan hệ của chúng ta với tương lai.
- 0:38 Elsa Courant, cảm ơn quý vị đã đến với chúng tôi.
- 0:40 Cảm ơn.
- 0:40 Liệu có sự sống ẩn giấu trong các kênh đào trên Sao Hỏa không?
- 0:43 Nếu tôi trả lời quý vị theo kiểu Camille Flammarion,
- 0:46 tôi chắc chắn sẽ nói, điều đó là bắt buộc
- 0:48 và khoa học sẽ sớm khám phá ra điều đó.
- 0:52 Đối với khoa học hiện tại, tôi sẽ để Tristan trả lời.
- 0:58 Khả năng có sự sống hiện tại là rất thấp,
- 0:59 ngay cả sự sống trong quá khứ, đó cũng sẽ là một điều tuyệt vời.
- 1:02 Nhưng đó là một huyền thoại đã tồn tại rất lâu
- 1:06 và chúng ta có thể cố gắng giải thích tại sao.
- 1:09 Vâng, chúng ta đã tin điều đó trong một thời gian dài vì ít thời kỳ nào trong lịch sử nhân loại
- 1:12 đã kết tinh tham vọng khoa học của loài người đến mức này.
- 1:16 Thế kỷ 19 là thế kỷ của đường sắt,
- 1:19 là thế kỷ của điện báo, ánh sáng điện và thiên văn học.
- 1:23 Chúng ta khám phá các hành tinh xa xôi, khám phá các sao chổi, các tiểu hành tinh.
- 1:27 Và việc nghiên cứu bầu trời trở nên cực kỳ phổ biến với công chúng.
- 1:31 Rất lâu trước Stephen Hawking, trước Einstein,
- 1:34 siêu sao thiên văn học thời đó tên là Camille Flammarion.
- 1:38 Ông ấy cũng là một người theo đuổi khoa học huyền bí.
- 1:41 Và đó là điều quý vị kể trong cuốn sách của mình « Faire rêver le monde ».
- 1:44 Elsa Courant? Chào mừng quý vị đến với Cung Thiên Văn.
- 1:46 Cảm ơn rất nhiều.
- 1:47 Điều tuyệt vời là đây là một thời đại mà nhiều chuyên gia không gian,
- 1:52 trong đó có Camille Flammarion, tin chắc rằng chúng ta sẽ tìm thấy sự sống ở khắp mọi nơi,
- 1:57 trên các hành tinh trong hệ mặt trời, rằng chỉ cần nhìn qua kính thiên văn là có thể tìm thấy,
- 2:01 bắt đầu từ Sao Hỏa.
- 2:02 Ý tưởng này từ đâu mà có? Nó đã nảy sinh từ đâu?
- 2:05 Đối với Camille Flammarion nói riêng, ý tưởng về sự sống ngoài hành tinh này,
- 2:10 đó là một sự cần thiết về triết học, thậm chí là một sự cần thiết về logic.
- 2:14 Đối với ông, khi chiêm ngưỡng sự bao la của vũ trụ, sự đa dạng của nó,
- 2:18 rõ ràng là nếu có sự sống trên hành tinh của chúng ta,
- 2:23 thì chắc chắn cũng có trên các hành tinh xa xôi khác, v.v.
- 2:26 Đó là cuộc đấu tranh của ông, tôi gần như muốn nói là của một nhà nghiên cứu thiên văn học,
- 2:30 từ cuốn sách
- 2:34 sự sống trên các hành tinh khác có thể như thế nào tùy thuộc vào điều kiện sống của chúng,
- 2:40 thực vật, sinh vật trên tất cả các hành tinh trong hệ mặt trời có thể trông như thế nào,
- 2:47 cho đến vụ việc về các kênh đào trên Sao Hỏa,
- 2:50 kết thúc vào năm 1920 với các quan sát của Antoniadi, vào những năm 1920.
- 2:56 Tôi nghĩ điều thực sự quan trọng đối với ông là ý tưởng bảo vệ sự liên tục của sự sống,
- 3:03 từ thực vật cho đến con người.
- 3:06 Ông ấy tự nói, chúng ta vẫn còn một chút thực vật vào mùa xuân,
- 3:09 khi chúng ta ra nắng và cảm thấy sống lại,
- 3:11 chính là vì chúng ta vẫn còn một chút liên quan đến thực vật.
- 3:17 Từ con người cho đến những dạng siêu nhân loại khác, theo một cách nào đó,
- 3:23 mà ông ấy hình dung trong các dạng sống ngoài hành tinh.
- 3:25 Tristan Veil, quý vị là nhà báo khoa học tại Figaro.
- 3:29 Làm thế nào mà người ta có thể tin rằng có sự sống dễ dàng như vậy trong tầm tay?
- 3:35 Có nhiều lý do cho điều đó.
- 3:36 Ngay từ đầu, đã có những lý do mang tính quan sát.
- 3:38 Chúng ta thấy trên Sao Hỏa những cấu trúc trông có vẻ đều đặn và đã được giải thích.
- 3:43 Bởi vì trên Trái Đất, chúng ta tự hỏi điều gì tạo ra những thứ trên Trái Đất?
- 3:46 Đó là những con kênh.
- 3:47 Và vì vậy, nếu có kênh đào, ắt hẳn có người đào chúng.
- 3:48 Nếu có người đào chúng, ắt hẳn có một trí tuệ.
- 3:50 Chúng ta không tự hỏi liệu đó có phải là sự sống vi khuẩn hay một dạng sống khác.
- 3:55 Chúng ta tự hỏi nhiều hơn về hình dáng của những người ngoài hành tinh nhỏ bé màu xanh.
- 3:58 Và thực sự, không có gì nghi ngờ rằng có vô số thế giới trong vũ trụ.
- 4:02 Chính Giordano Bruno đã đưa ra giả thuyết này từ thế kỷ 16.
- 4:07 Đó gần như là thời kỳ hậu cách mạng Copernicus.
- 4:09 Cuối cùng, đằng sau mỗi ngôi sao, có lẽ đều có các hành tinh.
- 4:12 Và vì vậy, với số lượng sao hiện có, chắc chắn có vô số thế giới.
- 4:16 Và ông ấy đã có trực giác này từ rất sớm.
- 4:18 Vì vậy, chúng ta nghĩ rằng điều đó phải đến một cách khá tự nhiên.
- 4:21 Và sau đó, tôi nghĩ có việc nhìn xung quanh chúng ta, hỏi một đứa trẻ.
- 4:25 Nhưng đối với một đứa trẻ, sự sống thật tự nhiên,
- 4:28 có cỏ, có cây, có động vật.
- 4:30 Và nó không đặt câu hỏi.
- 4:31 Vì vậy, nó nhìn thấy Mặt Trăng trên bầu trời.
- 4:34 Nó tự hỏi liệu có thứ gì sống trên Mặt Trăng không.
- 4:36 Đó là lý luận tự nhiên nhất.
- 4:38 Thực ra, chính sự cô độc của chúng ta cuối cùng lại khá đặc biệt.
- 4:42 Phải mất khá nhiều thời gian, kể từ những năm 70,
- 4:46 để thuyết phục bản thân rằng chúng ta có lẽ cô độc hơn nhiều so với những gì chúng ta tưởng tượng trong hệ mặt trời.
- 4:50 Câu chuyện về các kênh đào trên Sao Hỏa, chúng ta có thể kể chi tiết không?
- 4:53 Câu chuyện này bắt đầu vào những năm 1870,
- 4:58 với những quan sát của một nhà thiên văn học người Ý tên là Schiaparelli,
- 5:03 và ông ấy đã quan sát cái mà ông ấy gọi là 'canali',
- 5:09 mà, như nhà sử học Colette Lely đã chỉ ra,
- 5:13 thường được dịch là 'eo biển'.
- 5:17 Nhưng thực ra, Flammarion lại giải thích từ 'canali' là 'kênh đào',
- 5:22 điều này ngụ ý, như Tristan đã nói, một dạng hoạt động của con người.
- 5:26 Và thực ra, vào thời kỳ đó,
- 5:28 Camille Flammarion đã là một nhân vật rất nổi tiếng trên truyền thông mà chúng ta biết,
- 5:32 và có một sự phấn khích xung quanh khả năng mới được mở ra này
- 5:37 rằng chúng ta có thể quan sát hoạt động của người ngoài hành tinh trên hành tinh Sao Hỏa.
- 5:41 Và sau đó, có những sự tiếp nối được thiết lập,
- 5:45 Hervé Faye đã kêu gọi các tổ chức,
- 5:49 để họ đưa ra lập trường, các tổ chức khoa học chính thức,
- 5:52 để họ đưa ra lập trường về chủ đề này.
- 5:54 Ở phía bên kia Đại Tây Dương, tại Hoa Kỳ,
- 5:56 Percival Lowell, một người rất ngưỡng mộ Camille Flammarion,
- 5:59 đã xây dựng một đài quan sát để quan sát rõ hơn những kênh đào nổi tiếng này.
- 6:04 Và thực ra, một trong những cộng sự thân cận nhất của Camille Flammarion,
- 6:08 là Antoni Addi, bắt đầu giữ khoảng cách một chút,
- 6:11 bởi vì, thực sự, giữa các nghiên cứu về linh hồn của Camille Flammarion
- 6:15 và sự cố chấp của ông ấy trong việc tin vào sự tồn tại của sự sống ngoài Trái Đất,
- 6:21 ông ấy bắt đầu nhận ra rằng họ không có cùng quan niệm về phương pháp khoa học.
- 6:25 Và ông ấy đã đến đài quan sát Meudon,
- 6:27 nơi ông ấy thực hiện các quan sát mà thực tế sẽ chôn vùi,
- 6:30 giả thuyết nổi tiếng về các kênh đào trên Sao Hỏa này.
- 6:33 Bởi vì phải nói rằng, thế kỷ 19 cũng là thế kỷ của hình ảnh.
- 6:37 Vậy thì, đó thực sự là ý tưởng mà tôi muốn bảo vệ trong cuốn sách này.
- 6:42 Đó là thế kỷ của sự xuất hiện nhiếp ảnh, bởi Daguerre, của điện ảnh,
- 6:47 vào cuối thế kỷ, nhưng dù sao cũng là thế kỷ 19, bởi Anh em nhà Lumière.
- 6:50 Theo bạn, liệu việc phổ biến thiên văn học đến công chúng,
- 6:53 như Camille Flammarion đã làm, người đã là một trong những người đầu tiên làm điều đó,
- 6:56 cũng có liên quan đến việc phổ biến bằng hình ảnh này không?
- 6:59 Trong cuốn sách về thiên văn học phổ biến, đó là một trong những ứng dụng đầu tiên của nó.
- 7:04 Đó là để hỗ trợ luận điểm, nhưng cũng để đưa thiên văn học
- 7:08 vào thế giới quen thuộc của độc giả.
- 7:09 Vậy thì chúng ta thấy một trong những hình minh họa này ở đây, đây là bề mặt của Mặt Trăng,
- 7:15 như nó đã được miêu tả vào thế kỷ 19.
- 7:18 Thật ra thì buồn, liệu đây có phải là một miêu tả thực tế không?
- 7:22 Không hoàn toàn, nhưng cũng không hoàn toàn vô lý, nó khá trống rỗng.
- 7:26 Trái Đất đối với tôi trông như vậy, tôi sẽ nói là hơi lớn trên bầu trời,
- 7:30 nhưng nó có vẻ nhỏ hơn một chút trong các hình ảnh chúng ta có từ các nhiệm vụ Apollo.
- 7:34 Bề mặt nhìn chung vẫn phẳng hơn, nhiều bụi hơn.
- 7:38 Nó ít có vẻ ngoài của đá granit hơn.
- 7:42 Điều khiến tôi mê mẩn ở những hình ảnh này là ngay cả ngày nay,
- 7:44 khi chúng ta nói về các ngoại hành tinh, chẳng hạn, chúng ta không có hình ảnh nào về ngoại hành tinh.
- 7:48 Chúng ta có vài bức ảnh về các điểm sáng.
- 7:51 Chúng ta có cùng truyền thống cố gắng hình dung chúng.
- 7:55 NASA có những nghệ sĩ được tuyển dụng toàn thời gian đặc biệt
- 8:00 để thực hiện loại hình minh họa này, bởi vì nó quan trọng.
- 8:04 Nó quan trọng để khiến mọi người mơ ước.
- 8:05 Nó quan trọng đối với chính các nhà khoa học, để hỗ trợ cho những suy nghĩ của họ.
- 8:10 Và điều này khá thú vị, bởi vì đôi khi, khi chúng ta nói chuyện với các nhà khoa học,
- 8:12 chúng ta đặt câu hỏi cho họ.
- 8:14 Tôi thường hỏi họ màu sắc thật của hành tinh này hay hành tinh kia là gì.
- 8:17 Đây không phải là những câu hỏi hiển nhiên và tầm thường,
- 8:19 bởi vì độ sáng hoàn toàn không giống nhau.
- 8:21 Những bức ảnh chúng ta thấy khá khác biệt.
- 8:24 Những bức ảnh chúng ta đã thấy đã được chỉnh sửa để làm nổi bật một số thứ.
- 8:29 Không có nhiều ý nghĩa khi nói mọi thứ thực sự trông như thế nào.
- 8:31 Thực ra, vẫn luôn có một công việc diễn giải.
- 8:34 Và đúng là ông ấy là một trong những người tiên phong trong lĩnh vực này, và điều đó thật hấp dẫn.
- 8:38 Về phần tôi, điều tôi thấy tuyệt vời ở loại hình ảnh này,
- 8:42 là chúng ta phải nhận thức rõ rằng chúng ta đang ở thế kỷ 19.
- 8:46 Và cái chúng ta có ở đây, thực ra, là cái chúng ta gọi là một cảnh quan lý tưởng,
- 8:49 nghĩa là một sự miêu tả về một phong cảnh không thể tiếp cận hoặc không thể quan sát.
- 8:55 Và người nghệ sĩ, thực sự, đã thấm nhuần những gì mình biết
- 9:00 để xây dựng một hình ảnh đáng tin cậy về một trải nghiệm mà chúng ta không thể sống.
- 9:04 Vậy thì đây là một hình ảnh khác.
- 9:06 Vâng.
- 9:07 Vậy thì cái này, theo tôi, ít thực tế hơn nhiều,
- 9:11 vì bản khắc này miêu tả Sao Kim.
- 9:15 Lần này, Tristan đồng ý rằng cái này, chúng ta hơi xa rời thực tế một chút.
- 9:18 Nó rất xa. Sau đó, phải nói rằng Sao Kim cho phép bạn
- 9:22 hoàn toàn tự do trong trí tưởng tượng của bạn,
- 9:24 vì nó được bao phủ bởi một lớp mây dày đến mức
- 9:26 nó xuất hiện với chúng ta như một loại quả cầu trắng nhạt.
- 9:29 Vậy thì sau đó...
- 9:30 Và chúng ta chưa bao giờ thấy bề mặt thật.
- 9:32 Chính xác. Nhưng ở một khía cạnh nào đó, có nhiều trí tưởng tượng hơn ở đây,
- 9:34 bởi vì họ có thể tạo ra một thế giới hoàn toàn trắng, chẳng hạn.
- 9:36 Nhưng không, họ đã hiểu rằng có một lớp mây
- 9:38 và dưới lớp mây đó, có thể ẩn chứa nhiều thứ.
- 9:41 Đó là trường hợp.
- 9:42 Vậy thì, chúng có lẽ không giống như vậy.
- 9:44 Chúng ta đang ở trên những thế giới có lẽ khá khác biệt,
- 9:47 được tạo thành từ đá, không có sự sống, không có...
- 9:49 Nhưng dù sao, đó là... Ở đó, thực sự là...
- 9:52 Thật không may, họ có rất, rất ít dữ liệu có sẵn để làm điều đó.
- 9:55 Tôi thấy rằng việc tưởng tượng có thứ gì đó dưới các lớp mây,
- 9:57 bản thân nó, đã là một thành tựu.
- 9:59 Chi tiết thực sự rất thú vị trong hình ảnh cụ thể này,
- 10:03 thực ra là những cây xương rồng.
- 10:06 Trong một tác phẩm trước đó, Flammarion đã cho miêu tả
- 10:09 những phong cảnh của Nevada với những người da đỏ
- 10:14 đang phi nước đại giữa những cánh đồng xương rồng.
- 10:17 Ông ấy nói, đây chẳng phải là một phong cảnh rất phi thường và rất kỳ lạ sao?
- 10:21 Chúng ta có cảm giác như đang ở trên một hành tinh khác không
- 10:23 khi chúng ta ở Nevada?
- 10:24 Và thực ra, chính Moti, người minh họa cho bức tranh này,
- 10:28 đã thấm nhuần nhận xét này để xây dựng phong cảnh của Sao Kim.
- 10:33 Và do đó, trên thực tế, một cách hoàn toàn đối xứng,
- 10:36 Trái Đất đối với chúng ta dường như đáng kinh ngạc.
- 10:39 Và so sánh, Sao Kim có thể xuất hiện với chúng ta như một phong cảnh quen thuộc.
- 10:44 Tôi muốn cho quý vị xem bức khắc này.
- 10:46 Tôi không biết quý vị có nhìn rõ nó ở đây không.
- 10:49 Tôi muốn quý vị giải thích rõ về bức khắc này cho chúng tôi
- 10:53 bởi vì nó đặc biệt đáng kinh ngạc.
- 10:55 Đây là hệ thống, do đó, không phải hệ mặt trời.
- 10:58 Tương đương với hệ mặt trời, ngoại trừ thay vì Mặt Trời, ở trung tâm là Sao Mộc.
- 11:02 Vậy là hệ thống tự tôn.
- 11:03 Đúng vậy.
- 11:04 Cái này là gì vậy?
- 11:06 Thực ra, tôi nghĩ đây là một hình minh họa đến từ những vùng đất trên trời.
- 11:11 Camille Flammarion, thực sự, đã mô tả cuộc sống trên các hành tinh khác sẽ trông như thế nào.
- 11:18 Và do đó, ông ấy bắt đầu từ những kiến thức rất thực tế mà khoa học có thể cung cấp cho ông.
- 11:25 Và ông ấy thực sự đã phát triển những lý thuyết như vậy về khả năng sinh sống này.
- 11:30 Và do đó, ông ấy thực sự đã tự mình hình dung.
- 11:31 Ông ấy tưởng tượng ra nó.
- 11:32 Ông ấy bác bỏ lập luận địa tâm rằng chỉ có Trái Đất mới có thể sinh sống được.
- 11:38 Và ông ấy nói, nhưng nếu cư dân Sao Mộc hoạt động như chúng ta,
- 11:42 họ cũng sẽ nghĩ rằng họ là trung tâm của thế giới.
- 11:44 Và do đó, tất nhiên, người Sao Mộc cũng có nhận xét tương tự
- 11:47 và có hệ thống lấy Sao Mộc làm trung tâm của riêng họ.
- 11:51 Tristan đồng ý rằng ngày nay, khi chúng ta tìm kiếm sự sống trên một hành tinh,
- 11:55 chúng ta hoàn toàn không mong đợi tìm kiếm những sinh vật sống phức tạp như vậy.
- 11:59 Bởi vì trong tầm với của chúng ta, chúng ta có lẽ đã phát hiện ra nếu đó là những dạng sống phức tạp như vậy.
- 12:03 Điều chúng ta tìm kiếm ngày nay hơn là những dấu hiệu của sự sống vi khuẩn siêu nhỏ.
- 12:07 Đó là điều chúng ta tìm kiếm hơn.
- 12:08 Chúng ta nghĩ rằng điều đó có thể tìm thấy được.
- 12:13 Nhưng danh sách các ứng cử viên bắt đầu thu hẹp lại.
- 12:16 Vì vậy, chúng ta sẽ tìm kiếm xa hơn một chút, những thứ hơi huyền bí hơn.
- 12:18 Chúng ta không tìm kiếm những sinh vật tiến hóa.
- 12:22 Và do đó, hiện tại, chúng ta sẽ tìm kiếm trên các mặt trăng,
- 12:24 một trong những hành tinh khổng lồ mà chúng ta đã nói đến trong một chương trình khác.
- 12:27 Đó là, ngày nay, có lẽ là mục tiêu chính.
- 12:32 Bởi vì có nước lỏng, nước tương tác với khoáng chất,
- 12:36 bởi vì các điều kiện đã thuận lợi từ lâu, ổn định.
- 12:40 Vì vậy, chúng ta nghĩ rằng nếu sự sống xuất hiện một cách tự nhiên,
- 12:43 đó là một chữ 'nếu' lớn,
- 12:45 mà có lẽ là một trong những chữ 'nếu' lớn nhất của khoa học hiện tại,
- 12:49 thì nó đã có thời gian để phát triển trên các hành tinh này.
- 12:53 Câu hỏi là, liệu sự sống có phải là thứ gì đó
- 12:55 xuất hiện một cách tự phát, dễ dàng và tự nhiên không?
- 12:58 Và đó là một câu hỏi lớn.
- 13:00 Và đây là một bức thứ ba, với một khu rừng rậm rạp hơn nữa
- 13:04 và nước cùng cây cối khắp nơi.
- 13:07 Và đó là một hình ảnh đại diện của Sao Hỏa.
- 13:09 Vâng.
- 13:10 Vậy thì, chúng ta đồng ý khi nhìn thấy những hình ảnh này.
- 13:12 Ngày nay chúng ta có robot trên Sao Hỏa.
- 13:14 Chúng ta biết rằng Sao Hỏa hoàn toàn không giống như vậy.
- 13:16 Theo quý vị, tham vọng của Camille Flammarion là gì?
- 13:20 Cuối cùng thì, đó không phải là để thể hiện thực tế.
- 13:23 Tôi nghĩ rằng, chính xác là, đằng sau lựa chọn này,
- 13:25 có lẽ có, nói cách khác, mong muốn bảo vệ ý tưởng về một vũ trụ có sự sống,
- 13:29 nơi sự sống sinh sôi nảy nở, nơi sự sống tồn tại.
- 13:32 Và đó là một ý tưởng mà ông ấy đã bảo vệ ngay từ khi có sự đa dạng của các thế giới, trên thực tế.
- 13:35 Tôi rất muốn sao Hỏa trông như thế này.
- 13:37 Chúng ta sẽ không đặt câu hỏi về việc biến đổi hành tinh sao?
- 13:40 Những phong cảnh được chụp bởi Curiosity và Perseverance thật tuyệt đẹp.
- 13:43 Nhưng chúng cũng có một chút gì đó buồn bã.
- 13:46 Chúng ta sẽ không nói dối đâu.
- 13:48 Chính xác, buồn bã, một sự chuyển tiếp rất tốt.
- 13:50 Tiêu đề của bạn rất rõ ràng, « Làm cho thế giới mơ ước ».
- 13:53 Ấn tượng của tôi khi đọc nó là vào thế kỷ 19,
- 13:56 quan điểm của các nhà khoa học, tham vọng của các nhà khoa học,
- 13:58 thực sự là mang lại ước mơ, chứ không nhất thiết là thực tế.
- 14:01 Trong khi ngày nay, chúng ta có cảm giác rằng thực tế,
- 14:04 được mang lại bởi một số khám phá khoa học,
- 14:07 khá u ám, hoặc ít nhất, đôi khi hơi chán nản,
- 14:10 hoặc hơi làm mất hứng, nói cách khác.
- 14:12 Bạn có nói rằng cái nhìn của chúng ta về khoa học,
- 14:16 nó như thế, làm mất hứng hơn nhiều,
- 14:18 và nó ít làm thế giới mơ ước hơn, chính xác là vậy?
- 14:21 Điều khiến chúng ta mất đi sự mê hoặc, ngày nay, là mối quan hệ của chúng ta với tương lai.
- 14:25 Điều đó, rất rõ ràng.
- 14:27 Nghĩa là ngày nay, chúng ta biết rằng những tiến bộ kỹ thuật
- 14:30 đã đưa chúng ta đến những khám phá phi thường
- 14:33 chính là những thứ khiến chúng ta sống ngược dòng
- 14:36 của các chu kỳ tự nhiên, những thứ đảm bảo
- 14:39 sự sống còn của chúng ta với tư cách là một loài.
- 14:42 Rõ ràng là đối với Camille Flammarion,
- 14:44 cách tiếp cận lại ngược lại, nghĩa là ông ấy,
- 14:47 ngược lại, ông ấy nghĩ rằng tiến bộ kỹ thuật
- 14:49 sẽ cho phép chúng ta đạt được những ước mơ chung
- 14:51 mà là sợi chỉ đỏ xuyên suốt sự nghiệp của ông.
- 14:53 Hòa bình thế giới, sức khỏe, không còn sợ hãi cái chết, v.v.
- 14:56 Vì vậy, từ quan điểm này, vâng, có những điều mê hoặc.
- 14:59 Cũng có thể có những điều mê hoặc, từ quan điểm
- 15:02 về giá trị của một số trải nghiệm thiên văn.
- 15:06 Ví dụ, tôi nghĩ đến việc khám phá không gian giải trí,
- 15:10 bao gồm việc đưa Caty Perry ra ngoài bầu khí quyển
- 15:13 trong vài phút dưới danh nghĩa tham vọng nữ quyền.
- 15:17 Chà, điều đó có thể được tranh luận, bạn thấy đấy.
- 15:20 Chúng ta hơi xa rời những cách tiếp cận đã thúc đẩy
- 15:23 tất cả các sứ mệnh Apollo, nơi mục tiêu là
- 15:25 để hiểu vỏ Trái đất đã hình thành như thế nào.
- 15:28 Ở đó, thực sự, từ quan điểm về giá trị
- 15:30 của những cuộc khám phá không gian này, có lẽ có một sự mất mát
- 15:33 của sự kỳ diệu, theo một cách nào đó, của những gợi ý
- 15:36 về việc di chuyển lên Mặt trăng, v.v.
- 15:38 Nhưng cũng không nên nghĩ rằng khoa học
- 15:40 của thế kỷ 19 hoàn toàn mê hoặc.
- 15:43 Ngược lại, thậm chí. Có một diễn ngôn
- 15:45 về sự mất đi sự mê hoặc khoa học, ngay cả vào thời điểm đó,
- 15:48 và đó cũng là điểm khởi đầu của một suy tư lớn
- 15:53 từ Camille Flammarion về cách định vị bản thân
- 15:56 trước những kiến thức vũ trụ học đã mê hoặc ông
- 15:59 và ông chỉ có thể chấp nhận là đúng,
- 16:01 và nhu cầu tin tưởng của ông, trên thực tế, trong khi những kiến thức
- 16:04 khoa học liên tục mâu thuẫn
- 16:07 với Công giáo.
- 16:09 Và ông ấy đã có những cuộc trao đổi rất đau đớn, trên thực tế,
- 16:12 với những nhà phổ biến khoa học vĩ đại, như linh mục Moignot,
- 16:15 người đã nói với ông ấy, con trai bé bỏng của ta, hãy tách biệt rõ ràng hai điều này
- 16:20 và rồi, đừng cố gắng tạo ra những cây cầu
- 16:22 ở nơi không có chúng. Nhưng điều đó không làm ông ấy hài lòng.
- 16:25 Và đó là lý do ông ấy cố gắng xây dựng triết lý thiên văn của mình.
- 16:28 Vì vậy, ông ấy thực sự đã cố gắng khôi phục mối liên kết đó,
- 16:31 nhưng sự vỡ mộng vẫn tồn tại.
- 16:33 Tristan Vey, ngay cả trước những cân nhắc triết học
- 16:36 và đạo đức này, từ góc độ khoa học thuần túy,
- 16:39 ông có cảm thấy rằng ngày nay,
- 16:41 khoa học, khi mang đến những sự thật, có phần làm mất đi niềm vui không?
- 16:44 Tức là, vào thời điểm đó, rõ ràng là
- 16:47 chúng ta sẽ tìm thấy chúng, rằng đó là vấn đề
- 16:49 thời gian, công nghệ, nhưng chúng ta sẽ gặp
- 16:51 rất nhiều người ngoài hành tinh. Chúng tôi đã đón tiếp Jean-Philippe Usain
- 16:53 một tháng trước, người đã nói với chúng tôi, nghe này,
- 16:55 ngay cả khi họ ở đó, chúng ta cũng sẽ không bao giờ thấy họ.
- 16:57 Vâng, đó là một...
- 16:58 Dù sao thì đó cũng không hoàn toàn là cùng một luận điệu,
- 17:00 nó ít gây mơ mộng hơn.
- 17:01 Ít hơn một chút, tôi nghĩ có...
- 17:02 Hoặc không, tôi không chắc rằng khoa học
- 17:04 hoàn toàn mất đi sự mê hoặc.
- 17:06 Điều chắc chắn là có lẽ đã có
- 17:08 sự khám phá ra thuyết tương đối rộng
- 17:10 và cơ học lượng tử vào đầu thế kỷ XX,
- 17:12 và chúng ta không có gì tạo thành
- 17:15 một cuộc cách mạng có quy mô tương tự.
- 17:17 Đối với các nhà khoa học hoặc những người trẻ bắt đầu theo đuổi khoa học,
- 17:19 có thể có cảm giác lặp đi lặp lại
- 17:21 trong một thời gian rất dài. Chúng ta tiến bộ theo nhiều hướng,
- 17:24 chúng ta đạt được những tiến bộ nhỏ, nhưng cuối cùng,
- 17:26 LHC đã không mang lại những câu trả lời mà chúng ta muốn,
- 17:28 kính thiên văn cho phép nhìn rõ hơn,
- 17:30 điều đó không thực sự cách mạng hóa
- 17:32 hoàn toàn tầm nhìn của chúng ta về vũ trụ.
- 17:34 Chúng ta có lẽ đang ở ranh giới
- 17:36 của một kỷ nguyên mới,
- 17:39 với những kính thiên văn đang nghiên cứu năng lượng tối
- 17:42 và cho chúng ta thấy rằng có lẽ, cuối cùng,
- 17:44 vũ trụ phức tạp hơn một chút so với những gì chúng ta tưởng tượng
- 17:46 và có lẽ đằng sau đó ẩn chứa điều gì đó
- 17:48 có thể làm sống lại sự kỳ diệu.
- 17:50 Khi tôi còn trẻ, tôi có cảm giác rằng,
- 17:52 có một Vụ Nổ Lớn, vũ trụ đang mở rộng,
- 17:54 loài người đang tiến hóa, và chúng ta đã hiểu gần như mọi thứ.
- 17:57 Và đúng là đằng sau tầm nhìn đó,
- 17:59 có thể có một chút vỡ mộng.
- 18:01 Khi tôi hiểu ra sau này, khoảng 30 tuổi,
- 18:03 khi tôi tìm hiểu lại lịch sử khoa học
- 18:05 và tôi hiểu tất cả các giai đoạn
- 18:07 mà chúng ta đã trải qua để đạt được điều này,
- 18:09 điều đó đã làm tôi mê hoặc trở lại.
- 18:11 Tôi tự nhủ, nhưng thật không thể tin được,
- 18:13 sức tưởng tượng cần có. Thực ra, cần bao nhiêu sức tưởng tượng
- 18:15 để hình dung về Vụ Nổ Lớn?
- 18:17 Cần bao nhiêu sức tưởng tượng để hình dung có một lõi
- 18:19 ở trung tâm Trái Đất?
- 18:21 Cần bao nhiêu sức tưởng tượng để hình dung
- 18:23 những thế giới khác, những hành tinh ngoài hệ mặt trời
- 18:25 mà chúng ta sẽ không bao giờ thấy được gì?
- 18:27 Và đột nhiên, tôi tự nhủ, thực ra,
- 18:29 luôn có chỗ cho trí tưởng tượng này,
- 18:31 để lấp đầy mọi khoảng trống.
- 18:33 Tôi nghĩ có một cuộc đối thoại đang diễn ra
- 18:35 với nghệ thuật, giữa khoa học
- 18:37 và nghệ thuật, đặc biệt là, ít nhất là từ...
- 18:39 À, từ trước đến nay, nhưng tôi thấy rằng đó là...
- 18:41 Ngày nay, điều đó khá rõ ràng.
- 18:43 Những khía cạnh tiềm ẩn, hãy nói về
- 18:45 chiều kích tâm linh mà quý vị đã đề cập.
- 18:47 Trước hết, chúng ta nhìn lên bầu trời.
- 18:49 Điều đó không giống như nhìn xuống đáy biển,
- 18:51 chẳng hạn, từ góc độ đó.
- 18:53 Có một chiều kích tâm linh rất mạnh mẽ ở Camille Flammarion
- 18:55 và quý vị đã nói,
- 18:57 có một hình thức cạnh tranh với tôn giáo.
- 18:59 Quý vị mô tả khoa học
- 19:01 như là tôn giáo thực sự của tương lai.
- 19:03 Quý vị vẫn có tham vọng lật đổ...
- 19:05 Vâng, lật đổ
- 19:07 hoặc, cuối cùng,
- 19:09 củng cố các nguyên tắc của nó
- 19:11 bằng cách
- 19:13 kiến thức không thể tranh cãi.
- 19:15 Người ta thường chỉ trích, đôi khi chúng ta nghe thấy
- 19:17 những lời chỉ trích về khoa học,
- 19:19 đặc biệt là khoa học vũ trụ, ngay khi chúng ta quan tâm
- 19:21 đến nguồn gốc sự sống, v.v.
- 19:23 Chúng ta chỉ đơn giản là tạo ra một giáo điều mới, Tristan.
- 19:25 Rằng khoa học là...
- 19:27 Là một giáo điều trong số những giáo điều khác.
- 19:29 Rằng các nhà khoa học ủng hộ một giáo điều khác.
- 19:31 Chúng ta có thể tìm thấy điều đó,
- 19:33 ở một số người,
- 19:35 ở một số nhà đạo đức học
- 19:37 những người sẽ hơi tuyệt đối hóa
- 19:39 trong quan điểm của họ về khoa học
- 19:41 như là khởi đầu và kết thúc của mọi điều chúng ta có thể nói
- 19:43 và rằng mọi thứ nằm ngoài diễn ngôn
- 19:45 khoa học, cuối cùng,
- 19:47 đều vô giá trị và không có hiệu lực.
- 19:49 Đó là quan điểm của tôi, tôi có cảm giác rằng có một hình thức
- 19:51 hơi mang tính lập trường đằng sau điều đó
- 19:53 và rằng cuối cùng, với tư cách là con người,
- 19:55 dù làm việc trong lĩnh vực nào, chúng ta cũng luôn đạt đến những giới hạn.
- 19:57 Dù là trong cơ học lượng tử, dù là trong thiên văn học,
- 19:59 dù là trong nghiên cứu cơ thể con người,
- 20:01 nghiên cứu não bộ, luôn có một thời điểm
- 20:03 mà chúng ta chạm đến những giới hạn, gần như
- 20:05 thuộc về bản thể học, và do đó, chúng ta tự nhủ,
- 20:07 cuối cùng, điều đó sẽ không bao giờ trả lời được
- 20:09 tất cả những câu hỏi mà quý vị đã đề cập,
- 20:11 mà chúng ta tự hỏi. Khoa học sẽ không thể
- 20:13 trả lời được. Có lẽ thế kỷ XX là cơ hội
- 20:15 để nhận ra điều đó, và thế kỷ XXI cũng vậy,
- 20:17 rằng khoa học sẽ không làm được điều đó.
- 20:19 Đó, đó vẫn là câu nói cũ
- 20:21 đáng buồn, rằng thế kỷ XX
- 20:23 sẽ mang tính tâm linh hoặc nó sẽ không tồn tại.
- 20:25 Chúng ta hơi bị buộc phải... Có một sự trở lại với tâm linh
- 20:27 bởi vì cuối cùng, luôn có những điều nhỏ nhặt
- 20:29 những vùng đất chưa biết như vậy, mà không thể được khám phá
- 20:31 bởi khoa học, nơi chúng ta sẽ không có câu trả lời.
- 20:33 Và vì vậy, tôi không nghĩ khoa học có thể là
- 20:35 giải pháp cho mọi thứ, nhưng tôi nghĩ đối với nhiều điều
- 20:37 trong cuộc sống, nó có thể là một động lực. Cũng không nên nói
- 20:39 rằng khoa học không thể làm gì, vì nó không thể làm mọi thứ.
- 20:41 Chúng ta đã thấy điều đó trong thời kỳ Covid, đặc biệt là,
- 20:43 điều đó khiến tôi rất khó chịu, khi mọi người nói
- 20:45 đó, vì các bạn không thể
- 20:47 trả lời câu hỏi này, các bạn không thể trả lời bất cứ điều gì.
- 20:49 Điều đó cũng không đúng.
- 20:51 Điều bạn nói thật thú vị, bởi vì thực ra,
- 20:53 bạn đang nói về khoa học,
- 20:55 mà thực chất là
- 20:57 một khái niệm mà
- 20:59 các ranh giới được thương lượng
- 21:01 vào thế kỷ 19.
- 21:03 Và trong khuôn khổ một
- 21:05 cuộc chiến tranh luận tri thức thực sự mà Camille
- 21:07 Flammarion thực sự đã tham gia.
- 21:09 Khoảng giữa thế kỷ 19,
- 21:11 một triết lý đã phát triển mạnh mẽ,
- 21:13 đó là
- 21:15 chủ nghĩa thực chứng, được phác thảo
- 21:17 bởi Auguste Comte. Và
- 21:19 chủ nghĩa thực chứng cho rằng
- 21:21 có một cái gì đó mang tính khoa học,
- 21:23 liên quan đến kinh nghiệm
- 21:25 và quan sát.
- 21:27 Và có tất cả những gì không mang tính khoa học
- 21:29 và liên quan đến những gì không thể quan sát được
- 21:31 và không thể là đối tượng quan sát.
- 21:33 Và vì vậy, hai kẻ thua cuộc lớn
- 21:35 cuối cùng của sự phân chia này
- 21:37 mà rất thành công trong giới
- 21:39 các nhà khoa học, đó là
- 21:41 văn học, tất nhiên,
- 21:43 và vũ trụ học. Và đó là nơi
- 21:45 thực sự có sự gặp gỡ,
- 21:47 giữa Camille Flammarion
- 21:49 và những người như Victor Hugo, chẳng hạn. Thực ra,
- 21:51 đã có một cuộc chiến ở đây. Và khi
- 21:53 Camille Flammarion vào đài thiên văn
- 21:55 với tư cách là một học viên thiên văn
- 21:57 để thực hiện các phép tính vị trí,
- 21:59 anh ấy nhận ra rằng mình là người duy nhất tự hỏi
- 22:01 liệu có hay không có người ngoài hành tinh trong vũ trụ.
- 22:03 Anh ấy rất thất vọng. Và anh ấy tự nhủ, nhưng đây không phải là thiên văn học của mình,
- 22:05 đó. Và đó là lý do tại sao anh ấy sẽ cố gắng
- 22:07 thành lập tổ chức
- 22:09 thiên văn học của riêng mình với
- 22:11 đài thiên văn Juvisy mà người ta sẽ trao cho anh ấy.
- 22:13 Thực tế, sẽ có
- 22:15 sự cạnh tranh, thực ra, giữa hai quan niệm
- 22:17 về khoa học. Và Auguste Comte
- 22:19 nói, nhưng thực ra, không ích gì khi đi
- 22:21 tìm kiếm câu trả lời
- 22:23 mà chúng ta sẽ không thể
- 22:25 không bao giờ đạt được. Nơi Camille
- 22:27 Flammarion lại nói ngược lại, nhưng có chứ,
- 22:29 thực ra, chính là bằng cách luôn đẩy
- 22:31 giới hạn của
- 22:33 kiến thức, bằng cách dám
- 22:35 đi về phía trí tưởng tượng mà chúng ta sẽ có thể tạo ra
- 22:37 những khám phá đáng chú ý.
- 22:39 Trong nghiên cứu của bạn, bạn có thể
- 22:41 xác định nguồn gốc của
- 22:43 sự thiếu khiêm tốn này
- 22:45 của Camille Flammarion, của các
- 22:47 nhà khoa học thời đó, nơi không có giới hạn nào?
- 22:49 Tôi có cảm giác,
- 22:51 đôi khi gần như cảm thấy đang đọc một vị giáo chủ,
- 22:53 một nhà tiên tri.
- 22:55 Đúng là ông ấy không đặt nhiều
- 22:57 giới hạn, nói cách khác, cả về chủ đề
- 22:59 mà ông ấy tuyên bố xử lý
- 23:01 và, thực sự,
- 23:03 tôi sẽ nói, niềm tin, theo nghĩa
- 23:05 gần như tôn giáo của từ đó, mà ông ấy có thể đặt vào
- 23:07 kiến thức khoa học mà ông ấy tuyên bố
- 23:09 truyền bá, như vậy,
- 23:11 đến toàn bộ dân chúng.
- 23:13 Và nhân tiện, nói thêm một chút,
- 23:15 tại Triển lãm Thế giới
- 23:17 năm 1900, ông ấy đã được
- 23:19 giao phụ trách gian hàng thiên văn học
- 23:21 và gian hàng nổi tiếng đó
- 23:23 chứa đựng, trong số các
- 23:25 điểm thu hút đáng chú ý khác,
- 23:27 một bảo tàng Camille Flammarion,
- 23:29 khi ông ấy còn sống,
- 23:31 để vinh danh sự nghiệp
- 23:33 phi thường của ông ấy.
- 23:35 Nhưng điều đó, theo một cách nào đó,
- 23:37 là xứng đáng, cuối cùng, ông ấy thực sự là,
- 23:39 một nhân vật công chúng
- 23:41 có tầm vóc toàn cầu,
- 23:43 thực sự ở một mức độ, đối với thời đó, tôi nghĩ,
- 23:45 rất ít người sánh kịp.
- 23:47 Tristan V, chúng ta sẽ sớm kết thúc chương trình này,
- 23:49 những câu chuyện như thế này có làm bạn mơ mộng không,
- 23:51 lịch sử thế kỷ 19,
- 23:53 thế kỷ của các triển lãm thế giới,
- 23:55 khoa học thời đó?
- 23:57 Tôi rất thích, tôi nhớ một đoạn
- 23:59 trong « Mort à crédit »
- 24:01 của Céline, trong đó ông ấy nói về
- 24:03 nhà khoa học
- 24:05 người đi cùng ông ấy, à không, một nhà khoa học,
- 24:07 một nhà khoa học giả mạo thực hiện các chuyến bay
- 24:09 bằng khinh khí cầu và cố gắng trồng rau
- 24:11 bằng cách đặt điện cực vào chúng. Và tôi rất thích, bởi vì
- 24:13 đó là một thời đại mà người ta tin tưởng
- 24:15 vào công nghệ,
- 24:17 vào những điều hơi thần bí,
- 24:19 với những lập luận hơi
- 24:21 thiên vị, những lối tắt. Ngày nay chúng ta hơi chế giễu điều đó,
- 24:23 nhưng cuối cùng,
- 24:25 ở những người tiên phong thực sự, luôn có nỗ lực này
- 24:27 của trí tưởng tượng đi trước
- 24:29 khám phá, tính toán, xác minh.
- 24:31 Để trở thành một nhà khoa học vĩ đại, cần rất nhiều trí tưởng tượng.
- 24:33 Tôi không tin rằng có khoa học vĩ đại nào
- 24:35 được tạo ra mà không có trí tưởng tượng, và thời đại đó
- 24:37 thực sự tràn ngập những khả năng.
- 24:39 Đúng là ngày nay, có lẽ ít hơn một chút
- 24:41 và vẫn vậy, chúng ta có thể tìm thấy nó, có những người cho rằng
- 24:43 chúng ta có thể đang sống trong một mô phỏng
- 24:45 kỹ thuật số khổng lồ, có những người tin vào các vũ trụ
- 24:47 song song, điều đó được nuôi dưỡng bởi cơ học
- 24:49 lượng tử, mô phỏng bằng các lý thuyết
- 24:51 nhiệt động lực học. Khoa học đã nuôi dưỡng,
- 24:53 đúng vậy, ngay từ đầu, một sự tò mò
- 24:55 lớn, nhưng tôi tin rằng điều đó vẫn đúng cho đến ngày nay.
- 24:57 Dù sao thì chúng ta vẫn sống trong một xã hội rất công nghệ, nơi
- 24:59 vẫn có rất nhiều điều tò mò,
- 25:01 rất nhiều điều hấp dẫn.
- 25:03 Tôi nghĩ vẫn có những điều
- 25:05 vẫn khiến người ta mơ mộng ngày nay.
- 25:07 Cảm ơn rất nhiều,
- 25:09 Elsa Courant, vì đã tham gia
- 25:11 chương trình này. Tôi xin nhắc lại về việc xuất bản
- 25:13 và phát hành cuốn sách của bạn
- 25:15 « Làm cho thế giới mơ ước », không ngạc nhiên khi
- 25:17 được xuất bản bởi Flammarie.
- 25:19 Cảm ơn rất nhiều. Cảm ơn bạn.
- 25:21 Tristan Vey, nhà báo khoa học
- 25:23 của Figaro, và hẹn gặp lại sớm
- 25:25 trong số tiếp theo của Planétarium.
- 25:29 Phụ đề bởi Société Radio-Canada
Ce segment vidéo explore les théories fascinantes sur la vie extraterrestre qui ont captivé l'imagination au XIXe siècle, en se concentrant particulièrement sur la figure emblématique de l'astronome Camille Flammarion. La discussion, animée par Elsa Courant, auteure de "Faire rêver le monde", et Tristan Vey, journaliste scientifique, met en lumière comment la science, la philosophie et l'art se sont entremêlés pour façonner la vision de l'univers à cette époque.
Le point central de l'émission est la conviction généralisée, au XIXe siècle, de l'existence d'une vie abondante sur d'autres planètes, notamment Mars. Camille Flammarion, véritable superstar de l'astronomie avant Einstein et Hawking, était un fervent défenseur de cette idée, la considérant comme une nécessité philosophique et logique face à l'immensité du cosmos. Son œuvre, "La Pluralité des mondes habités", explorait la diversité potentielle de la vie sur les planètes du système solaire, des végétaux aux "surhumanités" extraterrestres.
Le mythe des "canaux de Mars" est détaillé, expliquant comment les observations de l'astronome italien Schiaparelli, qui avait décrit des "canali" (bras de mer), furent mal interprétées par Flammarion comme des "canaux" artificiels, suggérant une activité intelligente. Cet emballement médiatique fut amplifié par des personnalités comme Percival Lowell, qui construisit un observatoire dédié à leur étude. Cependant, les observations ultérieures d'Antoniadi à l'observatoire de Meudon finirent par enterrer cette hypothèse, révélant la nature illusoire de ces structures.
Le rôle crucial de l'image dans la diffusion de l'astronomie est également abordé. Le XIXe siècle, marqué par l'avènement de la photographie et du cinéma, a vu les artistes créer des "vues idéales" de paysages célestes inaccessibles, souvent inspirées de la Terre. Des illustrations de la Lune, de Vénus avec ses cactus inspirés du Nevada, ou du "système jovien" de Flammarion, où Jupiter remplace le Soleil, témoignent de cette imagination débordante. Ces représentations, bien que souvent éloignées de la réalité scientifique actuelle, étaient essentielles pour faire rêver le public et stimuler la réflexion scientifique.
La conversation contraste ensuite l'optimisme "enchanté" de la science du XIXe siècle, qui voyait le progrès technique comme un moyen d'atteindre des rêves collectifs (paix, santé, immortalité), avec une vision contemporaine parfois "désenchantée". Les intervenants discutent de la perception actuelle où les avancées scientifiques, bien que extraordinaires, sont aussi liées à des défis environnementaux et où les grandes révolutions théoriques (relativité, mécanique quantique) du début du XXe siècle n'ont pas eu d'équivalent récent.
Enfin, l'émission explore la dimension spirituelle et philosophique de la quête de vie extraterrestre. Flammarion cherchait à concilier les savoirs scientifiques avec un besoin de croire, défiant le positivisme d'Auguste Comte qui limitait la science à l'observable. Sa démarche, qui valorisait l'imagination pour repousser les limites de la connaissance, est présentée comme un combat épistémologique. La discussion se conclut sur l'idée que, malgré les limites de la science, l'imagination reste un moteur essentiel de la découverte et que la curiosité humaine pour l'inconnu perdure, même si les cibles de la recherche de vie (microbienne sur les lunes des géantes gazeuses) ont évolué.
Subtitle timing
Subtitles out of sync with the audio? Nudge the timing here:
Negative = subtitles earlier, positive = later. Saved on this device, separately for each video and clip.
Report a mistake
Tell us what's wrong. We review every report.
0 comments
Be the first to comment.